Erdi Aroa: Gizartea, Boterea eta Inbasioak
Elizaren Boterea eta Eragina
Erdi Aroan, Eliza Europako herrialde eta eskualde guztietan zegoen. XI-XIII. mendeetan, kristautasunaren mugak hedatu ziren.
Elizak bizitza pribatua arautzen zuen
Errutuak zuzentzen zituen (bataioa, ezkontza, etab.), elizen kanpaiek bizitza erregulatzen zuten, eta egutegiak eta urteak erlijioan oinarrituta zeuden.
Elizak politikan, ekonomian eta gizartean esku hartzen zuen
Jopuei errentak kobratzen zizkien, nekazari guztiei uztaren hamarrena kobratzen zien, estatuen gorabeheretan parte hartzen zuen, gerretan parte hartzen zuen eta armadak antolatzen zituen erlijioaren alde borrokatzeko (Gurutzadak).
Gurutzadak
XI-XIII. mendeetan, Aita Santuak eta Europako errege-erreginek antolatutako esku-hartze militarrak izan ziren musulmanei Lur Santua konkistatzeko. Ez zuten lortu.Heresia
Doktrina katoliko erromatarretik aldentzen zen edozein joera.Zaldun Tenplarioa
Lur Santura joaten ziren erromesak babesteko sortutako tenplu-ordena.Errege-erregina Ahulak eta Basailutza
Erregeek botere txikia zuten, eta erresuma defendatzeko Elizaren eta noble handien laguntza behar zuten. Harreman pertsonaletan oinarritutako sistema bat ezarri zuten: basailutza. Basailutza fideltasun-itun bat zen. Bi zeremoniaren bidez ezartzen zen:
Omenaldia
Nobleek erregeari leialtasuna, laguntza militarra eta aholkuak emango zizkioten.
Inbestidura
Erregeak nobleei lurraldeak (feudoa) emango zizkien. Horrela, nobleak jaun feudal bilakatzen ziren.
Jaun feudalak ia independente bihurtu ziren. Nekazariek, gainera, haiengana jo zuten babes bila, nobleek armada eta gaztelua baitzeukaten, eta erregeek egoera ezegonkorraren aurrean ezin baitzituzten babestu. Babes horren truke, nekazariek nobleentzako lan egiten zuten, eta beraien agindupean jarri ziren: jopu bihurtu ziren.
Feudoa (Jaurerria)
Jaun feudalek basailutza itunean jasotako lurrek osatzen dute feudoa.
Feudoko lurrak bi zatitan bereizten ziren:
Jaunaren Erreserba
Jaunarentzako lurrak ziren. Onenak ziren. Ustiatzeko lurraldeak eta bizitzeko gunea. Bertan zegoen gaztelua.Mantsoak
Nekazariei emandako lur zatiak ziren. Horien truke, errentak ordaindu behar zizkioten jaunari (diruz, produktuz edo zerbitzuz).Feudoetan, jaunek justizia egiten zuten eta zergak kobratzen zizkieten nekazariei jaunaren gauzak erabiltzeagatik (errotak, labeak, etab.) eta merkatariei zubietan eta bideetan.
Estamentuzko Gizartea
Erdi Aroan, gizartea estamentutan edo ordenatan zegoen banatuta. Ezin zen estamentuz aldatu; jaiotzez eta betirako ziren estamentu batekoak.
Estamentu Pribilegiatuak
Lehenengo bi estamentuak pribilegiatuak ziren (abantailak zituzten: zergarik ez zuten ordaintzen, ez zuten eskulanik egiten eta administrazioko kargurik onenak zituzten). Lur gehienen jabe ziren, ez zuten lanik egin behar, ez eta zergarik ordaindu beharrik. Gainera, goi karguak betetzen zituzten.
Nobleak
Herritarrak defendatu eta gerrara joatea zen haien eginkizuna.Klerikoak
Fraide, apaiz eta mojak ziren. Pertsonen salbazio espirituala lortzeko otoitz egiten zuten.Estamentu Ez-pribilegiatuak
Hirugarren estamentukoak ez-pribilegiatuak ziren.
Langileak
Nekazari, eskulangile eta merkatariak ziren. Biztanleriaren gehiengoa ziren. Haien eginkizuna lan egitea zen, eta beste bi estamentuetako kideak mantentzea. Ez zuten eskubiderik eta zerga gogorrak ordaindu behar zituzten.Bigarren Inbasioak
Bikingoak
Eskandinaviatik, iparraldetik, etorri ziren. Gerrari basatiak ziren. Britainiar uharteetan, Frantziako iparraldean eta Italiako hegoaldean kokatu ziren.
Magyarrak (Hungariarrak)
Asiatik, ekialdetik, etorri ziren. Europa ekialdean Hungariako erresuma osatu zuten.
Sarrazenoak
Pirata musulmanak ziren, hegoaldetik etorri ziren. Mediterraneoko kostaldea suntsitu zuten.