XIX. mendeko Iraultzak eta Industria Iraultza: Gizarte Aldaketak

Iraultza liberalak (1820–1848)

1820an Espainian, Rafael de Riego militarrak altxaldi liberal bat bultzatu zuen; ondorioz, Fernando VII.ak 1812ko Konstituzioa (La Pepa) onartu behar izan zuen eta monarkia konstituzionala ezarri zen 1823ra arte (Hirurteko liberala).

Aliantza Santuko esku-hartzearen printzipioari jarraituz, absolutismoa berrezartzeko "San Luisen Ehun Mila Semeak" izeneko soldadu talde bat egon zen.

1830: Frantziako Iraultza

1830ean Frantzian burgesiak eta langileek matxinada egin zuten eta Carlos X tronutik kendu zuten. Luis Felipe Orleanskoa errege izendatu zuten, eta Gutun Aitortza (Charte) indarrean jarri zen.

1848: Errepublika eta Napoleonen agerpena

1848an Luis Felipe Orleanskoa abdikatu zuen eta Bigarren Errepublika ezarri zen. Louis-Napoleon Bonapartek (Napoleon I.aren iloba) presidente izateko hauteskundeak irabazi zituen.

Industria Iraultza — bilakaera

Industria lehenik eta behin ehungintza, ikatz-meatzaritza eta siderurgia izan ziren. Gero, industria mekanikoa eta burdinbide industriak garatu ziren. Industriaren aurrerapena makinaren eta teknologia berrien garapenari zor zitzaion: makinismoak funtsezko joera izan zuen ekoizpen molde berri eta masiboak bultzatzeko.

Lehen industriak:

• Ehungintza
• Ikatz-meatzaritza
• Siderurgia
• Makina-industria eta burdinbideak

Klase berria eta gizarte-aldaketak

Iraultzek ekarritako aldaketa ekonomiko eta politikoek gizarte-eraldaketa sakonak eragin zituzten. Estamentu sistemak desagertu egin ziren, eta klaseen arabera antolatuta zegoen gizarte bat nagusitu zen: pribilegioak galdu ziren eta legearen aurreko berdintasunaren printzipioa ezarri zen; herritarren posizioa aberastasunarengatik neurtzen zen, ez jatorrirengatik.

Burgesia

Burgesia: XVIII. mendearen amaieratik aurrera, burgesiak levek eta estamentu pribilegioak desagerrarazteko bidea bultzatu zuen, eta legearen aurrean herritarren berdintasuna defendatu zen. Ezaugarri orokorrak:

• Izaera ekintzailea eta enpresa-jardueren aldeko joera.
• Zuzenbide-estatuaren aldeko ikuspegia (banakako askatasunen, merkatu askeen eta ekimen pribatuaren defentsa).
• Gizarte-mailan igotzeko aukera merezimenduaren bidez, ez jatorriaren bidez.

Proletariotza

Proletariotza: Industria berrietako langileek osatzen zuten proletariotza industriala. Lan-baldintzak oso txarrak ziren: segurtasun eta higiene falta nabarmena egon ziren fabriketan, eta enpresaburu askok langileak txarto tratatzen zituzten.

• Bizi-baldintzak gogortu egin ziren: langileria pilatuta bizi zen, aireztapenik eta erosotasunik gabe.
• Elikadura txarra zenez, bizi-itxaropenak jeitsi egin ziren.
• Lan-baldintzak eta soldatak prekarietate egoerara eramaten zuten askotan.

Oharra: Edukia jatorrizko testuan oinarrituta izan da; zuzentze ortografiko, morfologiko eta estilistikoez gain, egitura argiagoa eta SEOari egokitutako azpiatala eta zerrendak gehitu dira edukia ulergarritasuna eta aurkikuntza hobetzeko.