Espainiako Krisi Politikoak (1900-1939): Marokotik Gerra Zibilera
Marokoko Auzia eta Alfonso XIII.aren Krisia
- Alfonso XIII.aren garaia.
- Alemaniak lurrak nahi zituen. Frantziak Espainiari eskaini zizkion.
- Algecirasko Akordioa (hasieran arazorik ez).
- Annualeko Gerra (1921): 10.000 soldadu hil (Silvestre jenerala).
- Berenger eta beste batzuk inplikatuak.
- Picasso Txostena eskatu zen.
- Alfonso XIII.arenganako susmo txarra areagotu zen.
- Honek Primo de Riveraren diktadurara eraman zuen.
Primo de Riveraren Diktadura (1923-1930)
Primo de Rivera armadaren bi fakzioen arteko bitartekari gisa aurkeztu zen.
Estatu Kolpea eta Direktorioak
- Estatu kolpe berezia, irratiz iragarria.
- Interes ekonomikoak babestu zituen.
- Direktorioak ezarri zituen (Militar eta Zibilak).
- Instituzioak kendu zituen: Diputatuak, Gorteak, Alkateak.
- Marokoko gerra konpondu zuen.
Politika Ekonomikoa eta Amaiera
Industria, eraikuntza eta nekazaritza sustatu zituen.
- Ilustratuen kexak (adibidez, Unamuno).
- Primo de Riverak dimititu egin zuen (1930).
- Berengerren gobernua.
- Donostiako Ituna (Errepublikaren aldeko indarren arteko akordioa).
- Zinegotzien hauteskundeak (Errepublikaren garaipena).
II. Errepublika (1931-1936)
Erreforma Garaia (Bienio Reformista)
- Behin-behineko gobernua (Alcalá Zamora presidentea).
- Eliza haserre (Segurako gertaerak).
- 1931ko Konstituzioa onartu zen.
- Azañaren erreformak (militarrak, erlijiosoak, lurrarenak).
- Ekonomia krisian zegoen.
- Gizarte haserrea, batez ere anarkistena (okupazioak, Casas Viejas).
Kontserbadoreen Garaia (Bienio Negro)
- Gil Roblesek (CEDA) eta erradikalek hauteskundeak irabazi zituzten.
- Aurreko erreformak kendu zituzten.
- Asturiasko Altxamendua (1934): Franco etorri zen errepresioa zuzentzera.
- Lerrouxen korrupzio kasuak.
Fronte Popularra eta Gerra Zibilaren Atarikoa
- Fronte Popularra (ezkerreko koalizioa) garaile. Eskuina banatuta zegoen.
- Amnistia, langileen eskubideak berrezarri, auzitegi judizial eta konstituzionalak aldatu.
- Eskuinekoek estatu kolpea prestatzen hasi ziren.
- Castillo tenientea hil zuten, eta Calvo Sotelo hilketa estatu kolpea justifikatzeko aitzakia izan zen.
Gerra Zibila Euskadin (1936-1937)
Euskadi bi eremutan banatu zen:
- Alderdi Nazionala: Araba, Nafarroa eta Gaztela.
- Alderdi Errepublikanoa: Bizkaia eta Gipuzkoa.
Gipuzkoako Frontea eta Eusko Jaurlaritzaren Sorrera
- Gipuzkoako Defentsa Batzarra sortu zen (CNT, EAJ eta Fronte Popularra). Hasieran ondo, baina gero tirabirak anarkisten eta abertzaleen artean.
- Beorlegi koronelak erasoa jo, Irun eta Donostia hartu zituen. Abertzaleek Bizkaira emigratzen hasi ziren.
- Bizkaiko Defentsa Batzarra (gero Eusko Jaurlaritza) sortu zen.
- Jose Antonio Agirre lehendakari izendatu zen (Ertzaina, Ikurriña eta Euskal Armada sortu ziren).
Bizkaiaren Erorialdia
- Burdin Gerrikoa: Bilbo babesteko defentsa-sistema.
- Goikoetxea traidoreak planoak saldu eta eman zituen.
- 1937an, Gernika bonbardatu zuten.
- Bilbo hartu ondoren, euskal gudarosteak Santoñara joan ziren defendatzera.
- Santoñako Hitzarmena: EAEko gerra amaitu zen. Errepublikanoek galdu zuten.
Errepublikako Gobernuaren Erreakzioa
Gerra hasi zenean, Madrilen:
- Casares Quirogak dimititu.
- Barriori agindu zioten gobernua egiteko (huts egin eta dimititu).
- Giral etorri zen, armak herriari eman zizkion.
- Largo Caballerori eskatu zioten gobernu berria eratzeko.
- Testuinguru horretan, Euskal Autonomia Estatutua onartu zen.