Cadizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa: Liberalismoaren Oinarriak

Independentzia Gerra eta Iraultza Liberala

Independentzia Gerraren beste aurpegia Cadizko Gorteen lana izan zen. Espainiako gizartearen zati handi batek frantsesei armekin aurre egin zien arren, ilustratu batzuek benetako iraultza burgesa abiatu nahi zuten.

Erregearen ausentziak utzitako botere-hutsunea betetzeko, Probintzia Batzordeak sortu ziren, eta hauek Goreneko Batzorde Zentrala osatu zuten. Batzordeak, gerra zela eta, Cadizera ihes egin behar izan zuen. Han, 1810ean, Gorteetarako deialdia egin ondoren, Erregeordetza Kontseiluari utzi zion lekua.

Gorteen deialdia eta osaera

Ehun urtez Borboitarrek gorteak bildu gabe gobernatu ondoren, 1810ean hasi ziren berriro saioak. Diputatuek 1814 arte egin zuten lan, eta hainbat dekretu eta, batez ere, 1812ko Konstituzioa onartu zituzten.

Gerra-egoera zela eta, goi-nobleziak, Elizako hierarkiak eta probintzietako ordezkari gehienek (ezta Ameriketakoek ere) ezin izan zuten parte hartu. Hori dela eta, Gorteetan prestakuntza intelektuala zutenak izan ziren nagusi: erdi mailako klasekoak, elizgizonak, abokatuak, funtzionarioak eta militarrak. Industriako eta merkataritzako burgesak ere bazeuden, baina ez herritar xeheen ordezkaririk, ezta emakumerik ere.

Gorte hauek Batzar Konstituziogile gisa antolatu ziren, subiranotasun nazionala bereganatuz. Helburua Espainia monarkia liberal eta parlamentario bihurtzea zen. Bi joera nagusi agertu ziren:

• Liberalak: Berrikuntza iraultzaileen aldekoak.
• Absolutistak: Monarkia zaharraren aldekoak.

Liberalak nagusitu ziren Gorteetan, nahiz eta pulpituetatik ideologia absolutista defendatzen jarraitu.

Legegintza-lana eta Antzinako Erregimenaren abolizioa

Konstituzioaz gain, Gorteek Antzinako Erregimena indargabetzeko hainbat dekretu onartu zituzten:

• Inprenta askatasuna: Gai politikoei buruzkoa, baina erlijio-gaietan zentsura mantenduz.
• Jaurerrien abolizioa: Eskubide jurisdikzionalak estatuaren esku geratu ziren.
• Gremioen indargabetzea: Industria- eta merkataritza-askatasuna ezarri zen.
• Nekazaritza erreforma: Mestaren pribilegioak baliogabetu eta lursailak ixteko eskubidea onartu zen.
• Inkisizioaren abolizioa.

1812ko Konstituzioa: "La Pepa"

Cadizko Gorteek egindako lanik garrantzitsuena izan zen. Herrian "La Pepa" izenaz ezaguna da, San Jose egunean (martxoaren 19an) aldarrikatu zelako. Espainiako lehen konstituzio liberala izan zen, iraultza burgesaren oinarriak ezarri zituena.

Oinarrizko printzipioak

• Subiranotasun nazionala: Boterea nazioari dagokio, eta ez erregeari jainkozko eskubidez. Nazioak Gorteetan bildutako bere ordezkarien bidez erabiltzen du botere hori, monarkia absolutistari amaiera emanez.
• Botere-banaketa:
  • Botere legegilea: Gorteen (ganbera bakarra) eta erregearen artean banatzen zen.
  • Botere betearazlea: Erregearen esku zegoen, baina bere boterea Gorteek mugatzen zuten.
  • Botere judiziala: Auzitegi independenteen esku geratu zen.
• Ordezkaritza eta sufragioa: Gorteek ganbera bakarra zuten, eta diputatuak zeharkako sufragio unibertsal maskulinoaren bidez aukeratzen ziren.
• Eskubideak eta administrazioaren antolaketa: Herritar guztientzako eskubide-berdintasuna aldarrikatu zen legearen eta zergen aurrean. Horrek administrazio zentralizatu bat zekarren. Konstituzioak ez zituen foruak aipatu, baina bere printzipio bateratzaileak haien aurkakoak ziren.
• Banakako eskubideak: Hezkuntza, inprenta askatasuna eta jabetza pribaturako eskubidea aitortzen ziren.
• Estatu konfesionala: Erlijio katolikoa zen ofizial bakarra.
• Milizia Nazionala: Herritarrez osatutako armada bat sortu zen, erregimen liberala defendatzeko.

Indarraldia

Konstituzioak indarraldi labur eta etena izan zuen, absolutismoaren itzulerak zirela eta:

• 1812-1814: Fernando VII.a itzuli eta indargabetu zuen arte.
• 1820-1823: Hirurteko Liberalean.
• 1836-1837: La Granjako Sarjentuen altxamenduaren ondoren, 1837ko Konstituzioa onartu arte.