DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Kartografia eta esplorazioen aroa

Kartografia mapa geografikoak aztertzen eta sortzen dituen zientzia da; hau da, lurralde baten ezaugarri geografikoak irudikatzen dituen adierazpen grafikoa da.

Esploratzaile nagusiak

• Kristobal Kolon
• Juan Sebastián Elcano

Biak Espainiako Koroaren zerbitzura aritu ziren (1492-1522 bitartean).

Tordesillasko Ituna (1494)

1494. urtean, esplorazioak zirela eta, Gaztelaren eta Portugalen artean sortutako liskarrei amaiera eman nahian, Aita Santuak irudizko lerro batez erdibitu zuen mundua Tordesillasko Itunaren bitartez. Cabo Verdetik 370 legoa mendebaldera zehaztu zuten kolonien banaketa.

Konstantinoplaren

Parisko Itunak (1919-1920)

Versaillesko Ituna

Alemaniarekin sinatu zen. Alemaniak Frantziari eman zizkion Alsazia eta Lorrena, eta Poloniari irteera bat eman zion Itsaso Baltikora. Horrela, Ekialdeko Prusia eta Alemania bananduta geratu ziren.

Gerrako ordain handiak

• Koloniak ematea.
• Armada mugatzea.
• Abiazioa, artilleria eta gerrako ontzidia deuseztatzea.

Errusiak Brest-Litovskeko Itunean galdutako lurraldeen gainean Finlandia, Estonia, Letonia, Lituania eta Polonia eratu ziren. Alemaniak eta Austria-Hungariako Inperioak galdutako lurraldeak eskuratu zituen Poloniak.

IZEN GARRANTZITSUAK

• Clemenceau (Frantziako presidentea)
• Lloyd George (EB-ko lehen ministroa)
• Vittorio Orlando (Italiako lehen ministroa)

ERRUSIAKO IRAULTZA

1917ko IRAULTZA

Hasteko arrazoiak

• Lehen

Iraultza liberalak (1820–1848)

1820an Espainian, Rafael de Riego militarrak altxaldi liberal bat bultzatu zuen; ondorioz, Fernando VII.ak 1812ko Konstituzioa (La Pepa) onartu behar izan zuen eta monarkia konstituzionala ezarri zen 1823ra arte (Hirurteko liberala).

Aliantza Santuko esku-hartzearen printzipioari jarraituz, absolutismoa berrezartzeko "San Luisen Ehun Mila Semeak" izeneko soldadu talde bat egon zen.

1830: Frantziako Iraultza

1830ean Frantzian burgesiak eta langileek matxinada egin zuten eta Carlos X tronutik kendu zuten. Luis Felipe Orleanskoa errege izendatu zuten, eta Gutun Aitortza (Charte) indarrean jarri zen.

1848: Errepublika eta Napoleonen agerpena

1848an Luis Felipe Orleanskoa abdikatu zuen eta Bigarren Errepublika ezarri zen....

1808ko Maiatzaren 2a

1808ko maiatzaren 2an hiriburuan zeuden frantziar indarren aurka altxatu ziren, eta honek gerra ekarri zuen (1808-1814). Gerra honek 5 urte iraun zituen eta nazio-gerra izan zen, baina aldi berean nazioarteko gatazka ere.

Altxamenduaren Oinarriak

Altxamendu horien oinarriak erlijioa, monarkia eta nazioa ziren; baina gutxiengo liberala ez zegoen horren alde eta beraien iraultza egin nahi zuten. Behe-kleroak gerrillaren bidez frantziarren aurkako gurutzadan parte hartzen zutela erakutsi zuen.

Josef Bonaparte eta Frantsesak

Espainian Josef Bonaparte Baionako konstituzioa ezartzen saiatu zen frantsestuen laguntzarekin; erreformismo ilustratuaren aldekoak baina neurri iraultzaileen aurkakoak. Geroago Instrukzio Publikoaren Batzordea

Kanpo-politikaren bilakaera

Hiru gertaera nagusik markatu zuten garai honetako kanpo-politika:

• Espainiak Europar Erkidegoan sartzea eskatzea (1962): Ez zuten onartu erregimenaren demokrazia-faltaren ondorioz. Hala ere, 1970ean, Espainiak lehentasunezko ituna lortu zuen eta arantzel-hobariak eskuratu zituen horren bidez.
• Gibraltarren gaineko aginpidea: Espainiak NBEren aurrean eskatu zuen subiranotasuna. Baiezko erantzuna jaso zuen arren, Erresuma Batuak uko egin zion haitza uzteari eta, ondorioz, Espainiak Gibraltarko burdin hesia itxi zuen.
• Deskolonizazio prozesuak: Ekuatore Gineak independentzia lortu zuen (1968) eta Espainiak Mendebaldeko Saharan autodeterminaziorako erreferenduma egiteko konpromisoa hartu zuen.

Mendebaldeko Sahara eta Martxa

Dinastia Nagusiak eta Konfliktuak

XVII. mendean bi dinastia nagusi zeuden Europan: Borboiak (Frantzian) eta Habsburgoak (Espainian eta Austrian). Espainiak Europako botere nagusia zuen, baina Frantziak indarrez kentzen saiatu zen, eta horrek Frantziaren hedapena handitu zuen.

Habsburgoen Desira eta 30 Urteko Gerra

Habsburgoek inperio zentralizatu eta katoliko handi bat bihurtu nahi zuten. Honek 30 Urteko Gerra piztu zuen. Alemaniako printze protestanteek beren autonomia mantendu nahi zuten eta enperadorearen aurka matxinatu ziren. Habsburgoak garaituak izan ziren, Westfaliako Bakea sinatu arren, liskarrek jarraitu zuten Pirinioetako Ituna sinatu arte.

Absolutismoaren Gorakada

Absolutismoa da erregeak botere osoa edukitzea, gorteari edo parlamentuei...

I. Monarkia Autoritarioak eta Errege-Erregina Katolikoak

1. Monarkia Autoritarioen Ezaugarriak

• Administrazio zentralizatua sortu.
• Errege-armada iraunkorra eratu.
• Batzar ordezkatzaileen jarduera mugatu.
• Zergak igo herri xeheari.
• Diplomazia-lanak hasi.

2. XVI. Mendeko Monarka Nagusiak eta Adibideak

• Frantzia: Frantzisko I.a
• Ingalaterra: Henrike VIII.a
• Espainia: Errege-Erregina Katolikoak
• Portugal: Joan II.a
• Errusia: Ivan III.a

3. Errege-Erregina Katolikoek Hartutako Neurriak

• Ermandade Santua sortu, bidelapurreriari aurre egiteko.
• Armada profesionala eta iraunkorra sortu.
• Justizia berrantolatu eta kantzelaritzak indartu.
• Korrejidoreak izendatu, politika udalerrietan aplikatzeko.
• Kontseiluak sortu, monarkei gobernu-lanetan aholkuak emateko.
• Ogasuna berrantolatu diru-

Arrazakeriaren Ikuspegia Nazismoan

Pentsamolde arrazista? Nazismoa ikuspegi arrazista izan arren, naziek ideia hori azken muturrera eraman zuten. Hitlerren ustez, alemaniarrak arraza arioak eta goi-mailakoak ziren, eta arrazen arteko nahasketak zirela Alemania hain beheran egotearen arrazoia.

Hitlerren lehentasuna biztanleriari arraza-garbitasuna itzultzea zen, perfektuak ez ziren guztiak giltzapetuz edo hiltzen. Baita politika antisemita sistematikoa ezarri zen.

Horregatik, juduei lanbide gehienetan jardutea eta juduen eta arioen arteko ezkontza zein sexu-harremanak debekatu zituen; gainera, juduei tratu txar fisikoa ematen hasi zieten.

1938. urtean, Kristal Hautsien Gaua izan zen: naziek juduak hil, dendetan lapurtu, sinagogeei su eman eta juduak...

1. Biurteko Progresista (1854-1856)

1854ko iraultzak ia Espainia osoko altxamendua eragin zuen. Hasiera batean moderatua izan bazen ere, mugimendu progresista bihurtu zen langileek beraien eskubideak aldarrikatzeko. Egoera honetan, Isabel II.a erreginari deitu zioten eta gobernua berriro bere eskuetan utzi zion.

Gobernuak neurri liberalak praktikan jartzen saiatu zen, 1856ko Konstituzioa proposatuz, baina inoiz bete ez zenez, ezinbesteko gobernu izendatu zuten.

Politika irekiagoa zen orduan, eta ideia politikoak berriro zabaldu ziren: errepublikanoak, demokratak, sozialistak eta federalistak.

• Demokratak eta progresistak boterea hartu zuten.
• Aurreko legeak ezabatu zituzten.
• Bankuak eta kredituak sortu zituzten.
• Askatasun gehiago eta sindikatuak sortu