Espainiako XX. mendeko historia: Errepublika eta Frankismoa

II. Errepublika (1931-1936)

1. fasea (1931-1933): Biurteko erreformista

Manuel Azaña izan zen gobernuko presidentea. Ezkerreko gobernu errepublikar honek hainbat neurri eta gertaera bizi izan zituen:

• Erreformak: Eskola erlijiosoak itxi ziren laizismoagatik eta Elizari diru-laguntzak kendu zitzaizkion.
• Gizartea: Sufragio unibertsala ezarri zen, alfabetatze-tasa handitu zen eta nekazaritza-erreforma abiatu zen.
• Legedia: Dibortzioa eta ezkontza zibila legalizatu ziren.
• Gatazkak: Klase sozialen arteko gatazkak egon ziren eta eskuina haserretu egin zen.
• Bukaera: Casas Viejasko gertaerek amaiera eman zioten fase honi.

2. fasea (1933-1935): Biurteko kontserbadorea

1933an CEDA alderdiak irabazi zituen hauteskundeak Gil Robles lider zela:

• Eskola erlijiosoak mantendu ziren eta nekazaritza-erreforma atzera bota zuten.
• Langileen matxinada gertatu zen Asturiasen.
• 1935ean Estraperloaren eskandalua eta kasinoetako txantxulluak azaleratu ziren.
• 1936an azken hauteskundeak egin ziren: Frente Popular vs CEDA. Gerra Zibila lehertu zen ondoren.

Gerra Zibila (1936-1939)

Gerraren faseak

• 1936: Extremadura eta Andaluziako zati bat hartu zuten.
• 1937: Iparreko frontea (Euskadi, Bilbo azkena izanik, Asturias eta Kantabria) eta Aragoi zein Gaztelako zati bat.
• 1938: Katalunia.
• 1939: Levante eta Madril.

Bandoak eta kausak

Bandoak:

• Nazionalak (Eskuinekoak): Karlistak, CEDA, Eliza, militarrak eta falangeak.
• Errepublikarrak (Ezkerrekoak): Anarkistak, Brigada Internazionalak, Errepublika, Euskadi eta Kataluniako abertzaleak eta langileak.

Kausa nagusiak: Egonkortasun politiko falta, Eliza katolikoa ideia modernoen aurka egotea eta ezberdintasun ekonomiko sakonak (herritar gehienak txiroak ziren).

Ondorioa: Nazionalek irabazi zuten eta diktadura bat ezarri zen Espainian: Franco.

Frankismoa (1939-1975)

1. fasea (1939-1959)

• 1939: Autarkia hasi zen.
• 1947: Ondorengotza Legea sinatu zen.
• 1953: AEB eta Vatikanorekin aliantzak lortu eta autarkia amaitu zen.
• 1955: Espainia NBEn sartu zen.
• 1959: Egonkortze Plana abiatu zen ekonomia suspertzeko.

2. fasea (1959-1975)

• 1959: ETAren sorrera.
• 1963: Gizarte Segurantza ezarri zen.
• 1966: Lege Organikoak onartu ziren. Gobernu barruan bi korronte zeuden: kontinuistak (aldaketarik gabe jarraitu nahi zutenak) eta aperturistak (erregimena aldatu nahi zutenak).
• 1973: Carrero Blancoren hilketa ETAren eskutik.
• 1975: Francoren heriotza.

Erregimenaren ezaugarriak

• Prentsa eta telebistaren manipulazioa eta zentsura.
• Antikomunismoa eta alderdi bakarra.
• Nazional-katolizismoa: Nazionalismoa eta Eliza oso garrantzitsuak ziren.
• Familia tradizionala: Abortua eta dibortzioa debekatuta zeuden.
• Errepresioa: Talde militarren bidez aurkariak isilaraztea.