XVI. Mendeko Monarkia eta Espainiar Inperioa: Gakoak

I. Monarkia Autoritarioak eta Errege-Erregina Katolikoak

1. Monarkia Autoritarioen Ezaugarriak

• Administrazio zentralizatua sortu.
• Errege-armada iraunkorra eratu.
• Batzar ordezkatzaileen jarduera mugatu.
• Zergak igo herri xeheari.
• Diplomazia-lanak hasi.

2. XVI. Mendeko Monarka Nagusiak eta Adibideak

• Frantzia: Frantzisko I.a
• Ingalaterra: Henrike VIII.a
• Espainia: Errege-Erregina Katolikoak
• Portugal: Joan II.a
• Errusia: Ivan III.a

3. Errege-Erregina Katolikoek Hartutako Neurriak

• Ermandade Santua sortu, bidelapurreriari aurre egiteko.
• Armada profesionala eta iraunkorra sortu.
• Justizia berrantolatu eta kantzelaritzak indartu.
• Korrejidoreak izendatu, politika udalerrietan aplikatzeko.
• Kontseiluak sortu, monarkei gobernu-lanetan aholkuak emateko.
• Ogasuna berrantolatu diru-sarrerak handitzeko.

4. Erlijio Batasuna Lortzeko Neurriak

• Inkisizioa sortu.
• Juduen kanporaketa agindu.
• Musulmanen kanporaketa edo kristautzea agindu.

II. Espainiar Inperioa Karlos I.aren eta Felipe II.aren Agintaldian

5. Karlos I.aren eta Felipe II.aren Barne Arazoak

Karlos I.a (K)

• Komuneroen matxinada.
• Germaniak piztu Valentzian eta Mallorcan.

Felipe II.a (F)

• Aragoiko errebolta.
• Granadako moriskoen altxamenduari aurre egin.
• Bankarrotak.

6. Definizioak: Komuneroak, Germaniak, Monarkia Hispaniarra eta Bankarrotak

1. Komuneroen Matxinada: Karlos I.aren kontrako matxinada, gaztelauek ondoeza adierazi zutena.
2. Germaniak: Nobleziaren kontrako herri-erreboltak Valentzian eta Mallorcan.
3. Monarkia Hispaniarra: Erregea Madrildik gobernatzen zuen, Espainia bere monarkiaren erdigunea zen.
4. Bankarrotak: Zorren ordainketak eten, zor horiei aurre egin ezin zielako.

7. Inperioaren Gobernu Organoak

• Erregea: Arlo guztietako agintea zuen.
• Gorteak: Erregearen erabakiak onartu behar zituzten.
• Lurralde Kontseiluak: Lurralde bakoitzeko kontuez arduratu.
• Gaikako Kontseiluak: Gai espezifikoez arduratu.
• Gobernadorea: Erregearen izenean gobernatu.
• Kantzelaritzak eta Auzitegiak: Justizia auzitegi gorenak.

8. XVI. Mendeko Espainiako Gizartea

(Eskema falta da)

9. XVI. Mendeko Jarduera Ekonomiko Nagusia eta Arrazoiak

Jarduera nagusia merkataritza izan zen, inperio kolonialarekin zuten merkataritza monopolioagatik, bai eta Amerikatik iristen ziren metal preziatuengatik ere.

III. Kanpo Politika eta Amerikako Konkista

10. XVI. Mendeko Kanpo Politikaren Helburuak eta Emaitzak

Helburuak

• Lurralde guztien jabetzari eustea.
• Europan Espainiaren hegemonia finkatzea.
• Fede katolikoa defendatzea.

Emaitzak (Mistoak)

• Ez: Flandriak independentzia aldarrikatu zuelako.
• Bai: Potentziarik nagusiena izan zelako.
• Ez: Erlijio askatasuna onartu behar izan zelako.

11. Kanpo Arazoak eta Gertaera Garrantzitsuak

• Frantziarekiko lehia: Saint-Quentingo gudua
• Inperio turkoaren hedapena: Lepantoko gudua
• Katolizismoaren defentsa: Augsburgoko Aitorpena
• Flandriako gerra: Armada Garaitezina (Ingalaterraren aurka)

12. Konkista Kapitulazioen Definizioa

Erregearen baimena, armada bat errekrutatzeko eta lurralde jakin bat konkistatzeko. Gastuak konkistatzaileak ordaintzen zituen, konkistatutako lurrak, ordea, monarken esku geratzen ziren. Konkistatzaileak gobernadore edo kapitain titulua jasotzen zuen.

13. Amerikako Konkistaren Zailtasuna eta Arrazoiak

Ez zen zaila izan, arrazoi hauengatik:

• Espainiako armen nagusitasuna.
• Indigenen antzinako sinesmenak.
• Amerikako herrien arteko liskarrak.

14. Mexikoko eta Peruko Konkistak Laburbilduz

• Mexiko (M): Hernán Cortés...
• Peru (P): Francisco Pizarro...

15. Indietako Gobernua Laburbilduz

• Karlos I.ak Indietako Kontseilua sortu.
• Hasieran bi erregeordetzatan antolatu: Espainia Berrikoa eta Perukoa.
• Erregeordetzak gobernaritza edo kapitaintzetan banatuta.
• Gobernaritzak korrejidoretzatan zatituta.
• Amerikako hiri garrantzitsuenetan audientziak ezarri.

16. Gizarte Kolonialaren Deskribapena

1. Espainiarrak
2. Mestizoak
3. Indiarrak
4. Esklabo beltzak

17. Amerikarekiko Merkataritza

Amerikarekin merkataritzak berebiziko garrantzia izan zuen. Sevillako Kontratazio Etxearen ardurapean zegoen.

IV. Euskal Foru Erregimena

18. Batzar Nagusietako Osaera

• Korrejidorea: Errege-ordezkaria zen.
• Aholkulari Lehendakaria: Funtzio judiziala zuen.
• Eskribaua: Aktak idazten zituen idazkaria zen.
• Batzarkideak: Hiribilduen ordezkariak ziren.

19. Foru Erregimeneko Pribilegioak eta Berezitasunak

• Kaparetasuna: Euskal lurraldeetan jaiotako biztanleak nobletzat hartu.
• Soldadutza: Borondatezkoa zen.
• Aduana-eskubideak: Ordaindu behar ziren.
• Foru-baimena: Salbuetsita zeuden zerga gehienak ordaintzetik.