Langile-mugimendua, ideologiak eta inperialismoa — Historia
Langile-mugimenduaren hastapenak
→ Langile mugimendua: soldatapeko langileek beren lan eta bizi egoera hobetzeko eginiko ekintza kolektiboen multzoa.
→ Hasieran langileak makinak suntsitzen zituzten → mugimendu horri → luddismoa.
→ Lehen garaietan langileek debekatuta zuten beren interesak defendatzeko elkarteak sortzea.
→ Elkartzeko eskubidea Britainia Handian aitortu zen lehen aldiz.
→ XIX. mendean.
→ Geroztik langile elkarteak sortzen hasi ziren, hau da, sindikatuak.
→ Langileen presio-tresna nagusia greba zen → lan baldintza hobeak eskatzen zituzten.
→ sufragio unibertsala ere eskatzen zuten (langileek boto-eskubiderik ez zutelako).
Ideologiak: Marxismoa eta Anarkismoa
Marxismoa
Karl Marxengandik datorren ideologia.
Helburua: klaseen arteko desberdintasunekin eta jabetza pribatuekin bukatzea, eta gizarte komunista lortzea.
→ Horretarako iraultza egin zuten eta langileei diktadura ezarri zieten (proletariotzaren diktadura).
→ Politikan parte hartu behar zuten → alderdi sozialisten bidez.
Anarkismoa
Anarkismoa:
Helburua: estatuaren desagerpena.
- Alderdi politikoei eta hauteskundeei uko egin zioten.
- Helburuak sindikalismoaren bidez lortu nahi zituzten.
Langileen Internazionalak
→ Munduko langile erakunde guztiak batu ziren eta → LNE sortu zuten → Langileen Nazioarteko Elkartea.
→ Sozialisten eta anarkisten arteko desadostasunengatik → LNEk desagertu zuen.
→ Mundu-mailan langileak antolatzeko → Internazional Sozialista sortu zen.
→ Maiatzaren 1ean haren ereserkia ezarri zuten.
Lorpenak:
- Haurren lana debekatu zuten.
- Amatasun baimenak ezarri zituzten.
- Istripuen gastuak ordaintzea eskatzen hasi ziren enpresek.
- Lanordu motzagoak lortu zituzten.
Inperio handiak
Britaniar Inperioa
- Handiena.
- Victoria I.ak kontinente guztietan koloniak zituen.
- Itsasoko ibilbideak kontrolatzeko posizioak: Gibraltar, Suez edo Hong Kong.
- Puntu estrategikoak: Gibraltar…
- India zen kolonia garrantzitsuena.
Frantziako Inperioa
- Bigarren garrantzitsuena.
- Afrikako iparraldeko lurrak, Asia eta Indotxina okupatu zituen.
→ Belgikako inperioa, Alemaniakoa eta Italiako inperioek Afrika okupatu zuten.
Errusiak Siberia okupatu zuen.
→ Batzuk ez ziren Europakoak:
- AEB eta Japoniako inperioak.
Imperialismoaren arteko talka
- Kolonietako lurrengatik → potentzien arteko tentsioak areagotu egin ziren.
- Inperioek talka egin zuten.
- Potentziek ez zeuden pozik.
- Beste lurralde batzuk kontrolatzea eskatzen zuten.