DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1876ko Foruen Abolizioa eta Ondorioak

Testu honek Euskal Foruen abolizioa jasotzen du, eta horrek euskal lurraldeko biztanleentzat eragindako aldaketa nagusiak: soldadutza egitera joatea, estatuko gastuetan parte hartzea eta Espainiako konstituzioa onartzea.

Kontzertu Ekonomikoa eta Industrializazioa

Gerora, ondorio gisa, Kontzertu Ekonomikoa azpimarratu behar dugu. Cánovas del Castillok, gobernuburu zela, euskal probintzietako ordezkariekin itun hau sinatu zuen. Itun horren arabera, Aldundiek finantza-autonomia izan zuten. Hauek urtero adostutako kopuru bat estatuari eman behar zioten. Autonomia administratibo honekin inbertsioak eta zerbitzu asko garatu ziren, azken finean industrializazio prozesua ahalbidetuz.

Nazionalismoaren Sorrera

Foruen...

Zer da Estatua?

Estatua lurralde bat gobernatzen duen batasun politiko eta administratibo gorena da. Estatuko biztanle guztiak haren agintepean daude.

Estatu baten ezaugarriak

1. Herritar-multzo batek eta lurralde batek osatzen dute.
2. Herritarrek eskubide aitortu batzuk dituzte, baita betebehar batzuk ere, hala nola zergak ordaintzea.
3. Herritarrek badute, halaber, lege-multzo bat, ezinbestean bete behar dutena.
4. Estatuek hainbat erakunde sortzen dituzte beren erabakiak bete daitezen: polizia, armada...
5. Estatuek zenbait ikur dituzte identifikatzeko, hala nola ereserki bat, bandera bat, hiriburu bat eta, askotan, moneta bat.

Estatu motak gobernu formaren arabera

Estatu demokratikoak

Estatu demokratikoetan, boterea banatuta dago, pertsona edo talde bakar batek...

Estalinismoa: SESB-en Bilakaera

Testuinguru Politikoa eta Ideologikoa

• Ideologia: Estalinismoa.
• Alderdi politikoa: KPSS (Alderdi Komunista).
• Burua: Stalin (Bigarren Mundu Gerraren ondoren).
• Sorrera: SESB (1922). Errepublikek autonomia zuten barne politikan, baina Alderdi Komunistaren kontrol zorrotza nagusitu zen.

Ekonomia eta Gizartea (1929 aurretik)

• Ekonomia: NEP (Politika Ekonomiko Berria) ezarri zen, askatasun ekonomiko txiki bat emanez, eta horrek hazkundea ekarri zuen.
• Gizartea: Burgesia suspertu zen, eta horrek gatazkak eragin zituen komunistekin boterea eskuratzeko prozesuan.

Erregimen Totalitarioaren Ezarpena (1929tik aurrera)

• Metodoa: Komunisten arteko enfrentamenduak eta erregimen totalitarioaren ezarpena.
• Politika: Stalinek botere guztia eskuratu

1. Gerra Hotzaren Hasiera

1947 eta 1991 urteen artean nazioarteko harremanetan bizi izandako tentsio-egoerari deitu zitzaion Gerra Hotza.

Mundua elkarren aurkako bi bloketan banatuta:

• Mendebaldeko Blokea (Kapitalista):
  • Sistema politiko demokratikoa defendatzen zen.
  • Ekonomia kapitalista.
  • EEBBren aldekoak ziren.
• Ekialdeko Blokea (Komunista):
  • Sistema politiko totalitario marxista.
  • Ekonomia planifikatua.
  • Sobietar Batasunaren aldekoak.

Gerra Hotzaren hasiera Bigarren Mundu Gerraren amaieraren ondorio bat izan zen, Aliatuen arteko lankidetza ezinezkoa egin baitzen.

Gertaera nagusiak:

• 1947: Superpotentzien arteko tentsioak hasi ziren, Gerra Hotzari hasiera emanez.
• 1989: Berlingo Harresia erori zen. Estatu Batuetan George Bush zen presidentea, eta Sobietar Batasunean

SESB eta Herri Demokraziak

Desestalinizazioa

1953an Stalin hil ondoren, Nikita Jruschov presidenteak prozesu honi ekin zion. Botere gehiegikeriak eta aurreko garaiko nortasuna goraipatzea gaitzetsi zuen, eta nolabaiteko adierazpen askatasuna ahalbidetu zuen.

Herri demokrazia

Erdialdeko eta Ekialdeko Europan herri demokraziak ezarri zituzten, SESBek kontrolatuta. Sobietarren aldeko erakundeak bultzatu zituen eta independentzia lortzeko ahalegin oro erreprimitu zuen.

Ekonomia

• Helburua: Industria astuna, nekazaritza eta zerbitzu publikoak mekanizatzea.
• Ezarritako programa: Sobietarren presioaren ondorioz, nazionalizazioak eta nekazaritza erreforma.
• Emaitzak: Ekonomia urria; ondorioz, herrialde horietako gizarteak ez zuen mendebaldeko bizi-maila lortu:

2) Bakezko bizikidetza (1954-1975)

• Kubako misilen krisia
  • 1962. urtean: Gerra Hotzeko gatazka arriskutsuena.
  • AEBk SESBen misil nuklearrak jaurtitzeko arrapalak hauteman zituzten Kuban; ondorioz, itsas blokeoa agindu eta misilak kendu ezean uhartea inbadituko zutela mehatxatu zuten.
  • Azkenean, misilak erretiratu zituzten.
• Vietnamgo Guda (1955-1975)
  • Iparraldean bloke komunista eta hegoaldean mendebaldekoa.
  • AEB armadak esku-hartze zuzena izan zuen (tropak, arma kimikoak, bonbardaketa masiboak).
  • Ezin izan zuten arerioa menperatu; bloke komunistak gerrilla taktikak erabili zituen herriaren laguntzarekin.
  • Ondorio larriak AEBrentzat: nazioarteko prestigioa galtzea eta porrot militar izugarria.
  • 1969an Nixon presidente izendatu zuten eta 1973an su-etena adostu

Testu juridikoaren testuingurua

Lehen mailako testu juridiko hau Estatuaren Boletín Ofizialean argitaratu zen 1939ko otsailaren 13an. Gobernu frankistak idatzitako lege hau Espainiako biztanleei (batez ere «gorriei») zuzentzen zaio. Idea nagusia Mugimendu Nazionalaren aurka jardun zutenak zigortzea da. Gobernu frankistak II. Errepublika eta gerra zibilean Espainiari «asaldurak jasanarazi» zizkioten «gorri» guztiak zigortu nahi ditu: lehenik eta behin ekintza hauen erantzule deklaratuz, eta ondoren armadako, magistraturako eta Falange Españolako kideek ezarriko dizkieten zigorrak betez.

Legearen efektuak eta debekuak

Era berean, Fronte Popularra osatzen zuten partidu politiko guztiak legez kanpo geratzen dira eta beren eskubide eta ondasunak...

II. Errepublika (1931-1936)

1. fasea (1931-1933): Biurteko erreformista

Manuel Azaña izan zen gobernuko presidentea. Ezkerreko gobernu errepublikar honek hainbat neurri eta gertaera bizi izan zituen:

• Erreformak: Eskola erlijiosoak itxi ziren laizismoagatik eta Elizari diru-laguntzak kendu zitzaizkion.
• Gizartea: Sufragio unibertsala ezarri zen, alfabetatze-tasa handitu zen eta nekazaritza-erreforma abiatu zen.
• Legedia: Dibortzioa eta ezkontza zibila legalizatu ziren.
• Gatazkak: Klase sozialen arteko gatazkak egon ziren eta eskuina haserretu egin zen.
• Bukaera: Casas Viejasko gertaerek amaiera eman zioten fase honi.

2. fasea (1933-1935): Biurteko kontserbadorea

1933an CEDA alderdiak irabazi zituen hauteskundeak Gil Robles lider zela:

• Eskola erlijiosoak

TESTUA: Federico Etxebarriaren Hitzaldia Librekanbismoari eta Protekzionismoari Buruz

Kokapena

Testu hau lehen mailakoa da, garai hori bizi izan zuten pertsonek idatzi zutelako. Dokumentuaren izaera narratiboa eta lekukotasunezkoa da, eta, zehazki, gai ekonomikoa jorratzen du.

• Idazketa Lekua eta Data: Mitina Bilbon idatzita dago, 1893ko abenduaren 9an.
• Kronologia: M^a Kristinaren Erreinaldian (1885-1902) eta Berrezarkuntza Garaian (1875-1902) kokatzen da, 98ko krisia baino lehenago.
• Egilea eta Hartzailea: Testuaren egilea pribatua da (Federico Etxebarria), eta hartzailea kolektiboa (herria eta gobernua).

Analisia

Testu honen helburua gobernuari lege librekanbista sinatu ez dezan eskatzea da. Analisi logikoarekin hasi baino lehen, izenburuko bi hitzak...

Bigarren Mundu Gerra

Ezaugarriak

• Hedadura handia: Lurralde edo herrialde askotara hedatu zen.
• Iraupen handiko gerra.
• Erabateko gerra: Arlo guztietan izan zuen eragina (ekonomia, gizartea).
• Krudela: Hilketak, torturak...

Etapak

• Ardatzen garaipenak (1939-1941): Tximista gerra (Alemaniak tankeak eta hegazkinak erabili zituen aldi berean).
• Indarren oreka (1941-1943): Alemania eta Japonia gelditu zituzten.
• Aliatuen nagusitasuna (1943-1945): Normandiako lehorreratzea, Sobietarren Armada Gorriak hainbat lurralde okupatu zituen eta Alemania nazia garaitu zuten.

Bakearen diseinua eta NBE

Konferentziak:

• Yalta (1945eko otsaila): AEB, SESB, EB. Buruzagiak: Churchill, Stalin, D. Roosevelt. Erabakiak: Poloniako mugak zehaztu; Alemania eta Berlin 4 okupazio-zonatan zatitu.