Erdi Aroko hirien susperraldia eta krisiak

Erdi Aroko hirien susperraldia eta garapena

Hiriak suspertu: XI. mendean, hiriak suspertu ziren. Handitu ziren hirien biztanleria eta garrantzia, bai soziala bai ekonomikoa. Hirien garapena oso lotuta egon zen landa-inguruneko bizi-baldintzen hobekuntzarekin. XI. mendetik aurrera landa-eremuko produktibitatea hazi zen, berrikuntza teknikoei esker, eta ondorioz elikadura hobetu.

• Biztanleriaren hazkundea.
• Nekazari asko hirietara immigratu ziren, eta hori lagungarria izan zen hirien hazkundearentzat.
• Nekazaritza-soberakinak agertu eta merkatuetan saldu ziren.

Erakunde politikoak eta monarkia

Erakunde politikoak: Bi erakunde nagusi gailendu ziren: Aita Santuaren agintea eta Inperioa. Bi aldeek beren nagusitasuna erlijio-argudioekin justifikatzen zuten; Aita Santuak eta enperadoreek ika-mika ugari izan zituzten.

Monarkia: Monarkia erakunde garrantzitsua izan zen. Errege-erreginek noblezia feudalari aurre egin behar izan zioten, pribilegioei mugak jartzeko eta monarkiaren boterea sendotzeko. Horretarako politika eta neurri desberdinak garatu zituzten.

Foruak eta gorte estamentalak

Monarkek foru izeneko pribilegio espezifikoak eman zizkieten hiriei. Foruen bidez, hiriek nobleen boteretik independentzia handiagoa lortu zuten; ordainetan, errege-erreginek zerga-bilketan eta burgesen laguntza politiko eta militarrean oinarritutako konponbideak bilatu zituzten.

Hirietako ordezkariak kuria feudalean pixkanaka sartu ziren, eta nobleei eta kleroari batu zitzaizkieten; horrela sortu ziren gorte estamentalak.

Krisia eta ondorioak

Erlijio-krisia

Erlijio-krisia: Mendebaldeko zisma, Eliza Katolikoan gertatutako egoerarik larrietako bat XIV. mendean; bereziki Erroman eta Frantzian nabaritu zen.

Krisi politikoa

Krisi politikoa: Ehun urteetako gerra, XIV. eta XV. mendeetan Ingalaterrak eta Frantziak izan zuten 116 urte inguruko gatazka. Beste erresuma eta interesak tartean sartu ziren, eta gerra hori orokortu egin zen.

Demografia-krisia

Demografia-krisia: Izurrite beltza —epidemia suntsitzaileetako bat— Asian hasi eta Europa osoan zabaldu zen; 1347tik 1353ra bitartean hedatu zen eta ondorio demografiko eta sozial handiak eragin zituen.

Gizarte-krisia

Gizarte-krisia: Gizarte-erreboltak eta altxamenduak sortu ziren; askotan juduen eta atzerritarren aurkako istiluak ere izan ziren. Adibidez, 1323an Bulgarian eta beste eskualde batzuetan altxamenduak izan ziren, non izurriak, goseak eta zergen igoerak egoera gogorragoa eragin zuten.

XV. mendeko monarkiak eta susperraldia ekonomikoa

XV. mendeko monarkiak: Jaun feudalek boterea galdu zuten, eta horrek erregeen eta errege-erreginen boterearen indartzea ekarri zuen. Horrela, erregeek justizia administratzeko gaitasuna eta zergak biltzeko mekanismo berriak eskuratu zituzten, bereziki Ingalaterran, Frantzian eta Iberiar Penintsulan.

Susperraldia komertziala

Susperraldia: XV. mendean merkataritzaren alorrean nabarmena izan zen. Mediterraneo itsasoko, Itsaso Baltikoko eta Ipar Itsasoko ibilbideek merkataritza-garaiak mantendu zituzten, eta bankari-familiek aberastasuna pilatu zuten horri esker. Artisau eta merkataritza jardueren gorakadak hirietako ekonomiaren hazkundea eragin zuen; merkataritza-salerosketek metalezko baliabideen bila egindako beharra areagotu zuten. Hori izan zen XV. eta XVI. mendeetako geografia-aurkikuntzak bultzatzeko arrazoietako bat.