DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Munduko orden berria

1990ean Sobietar Batasuna erori zen eta, horrekin batera, mundu sozialistaren gainbehera hasi zen. Geratu ziren Cuba, Ipar Korea eta Vietnam, baina ez zuten indar politiko handirik.

AEBen nagusitasuna eta esku-hartzeak

Gerra Hotza amaitu ondoren, Amerikako Estatu Batuak etsaia gabe geratu ziren, eta mundu potentzia bakarra bilakatu ziren. Nahi izan zuten tokietan esku-hartu eta politikak bultzatu zituzten; nahi zuten lekuetan sartu ziren eta eragin handia izan zuten.

Interbentzio nagusiak

AEBek hainbat lekutan esku-hartu zuten politikoki edo militarki. Adibidez:

• Kuba — AEBek hainbat operazio eta presio egin zituzten.
• Somalia — Somalian matxinada eta egonkortze saiakeretan AEBek esku-hartu zuten; bonbardaketak eta gatazka militarrek

Lehiakideak

1939ko irailaren 1ean, Alemaniak Polonia inbaditu ondoren, Bigarren Mundu Gerra hasi zen.

Gatazkak ia 6 urte iraun zuen (1939tik 1945era) eta lehiakideak 2 alderditan antolatu ziren:

• Aliatuak: Erresuma Batua eta Frantzia buru zirela.
• Ardatzeko potentziak: Alemania eta Italia buru zirela.

1941ean, beste herrialde batzuk sartu ziren gerran: Sobietar Batasuna, Estatu Batuak eta Japonia.

Gerraren zergatiak

Gerraren zergati nagusiak hauek izan ziren:

• Alemaniak Versaillesko Bakearen ondorioz bere burua zapalduta ikusi izatea eta, ondorioz, errebantxa nahi izatea.
• 1929ko krisiak sortu zuen ekonomiaren beheraldia.
• Totalitarismoak garatzea eta militarismoaren gorakada.

Hala ere, Alemaniaren, Japoniaren eta Italiaren jokabide inperialista izan zen berehalako...

Maiak

Maiak Yucatán penintsulan bizi ziren, gaur egungo Mexiko, Guatemala, Belize, El Salvador eta Hondurasko zenbait lurraldetan. Gure aroko 300. eta 900. urteen artean izan zuten goreneko unea. Gerrek eta boterea lortzeko eztabaidek ahuldu zituzten. Ez zuten estaturik sortu: buruzagi goren baten gobernupeko hiri independenteetan zeuden antolatuta.

Gizartea eta Ekonomia

Gizartea hainbat taldetan banatzen zen: nobleak, apaizak, artisauak, nekazariak eta esklaboak (azken horiek gerra-presoak ziren). Artisau trebeak izan arren, ekonomia laborantzan oinarritzen zuten: artoa, kotoia, kakaoa, tomatea... Hirien arteko merkataritza oso bizia zen.

Kultura eta Zientzia

Politeistak ziren eta apaizek izarrak aztertzen zituzten etorkizuna aurresateko. Idazketa...

GERRA HOTZA

Gerra Hotza: 1947 eta 1991 bitarteko nazioarteko harremanen sistemari deitzen diogu. Bereizitasuna bi superpotentziak aurrez aurre egotea zen: Amerikako Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna.

Mundua bi bloketan banatuta zegoen, bakoitzaren buru superpotentzia bat zen eta sistema ekonomikoak, politikoak eta sozialak aurkakoak ziren.

• Armamentu asko biltegiratu zuten, armamentu nuklearra barne, aurkakoa erabat suntsituko zutela mehatxatzeko.
• Horregatik, gatazkak tokiko gatazken bidez erabaki ziren.

Munduko herrialdeen barne antolakuntza ere baldintzatu zuen eta gobernuek beren sistema goretsi eta aurkakoena erabat baztertu zuten. Kontrol sozialak eta politikoak iritzi kritikoen errepresioa eragin zuen bi blokeetan.

PLANIFIKATUTAKO EKONOMIA

1927tik...

Politika ekonomikoa: autarkia

1. Gerraren ondorioak

500.000 hildako, 300.000 zauritu, hiri ugari hondatuta. Abeltzaintza eta nekazaritzako produkzioa murriztu ziren.

2. Gosearen urteak eta errazionamendua

Franco Italiari eta Alemaniari zorretan geratu zen. Inflazio erraldoia gertatu zen eta bizi-kostua areagotu zen. Gaixotasunak hedatu ziren eta errazionamendu-kartila martxan jarri zen; merkatu beltza agertu zen.

Frankismoaren aurkako oposizio politikoa

Francoren agintea egonkortu zen. Don Juanekin hitz egin zen, bere semearen Espainiako egonaldia eta hezkuntza prestatze aldera. Francok erraz kontrolatu zituen oposizioaren erasoak, baina erbestean zegoen oposizioak 30.000 langile grebara deitu zituen.

Erregimenaren bilakaera (1950eko hamarkada)

Kanpo

Gernikako Estatutuaren Garrantzia

Oso testu garrantzitsua da; gaur egun indarrean dagoen Estatutua izateaz gain, lehenengo aldiz eskubide historikoak eta konstituzionalak batu zituelako. XIX. eta XX. mendeetan zehar, Euskal Herriko lurralde eta estatuen artean tirabira asko egon ziren arren, Estatutu honekin autonomia modernoa eta eskubide historikoak mantentzea lortu zuten. Hala eta guztiz ere, arazoak ere izan zituen, hain laburra izanik, hainbat gai zehaztu gabe utzi baitzituen (gainera, askotan izan ditu aldatzeko eskaerak).

1978ko Espainiako Konstituzioa

Garrantzia handiko testua da, gainerako konstituzio guztiek bezalaxe, sistema demokratikoaren oinarriak edo abiapuntuak ezartzen dituelako. Espainiako herrian eragina izango zuten hainbat...

Lehen Mundu Gerraren Ondorioak

Galera Demografiko eta Material Handiak

Lehen Mundu Gerrak 8 milioi hildako eta 21 milioi zauritu baino gehiago eragin zituen. Ondorio latzenak izan zituen herrialdea Alemania izan zen.

Estatu Batuetan eta ondorioz gerra amaitu zenean Europako herrialdeen zorpetzea oso altua zen.

Pariseko Bakea (1919-1920)

Pariseko Bakea izenez ezagutzen da herrialde irabazleek sinatutako itun multzoa. 1919. urtearen hasieran, Pariseko Konferentzia hasi zen 27 estaturen parte-hartzearekin, galtzaileak kanpoan utzita.

Pariseko Bakearen Itunen Helburuak

• Alemaniari suspertzen ez uztea, potentzia handi ez bihurtzeko.
• Irabazleen artean botere-oreka lortzea, batez ere Balkanetan eta kolonietan, gatazka posibleak saihesteko.
• Errusia isolatuta

Erregimen Frankistaren Hastapenak (1936-1938)

Gerra Zibila hasi zenetik, militarrek eskuratu zuten botere guztia. Altxatuek kolpe militarra ematea nahi zuten, baina herritarren erresistentzia gogorra izan zenez, buru militarren arteko koordinazioa Junta de Defensa Nacional antolatu zuten. Luzera zihoala ikusita, estatu berri bat sortzea erabaki zuten eta hiriburua Burgosen ezarri.

Franco, Estatu Berriaren Buruzagi eta Jeneralissimo

1936ko urrian, Franco Estatu Berriaren nagusi hautatu zuten eta armadaren jeneralissimo izendatu. Prestigio handikoa zen, eta Alemanen eta Italiarren laguntza jaso zuen, eta horrek indar handia eman zion militarren artean: Mola, Yagüe, Dávila...

Alderdi Bakarra: FET y de las JONS

Estatu berriak izaera totalitarioa zuen...

Nazioarteko testuingurua

Barne-politika

50eko hamarkadaren amaieran, garapen ekonomikoa bultzatzeko, Francoren gobernura tenokratak bildu ziren, erregimena berritzeko eta liberalizatzeko ahalegina eginez. Irekitzearen aldeko joerek barne politikan eragin zuten. Falangisten, katolikoen, militarren eta monarkikoen artean oreka mantentzen saiatu zen.

60ko hamarkadako lehen urteetan hezkuntzan irekitze batzuk jarri ziren martxan. J.R. Giménezek unibertsitatea modernizatu zuen, eta ondorioz, erbesteratutako intelektual batzuk itzuli ziren. Ikasle mugimendua sortu zen.

Francok orekari eusten saiatu zen lege hauen bitartez:

• Mugimendu Nazionalaren Printzipioen Legea
• Prentsaren Legea (1966)
• Estatuaren Lege Organikoa (1967)

Ekonomia

50eko hamarkadatik, estatuaren...

Testuaren Azterketa: 1876ko Konstituzioa (1876-06-30)

Aztergai dugun testua lehen mailakoa da jatorriari dagokionean, izan ere, konstituzioa bera da. Formari erreparatuz, juridikoa da konstituzio bat delako, eta azkenik, edukia kontuan izanez gero, politikoa, erlijiosoa eta soziala da. Alfonso XII.ak eta Gorteek idatzi zuten eta espainiar herritar guztientzat dago idatzia, beraien eskubide eta betebeharrak zeintzuk diren adierazteko asmoz. Madrilen idatzi zen, 1876ko ekainaren 30ean, beraz, Errestaurazio garaikoa da.

Testuaren Definizioak

Testuaren azterketarekin hasteko, beharrezkoa da aldez aurretik hainbat hitz definitzea. Kasu honetan, Gorteak eta Konstituzioa hitzak garrantzitsuenak direla deritzogu.

• Gorteak: Lege honetan, hauteskunde bidez