DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Batzar Konstituziogilea (1789-1791)

Herriak Bastilla gotorlekua hartu zuen; Pariseko herritarrak, gertakari horien berri izan zutenean, kalera irten ziren. Orduan, herri-altxamendua heldu zen Pariseko kaleetara. Jendea arma bila joan zen Bastillako gotorlekura eta espetxera. Horren ondorioz, herri-iraultza hasi zen.

Erreformen bidez, eskubide feudalak abolitu ziren eta Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena onartu zen: norbanakoen askatasuna, legearen aurreko berdintasuna eta jabego-eskubidea bermatuz. 1791ko Konstituzioa aldarrikatu zen, honako oinarri hauekin:

• Subiranotasun nazionala.
• Funtsezko eskubideak.
• Monarkia parlamentarioa.
• Botere-banaketa.
• Errolda-sufragioa: 25 urte baino gehiagoko eta errenta jakin bat zuten gizonek bakarrik

Nazionalismoaren Mugimenduak eta Italiar Bateratzea

Nazionalismoa eta Nazio-estatuen Sorrera:

Nazio-estatuen sorrera-prozesua liberalismoaren garaian hasi zen, eta luze iraun zuen. XIX. mendean, nazio hitzak dimentsio politikoa hartu zuen. Une horretatik aurrera, aldarrikatu zen estatuen mugak bat etorri behar zirela muga etnikoekin, linguistikoekin eta erlijiosoekin. Horrela sortu zen ideologia nazionalista.

Bi motatako mugimendu nazionalistak egon ziren:

• Nazionalismo Sakabanatzaileak: Inperio handietan bildutako nazioen independentzia aldarrikatzen zuten. Adibidez, Austria-Hungariako Inperioan edo Otomandar Inperioan sortutakoak.
• Nazionalismo Bateratzaileak: Banatutako herrien bateratzea bultzatu zuten, hala nola Italiakoak eta Alemaniakoak.

Italiar

Erdi Aroko hirien susperraldia eta garapena

Hiriak suspertu: XI. mendean, hiriak suspertu ziren. Handitu ziren hirien biztanleria eta garrantzia, bai soziala bai ekonomikoa. Hirien garapena oso lotuta egon zen landa-inguruneko bizi-baldintzen hobekuntzarekin. XI. mendetik aurrera landa-eremuko produktibitatea hazi zen, berrikuntza teknikoei esker, eta ondorioz elikadura hobetu.

• Biztanleriaren hazkundea.
• Nekazari asko hirietara immigratu ziren, eta hori lagungarria izan zen hirien hazkundearentzat.
• Nekazaritza-soberakinak agertu eta merkatuetan saldu ziren.

Erakunde politikoak eta monarkia

Erakunde politikoak: Bi erakunde nagusi gailendu ziren: Aita Santuaren agintea eta Inperioa. Bi aldeek beren nagusitasuna erlijio-argudioekin justifikatzen zuten;...

Zeri esaten diogu Antzinako erregimena?

XVIII. mendeko Europako monarkietan zegoen gizarte-, ekonomia- eta politika-harreman multzoari. Hiru ezaugarri funtzesko:

• Estamentusko gizarteak irautea
• Ekonomia-sistemaren oinarria 1.sektorea
• Politika sistema: monarkia absolutua

Estamentuzko gizarteak jarraitzea

Antzinako erregimenaren gizarte-antolaketako modu bereizgarria, Erdi Aroan sortuta, 3 ordenetan banatu: klero, noblezia, herri xehea. Bi ezaugarri nagusi:

• Immobilismo bertikala: herri xehekokideak ezin sartu noblezian
• Pribilegioak egotea: nobleziak eta kleroak onurak, zergak ez ordaindu eta legedi berezia zuten

Gizartearen barruko eraldaketak

Noblezia: goi-noblezia, jabetza eta diru asko. Behe-noblezia, ekonomia egoera kaskarra.

Kleroa: goi-kleroa, nobleen...

Itunen ondorio politikoak

Saint Germain, Trianon, Neuilly eta Sèvresko itunen bidez, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako eta Balkanetako estatuak eta mugak berriro antolatu ziren. Austria-Hungariako Inperioa eta Turkiar Inperioa zenbait estatutan banatu ziren, eta Errusiaren inguruan osasun-lerro bat eratu zen, iraultza boltxebikea ez hedatzeko. Osasun-lerro hori ezartzeko, Errusiak Brest-Litovskeko Itunaren bidez galdutako lurraldeetan zenbait herrialde sortu ziren. Horrela, Polonia, Finlandia eta Baltikoko herriak (Estonia, Letonia eta Lituania) estatu independente bilakatu ziren.

Gerra amaitzean, Europan 1914. urtea baino lehen zeuden inperio handiak desagertu egin ziren:

• Errusian: 1917ko urriko iraultzak behin betiko amaiarazi zuen tsarren

Trantsizioa: Diktaduratik Demokraziara

1975ean, Francoren heriotzarekin, trantsizioa deritzon aldia hasi zen, 1982an amaitu zena, sozialistek boterea lortu zutenean. Prozesua ez zen erraza izan; alde batetik sektore inmobilista zegoelako, eta bestalde erabateko haustura lortu nahi izan zuen oposizioko sektoreak zeudelako. Gainera, bi joera horien artean beste hirugarren bat sortu zen: sistemaren erreforma egitearen alde zeudenak (itundutako haustura).

Monarkiaren ezarpena

1975eko azaroaren 20an, Gorteek Joan Karlos Borboikoa izendatu zuten errege, eta honek Carlos Arias Navarro izendatu zuen gobernu-buru; bazirudien inmobilismoari eutsiko zitzaiola.

1976tik aurrera oposizioa mobilizatu egin zen, askatasun handiagoa eta hauteskunde demokratikoak...

1978ko Konstituzioa

Erreforma osatzeko, beharrezkoa zen gobernu-sistema berria onartzea. 1978an idatzi zen aipatutako Konstituzioa, eta honen oinarriak hauek izan ziren: monarkia, erregimen parlamentarioa ezartzea eta estatu deszentralizatuaren kontzeptua. Konstituzioa idatzi eta indarrean jartzeko eman ziren urratsak hauexek izan ziren:

Konstituzioaren idazketa eta indarrez jartzea

• Aurreproiektu bat egin zen. Horretarako, batzorde bat eratu zen UCDko hiru kideren eta boto gehien jasotako gainerako lau alderdietako kide baten partaidetzarekin.
• Testua idatzi eta bi ganberatan aurkeztu zen onar zezaten; baiezkoa eman zen.
• Herritarrek baiezkoa eman zuten 1978ko abenduan.

Konstituzioaren egitura eta zatiak

Antolaketari dagokionez, 1978ko Konstituzioak...

Antisemitismoa eta Nazismoa

Naziek juduei egotzi zieten Lehen Mundu Gerra galtzearen errua. Juduen aurkako ideologia nazien alderdiaren oinarria zen.

Totalitarismoaren ezaugarriak

• Alderdi autoritarioak: Biztanleriaren bizitza eta alderdi politikoak kontrolatzen dituzte.
• Sistema politiko autoritarioa eta kontrol ekonomiko zein soziala.
• Berdintasunaren ezeztapena, pentsamendu irrazionala, ultranazionalismoa eta militarismoa.

Faxismoa

• Boterea eskuratu: 1922an, Erromarako martxaren bidez.
• Buruzagi nagusia: Benito Mussolini.
• Alderdi politikoa: ANF.
• Ideologia: Diktadura faxista, botere osoa, askatasunik eza, errepresioa, ekonomia gidatua eta bizitza sozialaren kontrola.

Nazismoa

• Boterea eskuratu: 1929an, hauteskundeen bidez.
• Buruzagi nagusia: Adolf Hitler.
• Alderdi

II. Errepublika ezartzea (1931)

1931ko apirilaren 12ko udal hauteskundeetan, alderdi errepublikarrek hiriburu gehienetan irabazi zuten. 14an, emaitzak ezagutzean, Eibar izan zen II. Errepublika aldarrikatu zuen lehen herria. Erregimen monarkiko-errepublikar trantsizioa indarkeriarik gabe gertatu zen, jendeak espero baitzuen sistema politiko berriak herrialdeak zituen arazo larriak konponduko zituela.

Behin-behineko Gobernua eta 1931ko Konstituzioa

1931ko apirilaren 14an behin-behineko gobernua eratu zen, gehienbat ezkerreko errepublikazaleen eta sozialisten koalizioko kideek osatuta. Niceto Alcalá Zamora izan zen gobernu buru. Behin-behineko gobernuak herrialdea eraldatzeko ardura hartu zuen, premiazko zenbait neurri hartuz arazo sozial, ekonomiko,...

Langile-mugimenduaren hastapenak

→ Langile mugimendua: soldatapeko langileek beren lan eta bizi egoera hobetzeko eginiko ekintza kolektiboen multzoa.

→ Hasieran langileak makinak suntsitzen zituzten → mugimendu horri → luddismoa.

→ Lehen garaietan langileek debekatuta zuten beren interesak defendatzeko elkarteak sortzea.

→ Elkartzeko eskubidea Britainia Handian aitortu zen lehen aldiz.

→ XIX. mendean.

→ Geroztik langile elkarteak sortzen hasi ziren, hau da, sindikatuak.

→ Langileen presio-tresna nagusia greba zen → lan baldintza hobeak eskatzen zituzten.

                                                                           → sufragio unibertsala ere...