DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Historiaurrea

Idatzirik gabeko garaia.

Aroak

Kronologia

• Antzinaroa: K.a. 3000 inguru - K.o. 476 (lehen agiri idatziak - Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorketa)
• Erdi Aroa: 476 - 1492 (Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorketa - Amerika aurkitzea)
• Aro Modernoa: 1492 - 1789 (Amerika aurkitzea - Frantziako Iraultza)
• Aro Garaikidea: 1789 - Gaur egun (Frantziako Iraultza - Orain arte)

Espazioa

Antzinaroa

• Mesopotamia
• Egipto
• Grezia
• Erroma

Erdi Aroa

• Bizantzio
• Islam Mundua

Aro Modernoa

Europa Mendebaldeko zibilizazioak nagusi.

Aro Garaikidea

Iparraldeko estatuak nagusi (AEB, Errusia, Europa Mendebaldea, Japonia...).

Demografia

• Antzinaroa: Hazkunde motela, heriotza-tasa altua.
• Erdi Aroa: Hazkunde motela, heriotza-tasa altua.
• Aro Modernoa: Hazkunde motela, heriotza-tasa

Blokeak eta Ezaugarriak

Gerra Hotza: Definizioa, Ezaugarriak eta Karikatura

Gerra Hotza 1947an hasi eta 1991n amaitu zen nazioarteko harremanen arteko tentsio-egoera bat izan zen. Mundua bitan zatituta geratu zen, Mendebaldean eta Ekialdean:

• Mendebaldeko blokean: Estatu Batuak ziren superpotentzia, sistema politiko demokratiko eta ekonomia kapitalistarekin.
• Ekialdeko blokean: SESB zen superpotentzia, sistema politiko totalitario eta ekonomia komunistarekin.

Ezaugarriak:

• Sistema bipolarra: Bi superpotentziek suntsitzeko ahalmena zutelako eta elkarri eraso egiteko mehatxua ere bazutelako eratu zen.
• Armamentu-norgehiagoka: Arriskua handitu zuen, biek arma arriskutsuak zituztelako.
• Eragin-eremuen mugaketa: Superpotentziek beren eragin-eremua mugatu zuten:

Tentsioak eta Gatazkak (1914-1939)

1. Lehen Mundu Gerraren Jatorria

Bake Armatua (1890-1914)

Bake Armatua, nazioarteko harremanen beste aldi bat izan zen, eta bi ezaugarri nagusi zituen:

• Europako potentziak aurkako bi bloke militarretan bereizi ziren. Alemania, Austria-Hungaria eta Italiak Aliantza Hirukoitza sinatu zuten. Frantzia, Errusia eta Britainia Handiak, aldiz, Entente Hirukoitza osatu zuten. Errusiak Alemaniarekin zuen aliantza utzi egin zuen.
• Elkarrekiko beldurrak armamentu-norgehiagoka eragin zuen. Herrialde bakoitza bestearen baino arma handiagoak, hobeak eta hilgarriagoak egiten saiatzen zen.

Potentzien arteko istilu armatuak

Koloniak zirela-eta, arazo asko sortu ziren.

Ekialdeko Auziak ere liskarrak eragin zituen bi blokeen artean. Otomandar...

Erreforma Luteranoa

XVI. mendeko lehen erreforma erlijiosoa Martin Lutherrek bultzatu zuen. Erreforma eragin zuen gertakaria Leon X.aren proposamen bat izan zen: diruaren truke barkamena ematea, Bramantek proiektatutako Vatikanoko Done Petri basilika eraikitzeko dirua biltzeko. Lutherrek 95 tesiak (1517) idatzi zituen barkamenen kontra.

Aita santuak atzera egiteko eskatu zion Lutherri, baina hark uko egin zion, eta, ondorioz, eskumikatu egin zuten: kristau komunitatetik baztertu zuten. Handik aurrera, Lutherrek kristautasun indibidualaren aldeko doktrina bat garatu zuen.

Luteranismoa Inperio Santuan barrena hedatu zen, eta Karlos V.ak esku hartzea erabaki zuen. Azkenean, luteranismoa gaitzetsi zuen Wormseko Ediktuan (1521) eta Spirako Dietan (...

1896ko "La Lucha de Clases" aldizkariaren analisia

Testu hau “La Lucha de Clases” aldizkari sozialistan argitaratu zen Bilbon, 1896. urtean; horregatik, testu publikoa dela diogu. Artikulu hau langileek idatzi zuten, eta meatzarien bizi-baldintzen inguruko borroka azaltzen du.

Edukiari dagokionez, izaera politikoa du, kapitalismoaren kontraesanak eta botere politikoaren gabeziak seinalatzen dituelako. Era berean, eduki sindikalista du, meatzeetako langileen bizi-baldintzen inguruan azalpenak ematen dituelako. XIX. mende bukaeran, Industria Iraultza egonkortuta zegoen Bizkaian, eta enpresa berriak sortu ziren, metalurgiak bereziki.

Meatzarien lan eta bizi baldintza kaskarrak

Lan baldintzak eta soldatak

Meategiko langileen lan baldintzak dira...

Pertsiarren Manifestua: Sailkapena

• Oinarrizko iturri historikoa da. Edukiaren arabera politikoa da, eta formaren arabera gutun bidezkoa.
• Egileak taldekoak dira: Cadizko Gorteetako diputatu absolutistek idatzi zuten.
• Hasieran testu pribatua zen, Fernando VII.ari bidalia, baina gero publiko egin zen herriak irakur zezan. Nazio mailakoa zen.
• Helburua Antzinako Erregimena berrezartzea eta Cadizko Gorteetako legedia indargabetzea zen.
• 1814ko apirilaren 12an idatzi zen Madrilen. Frantziarrak Espainiatik bota zituztenean, Gorteak Madrilera mugitu ziren eta Fernando VII.a Espainiako tronura itzuli zen. Bere erregealdiak (1814-1833) hiru etapa izan zituen: Seiurteko absolutista, Hirurteko Liberala eta Hamarkada Absolutista.

Analisia

Ideia nagusia Konstituzioaren...

Burgesiaren Garrantzia

Hirien eta merkataritzaren garapenagatik. Botere ekonomikoa izan arren, burgesia herri xehekoa zen eta ezin zituen administrazioko eta Gobernuko karguak eskuratu. Hala, estamentuzko gizartearen aurka egin zuen. Nobleziak eta kleroak zergak ordaintzea eskatu eta botere politiko handiagoa eskuratzen hasi zen. Hori guztiaren ondorioz, arazoak izan zituen klase pribilegiatuekin eta iraultza burgesa piztu zen.

Nekazarien Egoera

Oso ahalmen txikia zutelako gizartean eragiteko. Oso nekazari gutxi ziren beren lurren jabe: %10a baino ez. Beste guztiak, berriz, jaun-erregimenaren mende zeuden: nobleziaren eta kleroaren lurretan lan egiten zuten errenta batzuen truke.

XVIII. Mendeko eta Gaur Egungo Gizartea

XVIII. mendeko gizartea talde...

NAPOLEONEN GARAIA (1799-1815): A-Kontsulatua

Erregimen propio berria eraikitzen du sistema ezberdinen ideiak hartuz, hau da, sistema pertsonalista eraikitzen du. Autoritarismoa, baina ideia liberal batzuk hartuz. Kode Zibila idatzi zuen legeak berrizteko eta sinplifikatzeko. Vatikanorekin Konkordatua sinatu zuen Eleizaren bermea lortzeko.

B-Inperioa

Europako herrialde gehienak inbaditu zituen eta horiek kontrolatzen saiatu zen. Blokeo Kontinentala ezarri zuen Britainiarren salerosketak eta kanpo-merkataritzaoztopatzeko. Espainiako kanpaina militarra, Errusiako kanpaina militarra eta Waterlooko gatazka (Britainiarrak eta Napoleonen kontrako beste herri batzuek osatua) Napoleonen porrota eta bere Inperioaren amaiera suposatu zuten.

ANTZINAKO ERREGIMENA

Gerra Hotzaren Kausak

SESBen Krisialdi Ekonomikoa

Atzeraldi ekonomikoa 80ko hamarkadan. Industria zahartuta zegoen eta nekazaritza ez zen eraginkorra. Lehiakortasuna galdu zuen. Planifikazio ekonomiko zentraleko sistemak ez zuen funtzionatu mundu-ekonomiaren aldaketei erantzuteko.

SESBen Krisi Sozioideologikoa

Ideologia komunistaren beherakada. Komunismoa hasieran (Lenin-ekin) klase-justiziako sistema gisa aurkeztu zen, baina beranduago botereari eusteko errepresio bortitza erabili zuten: estatu-segurtasun sistema basatia, garbiketa hilgarriak, zentsura eta salatariak.

Gorbatxoven Erreformak (1985-1991)

Gorbatxovek sistema demokratizatzeko eta ekonomia deszentralizatzeko saiakera egin zuen. Bi neurri nagusi:

• Perestroika: Ekonomia berritzeko asmoa.

Amerikako Iraultza

Erresuma Batua 13 kolonia zituen Amerikako ekialdeko kostaldean. Ekonomia ezberdina zen iparraldean eta hegoaldean:

• Iparraldea: merkataritza eta nekazaritza.
• Hegoaldea: nekazaritza, nagusiki tabakoa.

Erresuma Batua lehengaiak lortu nahi zituen kolonietatik, baina produktuak bertan ez garatuz eta koloniei zergak ezarrita. Kolonoek "zerga ordainketarik ez Londreseko Parlamentuan ordezkaririk gabe" uste zuten.

1773: Tea Act (Londreseko konpainiari tearen monopolioa ematen ziona) sinatu zenean, kolonietan krisi ekonomikoa areagotu zen. Horren ondorioz sortu zen Bostoneko Tea Aldaketa: kolono batzuek bostongo itsas portuan tea ontziak itsasora botatu zituzten, eta horrek independentzia-gerra bultzatu zuen.

1776: Thomas Jefferson-ek...