Euskal Herriko XIX. mendeko gizarte eta politika testuak
1. Federico Echevarriaren hitzaldia: Librekanbismoa eta protekzionismoa
1.1. Testuaren kokapena eta testuingurua
Testu hau historiko-politiko eta ekonomikoa da, lehen mailakoa eta garaikoa. 1893an mitin batean aurkeztua, Berrezarkuntzaren garaian kokatzen da. Egilea Federico Etxebarria da, Bizkaiko Elkarteen Ligako burua. Helburua librekanbismo ekonomikoa kritikatzea eta protekzionismoa defendatzea da.
1.2. Analisia eta ondorioak
Echevarriak merkataritza-itunen aurkako jarrera erakusten du, arantzelen desagerpenak euskal industriari (Altos Hornos, Deustuko Lantegiak) ekarriko liokeen hondamena azpimarratuz. Gobernuari babes-sistema mantentzeko eskatzen dio.
2. Vicente Blasco Ibañezen "El Intruso" eleberria (1904)
2.1. Testuaren kokapena
Testu literario eta sozial hau lehen mailakoa da. Vicente Blasco Ibañezek idatzia, Bizkaiko meatzarien bizi-baldintza gogorrak eta kleroaren eragina kritikatzen ditu.
2.2. Analisia: Meatzarien bizi-baldintzak
Testuak barrakoien egoera higieniko kaskarra, elikadura txarra eta lan-baldintza lotsagarriak salatzen ditu. Industrializazioak ekarritako desberdintasun sozialak eta langileen eskubideen beharra azpimarratzen ditu.
3. Euskeldun Batzokijaren estatutuak (1894)
3.1. Testuaren kokapena
Lehen mailako testu politikoa da. 1894ko maiatzaren 24an Bilbon idatzia, Sabino Aranaren ideologia nazionalistan oinarritzen da. Helburua Batzokijaren araudia eta oinarri politikoak ezartzea da.
3.2. Analisia: Nazionalismoaren sorrera
Estatutuek Bizkaiaren izaera katolikoa eta foruzalea aldarrikatzen dute. Jaungoikoa eta Lagi-Zaharra lemapean, euskal nortasuna, hizkuntza eta autonomia defendatzen dira, Espainiako estatuaren presioaren aurrean.
4. "La Lucha de Clases" astekariko artikulua (1896)
4.1. Testuaren kokapena
Lehen mailako testu publikoa da, PSOEren astekari ofizialean argitaratua. 1896an Bilbon kokatua, langileen kontzientzia suspertzea eta greba-eskubidea aldarrikatzea du helburu.
4.2. Analisia: Langile mugimenduaren aldarrikapenak
Artikuluak 1890eko greban lortutako akordioen ez-betetzea salatzen du: lanaldi luzeak, barrakoien egoera eta denda pribatuen gehiegikeriak. Langile mugimenduaren antolaketa eta marxismoaren eragina nabarmentzen dira.