DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)

1868an, Topete almiranteak, Serrano eta Prim jeneralen laguntzarekin, Cadizen altxatu ziren. Ia hilketarik gabe, batzorde iraultzaileak osatu ziren eta Isabel II.a erregina Frantziara ihes egin zuen. Momentu honetatik aurrera, Espainia monarkarik gabe gelditu zen.

Gobernu provisional bat eratu zen, Batasun Liberala eta Progresistak alderdiek osatua. 1869ko Konstituzioa idatzi zuten, honako printzipio hauek jasoz:

• Nazioaren subiranotasuna (boterea herritarrengan zegoela ulertuta).
• Sufragio unibertsala (botoa emateko eskubidea).
• Aginte banaketa.
• Pertsonen eskubideak.

Estatua monarkia parlamentarioa zen, eta gobernuak zeukan aginte betearazlea. Erregerik ez zegoenez, 1870ean Amadeo Savoiakoa, italiarra, ekarri zuten...

AEBetako Independentzia Adierazpena: Sarrera

Aurrean dugun testua izaera politikoa duen lehen mailako iturri bat da. 1776ko uztailaren 4an Thomas Jeffersonek, 13 kolonietako ordezkarien izenean, idatzitakoa da. Testuak 13 koloniek Britainia Handiarengandik independentzia aldarrikatzeko dituzten arrazoiak azaltzen ditu.

Independentziaren Aurrekariak eta Kausak

Ilustrazioaren Eragina

Ilustrazioak ideia berriak ekarri zituen, horien ardatz nagusienak berdintasuna eta askatasuna izanik. Mugimendu intelektual hau Frantzian sortu zen XVIII. mendean, eta politika eta gizarte antolaketa berriak proposatu zituen. Jaurbide Zaharreko gizarte estamentala gogor kritikatu zuen Ilustrazioak. Hainbat pentsalariren ideiek eragin handia izan zuten Ameriketako kolonietan,...

Ludismoa eta Kartismoa

Ludismotik kartismora. Mekanizazioa beren egoeraren errudun zela uste zuten langileek makinak suntsitzeari ekin zioten; hori zen ludismoa. Mugimendu kaotikoa eta antolaketarik gabekoa izan zen, amorruak bultzaturik; gobernuek erraz zapaltzeko erraztasunak izan zituzten, gudarostearen laguntzaz.

Kartismoaren lehen erantzunak (1824 eta 1838)

Lehen erantzuna 1824an eman zuten langileek. Urte hartan, Ingalaterrako Parlamentuak langileen elkarteak sortzeko legeren bat onartu zuen. Handik aurrera, sindikatuek langileen babeserako borrokari ekin zioten. 1838an Kartismo mugimendua sortu zen.

Kartismoak proletarioen aldeko hainbat eskaera politiko bildu zituen, besteak beste:

• sufragio unibertsala,
• ezkutuko bozketa,
• parlamentariei soldata

Industria Iraultza: Fabriken Sorrera

XIII. mendean produktu guztiak eskuz egiten ziren eta eskulantegiak txikiak ziren. Mendearen amaieran, ordea, lantegiak desagertu eta fabrikak sortu ziren. Fabrika horietan langileek makinak erabiltzen zituzten, eta horretarako energia iturri bat behar zuten; lehenengoa lurrun-makina izan zen, James Wattek sortua.

Fabriketan lanaren banaketa ezarri zen: langile bakoitzak ekoizpen-prozesuaren zati bat egiten zuen, ordutegi finko baten pean. Britainia Handian fabrika asko sortu zituzten eta merkatua zabaltzea lortu zuten burdinari esker. Indiara joaten ziren kotoi bila, fabriketarako lehengai nagusietako bat baitzen. Geroago, trenbideak eraiki zituzten garraioa errazteko.

Sektore Nagusiak

• Ehungintza: Garrantzitsuena;

Gatazka sozialak eta lan-baldintzak

AEetan (Antzinako Erregimenean) gatazka ugari izan ziren. Janariak garestiak ziren gehiegizko ustiapenaren eraginez, eta matxinada asko egon ziren. Beheko klaseek aldatu egin zituzten antolatzeko nahiz borrokatzeko moduak.

Nekazariak eta eskulangileak karga feudaletatik eta gremioekiko loturetatik aske gelditu ziren. Langile horiek fabriketara eta hirien garapenak eskainitako lanetara joaten hasi ziren. Eskulana ugaria zenez, kontratazio-baldintzak eta soldata-maila txarrak ziren langileentzat. Krisialdiak zirela eta, langabeziak hazkunde itzela izan zuen, gizarte-gatazkarako arrazoiak sortuz.

Langile kopuru handia fabriketan biltzea lagungarri izan zen erakunde egonkorrak sortzeko. Gizarte-gatazkaren helburuak...

1917ko Otsaileko Iraultza

1914an, Errusia Lehen Mundu Gerran sartu zen. Ez ekonomia, ezta armada ere, ez zeuden prest gerrarako. Porrot militarrek eta atzeguardia horniduraz gabetzeak ondoez handia sortu zuten. Horren ondorioz, grebak eta manifestazioak egon ziren, eta errepresioak tsarraren aurkako guztiak elkartzea eragin zuen.

Iraultza Otsailaren 23an hasi zen, San Petersburgoko manifestazioaren ondoren. Otsailaren 27an, Behin-behineko Gobernua eratu zen.

1917ko Urriko Iraultza

Behin-behineko Gobernuak ezin izan zuen gizarte eta politika ezegonkortasuna eragotzi. Era berean, Gobernuak gerran jarraitzea erabaki zuen; horrek porrot etengabeak ekarri zituen eta Gobernua ahuldu egin zen. Horrez gain, sobieten protagonismoa areagotu egin zen, eta...

Antzinako Erregimena eta Gizarte Estamentala

Estamentuzko gizartea

Antzinako Erregimenaren gizarte-antolaketa modu bereizgarria zen.

Pribilegioa

Pribilegioei esker, nobleziak eta kleroak, gizarteko gainerako kideek ez bezala, zenbait onura izan zitzaketen.

Iraupeneko ekonomia

XVIII. mendean, biztanle gehienak nekazaritzan jarduten zuten.

Maiorazkoa

Ondare osoa jaunaren seme zaharrenak jasotzea oinordetzan.

Jaun-erregimena

Lurrik gabeko nekazariak jaun-erregimenaren mende zeuden; hau da, jaunaren lurrak lantzen zituzten lur zati baten truke.

Esku mortuak

Kleroaren lurren zati bat, saldu ezin zitekeena, monarkaren babespean zegoelako.

Ilustrazioa eta Pentsamendu Liberal Berria

Botereen banaketa (Montesquieu)

Hiru botere nagusi zeudela defendatzen zuen, eta

Euskal Herriko Historia: XI-XVI. Mendeetako Gertaerak

Hona hemen Euskal Herriko historian XI. eta XVI. mendeen artean izandako gertakari garrantzitsuenen kronologia.

XI. mendea

• 1076: Nafarroako Erresuma Gaztela eta Aragoiren artean banatu zen. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoaren mendebaldea Gaztelari erantsi zitzaizkion; Gipuzkoako ekialdea eta Nafarroa, berriz, Aragoiri.
• 1096: Lehen Gurutzada hasi zen.

XII. mendea

• 1134: Iruñeko Erresuma berriz burujabe bihurtu zen. Gartzia V.a Ramirez Nafarroako erregeak Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba berreskuratu zituen.
• 1150: Antso VI.a Jakitunak Iruñeko errege tituluaren ordez Nafarroako errege titulua hartu zuen.
• 1180: Antso VI.a Jakitunak Donostiari hiri-forua eman zion, eta Gipuzkoan eta Bizkaian hiribilduak sortzen

Frakzio Politikoak Frantzian

Jakobinoak

• Ezaugarriak: Burtsia txikia sartzen zuten (Hirugarren Estatua). Joera erradikala zuten. Gizonen sufragio unibertsala aldekoak ziren eta errepublikazaleak (ezkerrekoak).

Girondinoak

• Ezaugarriak: Burgesiak osatzen zituen (Hirugarren Estatua eta errepublikazaleak). Jabetzako eskubide mugagabeak eta boto edo sufragio zentsitarioa aldekoak.

Sans-culotteak

• Deskribapena: Hirugarren Estatuko klase sozial ertain eta baxuez osatutako taldea. Lanbide ezberdinetako pertsonak: burgesia txikia, artisauak, merkatari txikiak.

Gertaera eta Pertsonai Nagusiak

Inperioa

Nazio batek konkista militarraren bidez beste herrialde batzuk bereganatzea eta herrialde horietan konkistatzaileen kultura, hizkuntza, etab., inposatzea.

Robespierre

Politiko...

Kode Zibila, Konkordatua eta Aliantza Santuak

Kode Zibila

1804an sinatutako kode berria, hiritarrek egunerokoan jarraitu behar zituzten arauak biltzen zituena, burgesiari on egingo zion.

Konkordatua

Elizarekin sinatutako ituna. Ez dizkio erregimen zaharreko pribilegio guztiak itzuliko, baina Frantziako Iraultzaren antiklerikalismoari bukaera emango dio.

Estatu Tapoiak

Herrialde "arriskutsuak" (iraultzaileak) jakinak isolatzeko eta bere espantsioa kontrolatzeko estatuak ziren.

Aliantza Santuak

Elizaren lehen mailako garrantzia defendatzeko potentzia militarra zen.

Internazionalismo Proletarioa eta Iraultza Sozialista

Internazionalismo Proletarioa

Marxek eta Engelsek langile guztiek, edozein herrialdetakoak zirela ere, euren arteko interes amankomunak zituztela...