Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Hirurteko Konstituzionala (1820–1823)

Absolutismoa berresartzearen garaia: garai honetan (1820–1823) Espainian liberalismoaren lehen saiakerak eta haren ondorio politiko eta sozialak nabarmenak izan ziren. Testu honek 1820an hasi zen altxamenduaren inguruko gertaera nagusiak azaltzen ditu, bai barne tentsioak eta bai kanpoko esku-hartzea.

Garai berrien hasiera

• Noiz: 1820an.
• Nola: Rafael Riego komandanteak, Amerikara joateko Kádizetik hurbil kokatutako tropen laguntzaz, konstituzioaren aldeko altxamendua egin zuen.
• Ondorioa: Pronuntziamenduak beste goarnizio batzuen laguntza izan zuen, eta Fernando VII-k politika aldatu behar zuela eta konstituzio-erregimena onartu behar zuela ikusi zuen.

Hirurteko eraldaketak

Gobernu liberalak hainbat neurri...

Borboitarren Berrezarkuntza eta Cánovasen Sistema

1874 amaieran, Borboitarren monarkia berrezarri zen Espainian. Alfontso XII.arekin hasi zen Berrezarkuntza, Martinez Campos jeneralak Alfontso XII.a errege izendatu ostean. Aurretik, Pavia jeneralak estatu-kolpea eman zuen, Lehen Errepublika amaituz, eta Serrano jenerala jarri zuen gobernuburu gisa. Ondoren, Martinez Camposek estatu-kolpea eman zuen eta Cánovas del Castillo bihurtu zen gobernuburu. Hark hainbat neurri hartu zituen, hala nola Elizaren laguntza eta babesa lortzea eta sektore aurrerakoiak boteretik kentzea.

1876ko Konstituzioa eta Gorteak

Gorteek konstituzio berri baterako deialdia egin zuten, sufragio unibertsalaren bidez. 1876ko Konstituzioaren arabera, subiranotasuna erregearen...

Joaquin Costa eta Berrezarkuntzaren Kritika

Joaquin Costaren testu historiko eta periodistiko honek 1901ean, Maria Cristina erregente zela, idatzitako Berrezarkuntzaren kritika zorrotza jasotzen du.

Berrezarkuntzaren Testuinguru Historikoa

1874an Errepublika amaitu eta Berrezarkuntza hasi zen. Alfontso XII.a, Elisabet II.aren semea, tronura iritsi zen. Cánovas del Castillok egonkortasuna bilatu zuen: pronuntziamenduak saihestu, monarkia borboitarra finkatu eta burgesiaren elitea boterean mantentzea. Horretarako, Ingalaterrako eredua jarraitu eta 1876ko Konstituzioa aldarrikatu zuten.

1876ko Konstituzioaren Ezaugarriak

• Monarkia konstituzionala.
• Gorteen eta erregearen arteko botere banaketa.
• Sufragio murriztua, geroago unibertsala.
• Estatu konfesionala.

Frankismoaren Oinarriak

A) Oinarri Ideologikoa

Frankismoak ez zuen printzipio egonkor eta ondo egituraturik izan; hori baino gehiago, beste iturri ideologiko batzuetatik zetozen ideia sorta bat laburtu zuen. Esate baterako, Falangearenak, Elizarenak eta Karlismoarenak, eta baita kanpoko erreferentzietakoak ere, horien artean faxismoa. Hori oinarri hartuta, Francok titulu pertsonal bat asmatu zuen: Caudillo edo buruzagi. Era berean, alderdi bakarrean indar politiko guztiak batzeak ere izan zuen eraginik, eta baita antikomunismoak ere. Katolizismoa aipatutako mugimendu horren oinarri ideologikoetako elementu bat zen; izan ere, erlijio katolikoa zen estatuko erlijio ofiziala.

B) Oinarri Politikoa

Francok erregimen politiko diktadoriala ezarri zuen;...

Berrezarkuntzako Sistema Politikoaren Mugak

Parte-hartzearen Murrizketa eta Tokiko Kontrola

Herritarren parte-hartzea murriztu egin zen: jabeek bakarrik parte hartu ahal izan zuten. Gainera, 30.000 biztanletik gorako herrietan alkateak erregeak izendatuko zituen, eta probintzia eta udaletako aurrekontuak gobernuak onartu behar zituen.

Inprimatze-askatasunaren Zentsura

Inprimatze-askatasuna murrizteko hartutako neurriak hauek izan ziren:

• 2.000 orrialdetik beherako idatzietarako aldez aurreko zentsura ezarri zen.
• Elizari liburu guztiak zentsuratzeko aginpidea eman zitzaion.
• 1879ko Inprimatze Legeak delitutzat ezarri zuen Berrezarpeneko sistema politiko eta sozialari erasotzea edo sistema zalantzan jartzea.

Hauteskunde Sistema eta Iruzurra

Txandakako Formula

Espainiako Gerra Zibila (1936-1939)

Espainiako Gerra Zibila 1936an hasi zen, militarrek eta sektore eskuindarrek errepublikar gobernuaren aurka emandako estatu-kolpearen ondorioz. Gerra honen gakoa 1936an ezkerreko alderdiek osatutako Frente Popularra onartu ez izana izan zen. Aldeen arabera, gatazka hau Altxamendu Nazionala, Errebelio faxista edo Gerra Nazional-Iraultzailea bezala izendatu izan da.

Gerraren bilakaera Euskal Herrian

Gerraren eragina ezberdina izan zen Euskal Herriko lurraldeetan. 1936ko urrira arte, Nafarroan eta Araban altxamenduak arrakasta lortu ondoren, gerra batez ere Gipuzkoan zentratu zen. Bertan, gaizki armaturiko milizia herrikoiak Nafarroako erreketeen erasoak eusten saiatu ziren, eta Donostia itsasotik bonbardatua izan...

Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian (1936-1939)

Espainiako Gerra Zibila (1936-1939) Espainian gertatutako gerra da. Militar batzuek, sektore eskuindarren laguntzarekin batera, errepublikarren kontrako estatu-kolpe baten ondorioz hasi zen.

Gerra honen gakoa Espainiako eskuindarrek 1936. urtean ezker alderdiek osatutako Fronte Popularra ez onartzea izan zen. Parte hartu zuten aldeen arabera, Altxamendu Nazionala, Errebelio Faxista edo Gerra Nazional-Iraultzailea ere deitua izan zen.

1936ko Altxamendua eta Gipuzkoaren Erorialdia

Gerra Zibilak Euskal Herrian etapa ezberdinak izan zituen. 1936ko urrira arte, altxamenduak Nafarroan eta Araban arrakasta lortu ondoren, gerra batez ere Gipuzkoan izan zen. Han, gaizki armaturiko milizia herrikoiek Nafarroako...

1931ko Hauteskundeak eta Errepublikaren Aldarrikapena

1931ko udal-hauteskundeetan alderdi errepublikarrek irabazi zuten eta Eibarren Bigarren Errepublika aldarrikatu zen. Behin-behineko gobernuak hauteskundeak deitu zituen Gorte Konstituziogileak osatzeko eta konstituzio berria egiteko. Hauteskundeetan gobernu-buruek lortu zuten gehiengo nagusia: errepublikar ezkertiarrak eta sozialistak. Hego Euskal Herrian, ordea, eskuinak irabazi zuen (EAJ).

Oinarrizko printzipio demokratikoa gizonen nahiz emakumeen sufragio unibertsala zen. Espainiak estatu unitarioa sortu zuen, eskualde autonomoak zituena eta akonfesionala zena. Gainera, izaera berezia zuten eskualdeko autonomiak onartzeko ateak ireki eta zentralizazioarekin bukatu zuen.

Azañaren Biurteko

Errestaurazioa Euskal Herrian: Industrializazioa

Industrializazio hasi berria oso berandu hasi zen Espainian. Sektore dinamikoenak honako hauek izan ziren: ehungintza, meatzaritza eta siderurgia. Bizkaian eta Gipuzkoako kostaldean manufaktura tradizio handia zegoen burdinoletan eta ontzioletan. Hau oso ugaria zen, industriako potentziek burdin mea lehengaia beharrezkoa zutelako.

Muga-zergak kostaldera eraman eta euskal lurraldeek estatu liberalean txertatzean, Euskal Herriko produktuek zabalik izan zituzten estatuko barne-merkatuaren ateak, eta industrializazioaren oinarriak finkatu ziren. Bilboko merkatariak bertako siderurgia-industrian inbertsioak egiten hasi ziren (Labe Garaiak). Asturiaseko eta Britainia Handiko ikatza erabiltzen zuten.

Bizkaiko...

*1839ko urriaren 25eko legea:testu hau juridikoa da, legeak baitira, FECHA idatzi zuten gorte moderatuek eta maria kristina erreginordea sinatuta. Testu hau lehenengo mailako testu bat da. Espainiar estatuko hiritarrei zizenduta zegoen, herritarrek jakiteko FECHA euskal eta nafarroko foruak berrestuko zirela. Azkenik, testu hau maria kreistinaren erregeordetzaren puntu eta amaiera finkatzen da, lehen karlistaldia bukatu eta gero bergarako besarkadari esker espartero eta marotoren artekoa. *definizioak: -gorteak: espainiako botere legegilearen gordetzailea da. Senatua eta diputatuak osatzen dute. -nazioa: lege berdinen menpean dago herrialdea da. -foruak: herri bakoitzari emandako normak dira eta ere herrialdeari, pertsonei, etab. Ei ematen...