Hirurteko Konstituzionala (1820–1823) — ondorioak

Hirurteko Konstituzionala (1820–1823)

Absolutismoa berresartzearen garaia: garai honetan (1820–1823) Espainian liberalismoaren lehen saiakerak eta haren ondorio politiko eta sozialak nabarmenak izan ziren. Testu honek 1820an hasi zen altxamenduaren inguruko gertaera nagusiak azaltzen ditu, bai barne tentsioak eta bai kanpoko esku-hartzea.

Garai berrien hasiera

• Noiz: 1820an.
• Nola: Rafael Riego komandanteak, Amerikara joateko Kádizetik hurbil kokatutako tropen laguntzaz, konstituzioaren aldeko altxamendua egin zuen.
• Ondorioa: Pronuntziamenduak beste goarnizio batzuen laguntza izan zuen, eta Fernando VII-k politika aldatu behar zuela eta konstituzio-erregimena onartu behar zuela ikusi zuen.

Hirurteko eraldaketak

Gobernu liberalak hainbat neurri hartu zituen, tartean ondorengoak:

1. Inkisizioa desegin zuten.
2. Cadizko Gorteetan onetsitako sistema fiskala ezarri zuten.
3. Jaurerriak (feudal-egiturak) ezabatu zituzten.
4. Jesuita ordenak kanporatu zituzten.
5. Herritarren eskubideak eta askatasunak bermatzen zituzten legeak berretsi zituzten.
6. Gobernuak fraile-ordenak ezabatzea agindu zuen.
7. Monasterioetako lurren desamortizazioa egin zuten.

Espainiako liberalismoaren zatiketa

Hirurtekoan liberalismoak bi talde nagusitan zatitu zen:

Moderatuak

• Cadizko Gorteetan parte hartu zuten.
• Sufragio mugatua eta goi-mailako gorteen (bi ganberako) eredua defendatzen zuten.

Aurrerakoiak (asaldatuak)

• Riego bezalako eragile gazte eta aurrerakoiak ziren.
• Gizonen sufragio unibertsala eta ganbera bakarreko gorteak defendatzen zituzten.

Postulatu horietatik abiatu zen Espainiako liberalismoaren haustura, eta orduan agertu ziren «moderatuak» eta «aurrerakoiak» izeneko bi joerak.

Barruko oposizioa eta kanpoko esku-hartzea

Hirurtekoak barne tentsioak eta kanpoko presioa izan zituen. Etapak honela laburbil daitezke:

1. Lehen fasea:
   1. Hasieran gobernatzeko zailtasunak: erreakzio absolutista eta iraultzaileen kontrako zigorrak ezarri ziren.
   2. 1821ean talde armatu ugari zeuden, eta Fernando VII-aren babes argia zuten.
   3. Elizako sektore zabalek susperraldia eragin zuten; matxinadak Nafarroan eta Katalunian aurrera egin zuten.
   4. Katalunian Urgelleko erregeordetzak 1820tik aurrera agindutako guztia deusezkoa zela adierazi zuen.
2. Bigarren fasea:

   Iraultzaren kontrako ekintzek liberalak erradikalizatu zituzten; gobernu asaldatua osatu zuten armadaren eta milizia nazionalaren laguntzaz, matxinadaren fokuak zapaltzeko.

Amaiera

Gatazkek ia gerra zibila ekarri zuten, baina 1823an Frantziako armada, "San Luisen 100.000 semeak" izenekoa, Europako potentzia absolutistek —Alianza Santuaren babesean— bultzatu eta finantzatu zuen inbasioa egin zuen Espainian. Haien sarreretik Fernando VII-ari subiranotasun osoa itzuli zitzaion. Liberalek ezin izan zuten ezer egin, haien tropak haien aurkako tropen aurrean bikoiztuak zirenez. Haien indarrik ez zegoenez, erregeak hirurteko legealdia osoa indargabetu zuen eta iraultza liberalen bigarren ahalegina bertan behera utzi zen.

Oharra: Testu honek jatorrizko edukia eta xehetasunak gordetzen ditu, baina ortografia, puntuazioa eta egitura hobetuta, egitura logiko eta SEO bidezko egokituekin.