Totalitarismoak eta Bigarren Mundu Gerra: Gakoak

Antisemitismoa eta Nazismoa

Naziek juduei egotzi zieten Lehen Mundu Gerra galtzearen errua. Juduen aurkako ideologia nazien alderdiaren oinarria zen.

Totalitarismoaren ezaugarriak

• Alderdi autoritarioak: Biztanleriaren bizitza eta alderdi politikoak kontrolatzen dituzte.
• Sistema politiko autoritarioa eta kontrol ekonomiko zein soziala.
• Berdintasunaren ezeztapena, pentsamendu irrazionala, ultranazionalismoa eta militarismoa.

Faxismoa

• Boterea eskuratu: 1922an, Erromarako martxaren bidez.
• Buruzagi nagusia: Benito Mussolini.
• Alderdi politikoa: ANF.
• Ideologia: Diktadura faxista, botere osoa, askatasunik eza, errepresioa, ekonomia gidatua eta bizitza sozialaren kontrola.

Nazismoa

• Boterea eskuratu: 1929an, hauteskundeen bidez.
• Buruzagi nagusia: Adolf Hitler.
• Alderdi politikoa: LAN (NSDAP).
• Ideologia: Politika militarista, antisemita eta arrazista.

Zergatik gorakada muturreko alderdiek?

Egoera ekonomiko, politiko eta soziala hobetuko dutelakoan.

Bigarren Mundu Gerra

Zergatiak eta hasiera

Noiz: 1939ko irailaren 1ean.

Lehiakideak: Aliatuak (Erresuma Batua, Frantzia) vs. Ardatzeko potentziak (Alemania, Italia).

Gerraren eragileak:

• Orokorrak: Alemaniaren mendeku nahia, ideologia totalitarioak, militarismoa eta 1929ko krisi ekonomikoa.
• Txinparta: Alemaniak Polonia inbaditu zuen; Erresuma Batuak eta Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari.

Gerraren ezaugarriak

• Hedadura erraldoia: Herrialde askotan hedatu zen.
• Iraupen handiko gerra: 1939-1945.
• Erabateko gerra: Arlo guztietan eragina izan zuen; krudela (hilketak, torturak).

Etapak

1. Ardatzaren garaipenak (1939-1941): Tximista gerra (tankeak eta hegazkinak erabiliz).
2. Indarraren oreka (1941-1943): Alemania eta Japonia gelditu zituzten.
3. Aliatuen nagusitasuna (1943-1945): Normandiako lehorreratzea eta Sobietarren Armada Gorriaren aurrerapena.

Ondorioak

• Gizartean: Hildako, zauritu eta elbarritu ugari (gehienak zibilak).
• Materialak: Hiriak, azpiegiturak eta industria suntsituta.
• Politikoak: Monarkiak desagertu, erregimen totalitarioen gainbehera, demokrazien gorakada eta bi superpotentzia berri (AEB eta SESB).
• Lurralde aldaketak: Europako mapa berria sortu zen.