Joaquin Costa eta Berrezarkuntzaren Krisia: Erregenerazionismoa
Joaquin Costa eta Berrezarkuntzaren Kritika
Joaquin Costaren testu historiko eta periodistiko honek 1901ean, Maria Cristina erregente zela, idatzitako Berrezarkuntzaren kritika zorrotza jasotzen du.
Berrezarkuntzaren Testuinguru Historikoa
1874an Errepublika amaitu eta Berrezarkuntza hasi zen. Alfontso XII.a, Elisabet II.aren semea, tronura iritsi zen. Cánovas del Castillok egonkortasuna bilatu zuen: pronuntziamenduak saihestu, monarkia borboitarra finkatu eta burgesiaren elitea boterean mantentzea. Horretarako, Ingalaterrako eredua jarraitu eta 1876ko Konstituzioa aldarrikatu zuten.
1876ko Konstituzioaren Ezaugarriak
- Monarkia konstituzionala.
- Gorteen eta erregearen arteko botere banaketa.
- Sufragio murriztua, geroago unibertsala.
- Estatu konfesionala.
- Bi ganbera: Senatua eta Kongresua.
Txandakatze Politikoa eta Kazikismoa
Sistema bi alderdi nagusiren arteko txandakatzean oinarritzen zen: Cánovas (kontserbadoreak) eta Sagasta (liberalak). Sistema hau putxerazoa eta kazikismoa erabiliz mantentzen zen, iruzurkeria politikoa ohikoa zelarik.
Espainiaren Gainbehera eta Erregenerazionismoa
1898ko hondamendiaren ondoren, Espainiak kolonia guztiak galdu zituen. Egoera honen aurrean, Joaquin Costak erregenerazionismoa proposatu zuen, "despentsa eta eskola" lelopean, analfabetismoari aurre egiteko. Sistema canovistaren aurkako kritika zorrotza egin zuen, oligarkiaren eta kazikeen boterea salatuz.
Sistema Canovistaren Egitura
- Oligarkak: Boterea Madrilen zuten.
- Jauntxoak eta kazikeak: Hauteskundeetako iruzurra kudeatzen zuten.
- Gobernadore zibilak: Beste alderdiak boterera iristea eragozten zuten.
Azkenik, masa neutroaren kontzientzia piztu zen, baina sistema ezin izan zen konpondu. Cánovasen sistema ahulduz joan zen, azkenean Primo de Riveraren diktadurarekin erabat apurtu arte.