Mendizábalen Desamortizazioa (1836): Testuingurua eta Ondorioak

Testu hau 1836ko Errege Dekretuaren zati bat da, zeinak ohiko elizgizonen ondasunak konfiskatzea xedatzen zuen. Beraz, forma aldetik, izaera juridiko-historikoa duen dokumentua da.

Edukiari dagokionez, izaera sozioekonomikoa du, erlijio-korporazio jakin batzuen ondasunen salmentari buruzkoa baita. Garai hartako dokumentu historikoa da, zehazki, 1836ko Desamortizazio Errege Dekretuaren laburpen laburra.

Egilea: Juan Álvarez Mendizábal

Egilea Juan Álvarez Mendizábal (1790-1853) da, politikari liberala eta Cadizko enpresari espainiarra. Jatorri xume eta judua zuena, iraultza liberalaren protagonista nagusi bihurtu zen, batez ere desamortizazio neurri horiei esker.

Ministroen Kontseiluko presidentea eta Ogasun ministroa izan zen 1835-1836 urteetan, María Cristinaren erregetza garaian. Lehendakari izan zen aldi laburrean, gerra karlistaren garaipena lortzeko eta zor publikoaren arazo larria berregituratzeko neurri batzuk hartu zituen. Neurri horien guztien artean, ohiko elizgizonen ondasunen desamortizazioa nabarmendu zen, testu honetako iruzkinen xedea.

Hartzailea

Dokumentu publikoa da, aldizkari ofizialean argitaratua. Orokorrean, espainiar guztiei zuzenduta dago, eta zehazkiago, salgai jarriko ziren lurrak erostearen onuradun izan zitezkeenei.

Testuinguru Historikoa

Testu hau Espainian liberalismoaren ezarpenaren garaian kokatzen da (María Cristinaren erregeordetza, 1833-1843), eta sozioekonomikoki, "XIX. mendeko eraldaketa sozioekonomiko handien" barruan.

Zehazkiago, 1835 eta 1837 artean, Mendizábalek konfiskazio handia egin zuen, aurretik Elizari desjabetutako ondasunak nazionalizatuz eta enkante publikoan salduz. Prozesu honek 1844ra arte iraun zuen, Narváezekin moderatuak boterera iritsi eta Elizaren interesak erasotzeagatik eten zutenean.

Ideia Nagusiak eta Bigarren Mailakoak

Ideia nagusia elizgizonen ondasunak konfiskatzea justifikatzea da. Justifikazio horren azpian, hainbat ideia bigarren mailako daude:

• Zor publikoaren ordainketa: Elizgizonen lurrak saldu beharra, Estatuak gerra karlistatik eratorritako zor publikoari aurre egin ahal izateko. Estatuak porrot mehatxatzen zuen zor publikoa jaulki berri zuen.
• "Esku Hilen" erregimena desegitea: Elizak lotu eta amortizatzen zituen lurrak salmentan jarri behar ziren, salmenta eragozten zuen "esku hilen erregimena" deiturikoa desegiteko.
• Lurraren birbanaketa eta ekoizpenaren handitzea: Lur horien salmenta funtsezkoa zen lurra berriro banatzeko eta nekazaritzako jabetzaren egitura aldatzeko. Gainera, lur horiek Estatuari zergapetzen hasiko ziren. Nekazarien eskuetara pasatuz, ustiatu egingo lirateke, herrialdeko errenta eta elikagaien ekoizpena handituz.
• Liberalismoaren finkapena: Jabe berriek Isabel II.aren tronua eta liberalismoa finkatuko lituzkete, karlismoaren aurkako eragin handiko jendea sortuz.

Mendizábalen Desamortizazioaren Ondorioak eta Garrantzia

Mendizábalen Desamortizazioak XIX. mendeko neurri garrantzitsuenetako bat izan zen arlo ekonomiko-sozialean eta politikoan.

Ekonomikoki

Nekazaritza sektorea nagusi zen garaian, Espainian nekazaritza-ekoizpena areagotzen zuten lur asko laborantzan jartzea ekarri zuen.

Politikoki

Errolda-sistema liberala finkatzea ekarri zuen. Alde batetik, Lehen Gerra Karlista finantzatzeko balio izan zuen, eta bestetik, Elizari lurrak erosi eta saltzearen onuradunei lagundu zien, liberalismoaren alde egin behar zutela ulertaraziz, Antzinako Erregimenera itzuli eta lurrak aurreko jabeari (klero erregularrari) itzultzeko arriskuaren aurrean.

Sozialki

Aurreko lur-jabe handien sendotzea eta burgesiaren agerpena ekarri zuen, lur-jabe berri bihurtuta, errentadunak ere bai.

Mendizábalen Desamortizazioa ez zen Espainian burutu zen lehenengoa, ezta lur eta baliabide ekonomiko gehien mobilizatu zituena ere (Madozena izango litzateke), baina Espainiako gizartean inpresio gehien utzi zuena izan zen. Horren arrazoia izan daiteke de facto botere handia zuen erakunde bati eragin ziolako, hala nola Elizari. Madozen desamortizazioan ere eragina izango du, azken hau kontrol osoagoa eta handiagoa izan zezan saiatuz, eta, beraz, ondasun zibil zein eliztarrei eragingo die.