DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Foruen Deuseztapena: Kontzertu Ekonomikoa

Gobernuak 1876ko uztailaren 21eko legearen bidez, foruak deusestatu zituen. Horren ondorioz, Euskal Probintzietan soldadutza ezarri zen, gobernadore zibilak izendatu ziren eta Espainiako kode zibil eta penala aplikatu.

1876an, gobernuak eta foru-diputazioek Kontzertu Ekonomikoaren sistema sortu zuten, 1878ko otsailaren 28tik aurrera indarrean jarriz. Diputazioek biltzen zuten kupoa, zergen bidez, eta autonomia administratiboa eta fiskala zuten. Sobera geratzen zen dirua inbertsioak egiteko erabiltzen zen (errepideak, ordena publikoari eusteko neurriak hartzeko, etab.).

Burdina eta Meategiak: Bizkaiaren Gorakada

Bizkaian, bi alderdi garrantzitsu hauei esker hasi zen industrializatzen Ibaizabal ingurua:

• Meategiak:

Asanblea konstituziogilearen obra. Antzinako erregimena desagerrarazteko,eskubide feudalen abolizioarako dekretua onetsi zuten.Dekretu horretan,hamarrena eta pribilegiatuen jurisdikzioa kendu zituzten,eta edonork edozein kargu zezakeela xedatu zen.Gizakiaren eta herritarraren eskubideen adierazpena idatzi zuten.Askatasun pertsonalak,legeekiko berdintasuna eta jabetza aitortu eta bermatzen ziren.2 deketros:absolutismo amaitu zen eta iraultza liberalak arrakasta lortu zen.Bi urtez lanean jardun eta gero 1791 ko konstituzioa aldarrikatu zuten.1-politika-erregimena parlamentuzko monarkia zen subiranotasun nazionala eta herritarren oinarrizko eskubideak onartzen ziren.2-Botereen banaketa:legelilea,asanblea nazionala,betearazlea erregeen eskuetan...

Industria Iraultza gertatzeko hiru aldaketa nagusi gertatu behar izan ziren:

• Biztanleriaren hazkundea
• Nekazaritzaren hedapena
• Ekonomia pentsamoldearen aldaketa

Gero eta biztanleria handiago horrek nekazaritzako teknikak hobetzea ekarri zuen; hau da, lehen dena eskuz egiten zen eta makinak sortzen hasi ziren. Abeltzaintza eraldatu egin zen eta, azkenean, nekazaritza egiturak aldatu ziren: jabetza pribatua nagusitu zen.

Industrializazioa

XVIII. mendera arte, eskulangileek eskuz egiten zuten dena. XVIII. mendean, berriz, makinak sortu zituzten. Lehen, bakoitzak nahi zuenean egiten zuen lan, baina makinarekin ez zen horrela. Horrela, fabrikak sortu ziren eta gauzak merkeago saltzen zituzten; hau da, produktibitateak gora egin zuen eta prezioak jaitsi...

Sistema politikoak

Mendebaldeko Europa

Sistema parlamentarioa. Liberalismo moderatuetatik demokraziarako bilakaera izan zuten. Herrialde askotan gizonezkoen sufragio unibertsala ezarri zen.

Erdialdeko eta Ekialdeko Europa

Sistema politiko autoritarioak. Hona hemen zenbait adibide:

• Austria-Hungariakoa

  Nazio asko osatzen zuten. Bi koroek osatutako monarkia zen. Kanpo-politika eta aginte handia enperadorearen esku egon ohi zen.

• Errusiakoa

  Sistema autokratikoaren bidez gobernatzen zen (pertsona bakarreko gobernua, aginte mugagabeekin), eta parlamentuak ez zuen aginterik.

• Turkiakoa

  Nazio askok osatzen zuten inperioa, baita Balkanen inguruak ere. Inguru horrek independentzia lortu nahian saiatu zen, inperioaren gainbeheraz baliatuz. Inperio hori ere modu autokratikoan

Inperialismoa eta Kolonialismoa

Herrialde inperialista nagusiak

XIX. mendean, herrialde inperialista nagusiak honako hauek izan ziren:

• Europan: Alemania, Italia eta Belgika.
• Europatik kanpo: Ameriketako Estatu Batuak eta Japonia.

Kolonialismoaren faktore ekonomikoak

Industria Iraultzaren ondoren, ekoizpena nabarmen handitu zen eta koloniak aduana-zergarik gabeko merkatu bihurtu ziren. Halaber, herrialde kolonizatzaileentzat kapitalak inbertitzeko eremu egokiak ziren, eta industrietarako lehengai merkeak lortzeko iturri nagusi bihurtu ziren.

Faktore politikoak eta estrategikoak

Itsasoko eta lehorreko ibilbide garrantzitsuak kontrolatzeko asmoz, potentziek zenbait toki estrategiko konkistatu zituzten. Lurralde-hedapenak mundu mailako prestigioa handitzeko...

Gerrarteko Aldiko Ekonomia

20ko Hamarkada Zoriontsua

Industria garatu egin zen kateko ekoizpen-sistema berrien bidez. Hori horrela, industriak produktuak masan egin zituen. Adibidez:

• Automobilak
• Etxeko tresna elektrikoak

Kontsumoak gora egin zuen publizitateari eta epeka erosteak eta bankuko kredituek emandako erraztasunei esker. Burtsako inbertsioak dirua azkar lortzeko modu bihurtu ziren. Industriako etekinak, bankuetan gordailuak eta partikularren dirua burtsan inbertitu zen.

1929ko Krisi Ekonomikoa eta Depresio Handia

Kraka eta Arrazoiak

Gerra Handian, Ipar Amerikako nekazaritzaren eta industriaren ekoizpenak etengabe gora egin zuen gerran zeuden herrialdeen hazkundearen eraginez. Gerra amaitzean, nekazaritza eta industriako produktuen eskaria...

Lehen Mundu Gerra: Ezaugarriak eta Armak

Gerraren Ezaugarri Nagusiak

Lehen Mundu Gerrak ezaugarri hauek izan zituen:

• Lurralde hedapen handia izan zuen.
• Arma berriak eta borroka modalitate berriak erabili ziren, esaterako, borroka psikologikoa.
• Herrialde beligeranteetan aldaketa ekonomiko eta sozialak bultzatu zituen.

Erabilitako Armak eta Defentsak

Lehen Mundu Gerran erabilitako armak eta defentsa-sistemak:

• Arma berriak: metrailadoreak, su-jaurtigailuak, gas toxikoak, minak, urpekariak, hegazkinak.
• Defentsa-sistema berriak: lubakiak.
• Borroka modalitate berriak: borroka psikologikoa. Horren bidez, propagandaren bitartez etsaiaren morala suntsitu eta norberarena sendotu nahi zen.

Lehen Mundu Gerraren Etapak

Gerraren Etapak eta Datak

Gerraren etapak honako...

Europar Batasuneko erakunde politikoak

1. Europako Batzordea: Botere betearazlea da. Legeak ondo betetzen direla zaintzen duen erakundea da; programak kudeatu eta abiarazten ditu. 27 kidez osatuta dago, estatu bakoitzeko kide batekin, eta bost urtetarako aukeratzen dira.
2. Europar Batasuneko Justizia Auzitegia: Botere judiziala da, legeak zuzen betetzen direla ziurtatzen duena.
3. Europar Batasuneko Kontseilua: Botere betearazlea da. Estatu kideetako estatuburuek edo gobernuburuek osatzen dute, eta Europar Batasuneko ildo politiko nagusiak finkatzen ditu.
4. Europako Parlamentua: Botere legegilea da. Bere zereginak dira Europar Batasuneko legeak aztertu eta erabakitzea, aurrekontuak onartzea, beste erakundeak kontrolatzea eta nazioarteko akordioak onartzea.

Hirugarren Reicharen Ezaugarri Nagusiak

Barne-politika eta Kontrol Soziala

Hirugarren Reicha aldarrikatu zuten eta Hitler izendatu zuten Führer. Alderdi Nazia (NSDAP) alderdi bakarra bihurtu zen, gainerakoak debekatuz. Lan-erakundeak eta talde erlijiosoak estatuaren kontrolpean geratu ziren. Lanpostuetan aritzeko, alderdiaren nortasun-agiria eta arraza ariarra izatea ezinbestekoa zen.

Gobernuak izua erabili zuen kontrolerako, SS eta Gestapo talde paramilitarren eta herri-epaimahaien bidez. Informazio-bide guztiak kontrolatu zituzten, neurri nazionalista zorrotzak ezarriz: arraza berekoen arteko ezkontzak sustatu ziren, eta ijitoak zein juduak kontzentrazio-esparruetara eraman zituzten.

Politika Ekonomikoa eta Autarkia

Erregimenak ekonomiaren gidaritza...

Frantziako Iraultzaren Kausak eta Hasiera

Iraultzaren arrazoiak: Krisialdi ekonomiko eta sozialetan murgilduta, uzta txarra.

Burgesiaren kexak: Baztertze politikoa eta helburua: absolutismoa amaitzea.

Finantza krisia: Estatuaren eta gortearen gastuengatik; konponbidea: ogasun erreforma.

Iraultzaren Asiera

Hasiera: Versaillesen, Estatu Orokorrak bildu ziren.

• Pertsona bakoitzak boto bana eskatu.
• Batzar Nazionala bildu zen.

Erregimen Zaharraren Amaiera

Erregimenaren amaiera: Jauntxoen eskubideen indargabetzea agindu eta Gizonaren eta Herritarraren Eskubideen Deklarazioa aldarrikatu zen.

Legearekiko eta zergak ordaintzeko betebeharrekiko hiritar guztien berdintasuna ezarri zen.

Frantziako Iraultzaren Garaia

Faseak: Monarkia Konstituzionala, Errepublika Demokratikoa,...