Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

SOZIALISMO ERRADIKALA: Facundo Perezagua eta "Greba Handia"

Facundo Perezagua eta Bilboko Elkarte Sozialista

1886an, Facundo Perezaguak lehen elkarte sozialista sortu zuen: Bilboko Elkarte Sozialista.

Bilboko Greba Handia (1890)

Sozialistek antolatutako meatzarien lehen greba garrantzitsua (Bilboko Greba Handia) 1890ean izan zen. Etxebizitza duinaren eta zortzi orduko lanaldiaren aldeko lehen greba historikoa izan zen Euskal Herrian, Bizkaiko meatzetan.

Greben erdigunea Trapagarango Zugaztieta auzoa izan zen, eta handik Ezkerralde osora hedatu zen. Urte berean, 1890ean, mundu osoan Maiatzaren Lehena ospatzeko deia egin zen. Maiatz hartan egin zen, hain zuzen ere, Bizkaiko meatze inguruko lehen greba.

Greben ondorioak eta Lomaren bandoa

Lomaren bandoa,...

1.3. Sistemaren Bilakaera (Aldiak)

1.3.1. Alfontso XII.a (1875-1885)

Alfontso errege zen bitartean, Cánovasen gobernu kontserbadoreak nagusitasuna izan zuen, 1876-1881 eta 1884-1885 bitartean. Lehen gobernu-aldian Cánovas sistema zentralizatzailea, moderatua eta oligarkikoa finkatzen saiatu zen:

• Gatazka armatuen amaiera (azkeneko gerra karlista, kantonalismoaren amaiera eta Kubako Zanjongo bakea).
• Politika zentralizatzailea (lurralde desberdinetako herritar guztiak berdinak legearen aurrean).

Sagastaren gobernuak (1881-1884) sistemari itxura demokratikoagoa eman zion: exiliatuen itzulera, katedra-askatasuna, biltzeko eskubidea, eta alderdi errepublikarren eta sozialisten legalizazioa.

1.3.2. Habsburgoko Maria Kristinaren Erregeordetza (1885-1902)

Bigarren Karlistaldia

Gerra honetan, Euskal Herriaren parte-hartzea oso txikia izan zen. Katalunian arrakasta handiagoa izan zen. Gehienbat nekazarien altxamendua izan zen, zentralismoaren eta nahitaezko zerbitzu militarraren aurka. Egoera ekonomikoa nahiko ona izan zen eta Foruak neurri batean errespetatzen ziren. Euskal instituzioak kontrolatzen zituztenak liberal moderatuekin identifikatzen ziren.

Hirugarren Karlistaldia

Foruen aldeko sentimendua eta kultura

Foruen aldeko sentimendua oso sakona izan zen. José María Iparragirre poeta eta musikariaren Gernikako Arbola kantua oso popularra izan zen. 1868ko Iraultzaren ondoren, Gorteetako hauteskundeak egin ziren eta hautagai karlistek aulki guztiak lortu zituzten. Karlisten presentzia politikoa...

Bigarren Mundu Gerra: Gertaera Garrantzitsuak (1943-1945)

AEB eta Pazifikoko Frontea (1943-1945)

1943tik 1945era, AEBetako Armadak Zelanda Berrian kokatu zuen bere base nagusia; hortik Japoniaren aurkako erasoak zuzentzen zituzten. Lortu zuten Japoniaren hedapena geldiaraztea Pazifikoan.

Europako Frontea eta Italiako Kanpaina

Casablancan (Maroko) bildu ziren ordezkari ingeles, frantses eta amerikarrak. Bertan, Italian lehorreratzea erabaki zuten.

Siziliako Lehorreratzea eta Italiako Erregimena Aldatzea

• Sizilian lehorreratu ziren eta Italia menderatzeko kanpaina hasi zuten.
• Erregeak Mussolini atxilotu egin zuen.
• Ordezkari berri bat jarri zen boterean, amerikarrekin negoziatzeko asmoz.
• Hala ere, Hitlerrek Italia inbaditu zuen.
• Mussolini kartzelatik atera

Industrializazioaren Garapena Euskal Herrian

Beste sektoren artean, ontzigintza garatu zen. Sota, Aznar, Ibarra eta abar ontzigintzan hasi ziren, ontziolak egokituz. Martinez Rivaren Astilleros del Nervión, Sotaren Compañía Euskalduna eta Sestaoko Sociedad Española de Construcción Naval enpresek Bilboko merkataritza ontziteria eta Espainiako gerra ontziak berritu zituzten.

Burdinbidearen Garapena

Burdinbidearen garapena ere gertatu zen. Trenbide lineak eraiki ziren, Bilbo-Gaztela linea barne. Barneko komunikazioak ere bazeuden. Bost meatze tren eraiki ziren minerala itsasadarrera garraiatzeko.

Bankuen Sorrera eta Kapital Finantzieroa

Industrializazioa aurrera joan zen neurrian, kapital handiak beharrezkoak ziren enpresa berriak finantzatzeko....

1. Etapa: Industrializazioaren hastapenak (1840-1850)

Industrializazioa 1840-1850 hamarkadetan zehar zabaldu zen. 1841ean aduanak kostaldera aldatu zirenean, Bilboko merkatariak bertako industria siderurgikoan inbertitzen hasi ziren. 1849an muga-zerga bat ezarri zen Frantzia eta Britainia Handirako produktuen esportazioa errazteko.

• Boluetako Santa Ana (1841)
• Nuestra Señora de la Merced Guriezon (1848)

1855ean labegarai horiek bildu eta Barakaldora eraman zituzten, Ibarra familiaren kapitalarekin. Ibarratarrek Nuestra Señora del Carmen lantegia ere eraiki zuten. Euskal Herriko burgesiak ez zuen kapital nahikorik industrializazioa aurrera eramateko; beraz, kanpo-faktoreei esker gertatu zen prozesua, bereziki 1856an Bessemer Bihurgailuaren aurkikuntzari...

Blasco Ibáñez eta Euskal Industrializazioa

Blasco Ibáñezek idazten duena ulertzeko, Euskal Herriko industrializazioan sakondu behar dugu, batez ere honek eragin zituen ondorio sozialetan.

Industrializazioaren Hasiera Errestaurazioan

Errestaurazio garaian, Euskal Herriak ekonomia garapen bizia izan zuen, Bizkaiko Industriari esker batez ere. Industriaren lehen urratsak Lehen Gerra Karlistaren amaieratik (1839) bigarrenaren hasiera bitarteko urteetan egin ziren. Hala nola:

• Bizkaiko lehen industria siderurgikoak sortu ziren.
• Meatzeen ustiaketa bizkortu zen.
• Ontziolak izugarri azkartu ziren.

Industrializazio honen protagonista burgesia izan zen, meatzen jabe zena. Burgesia honek ateratzen zituen etekinak, industria sustatzeko erabiltzen zituzten (...

Euskal Autonomia Estatutuaren bidea

Jose Antonio Agirre, EAJko Getxoko alkatea eta etorkizuneko lehen lehendakaria, euskal estatutua lortzeko ekimenaren aitzindaria izan zen.

• 1931ko ekainaren 14a: Lizarran egindako euskal udalen biltzarrak estatutu proiektua onartu zuen.
• 1932ko urtarrila: Estatutuaren aldeko kanpaina berria hasi zen, eta ekainean autonomia proiektu berria aurkeztu zuten.
• 1933ko abendua: Herri erreferendumean onartua izan ondoren, proiektua Espainiako Gorteetan aurkeztu zen.

Fronte Popularra eta altxamendu militarra

1936ko otsaileko hauteskundeetan Fronte Popularrak irabazi ondoren, EAJ eta Errepublikako gobernuaren arteko negoziazioak berregin ziren. Hala ere, eskuindarrek boterea indarrez hartzea erabaki eta altxamendu militarra...

Diktadura Euskal Herrian (1939-1975)

Lehen frankismoaren ezaugarriak: homogeneotasuna ezarri zen aspektu politikoetan, sozialetan, ekonomikoetan eta kulturaletan. Gerraren ondorengo egoeran nabarmenak izan ziren arazo ekonomikoak, gosea eta eguneroko bizitzan izaten ziren zailtasunak, Espainiako lurralde guztian izan ziren arazo berberak.

Ekonomia: Autarkia eta krisia

Ekonomiaren aldetik, Espainiaren nazioarteko isolamenduaren ondorioz sortutako politika autarkikoaren eraginez, egoera ekonomikoa ez zen 1950era arte hobetu. Gerra osteko krisiaren ondorioz, populazioaren gehiengoak zailtasun hauek pairatu zituen:

• Hornidura zailtasunak.
• Oinarrizko produktuen salneurrien gorakada.
• Soldata baxuak eta gosea.

Zailtasun ekonomikoek aukera gutxi uzten zioten...

14. testua

Testuaren sailkapena

Jatorriaren aldetik, lehen mailako iturri zuzena da. Formaren aldetik, testu zirkunstantziala da, eta edukiaren aldetik, politikoa.

Egilea Fronte Popularra da, PSOE, UGT, Ezker Errepublikarrak (Azaña) eta abarrek osatzen zutena.

Idazki honen hartzailea iritzi publikoa da, eta haren helburua hauteskundeak irabaztea eta eskuindarren gobernua ordezkatzea zen. Programa hau “El Socialista” egunkarian aldarrikatu zen.

Testuaren analisia

Testu honetan, alderdi batzuen artean oinarrizko programa adostu arren, haien arteko kontraesanak azaltzen ziren. Hau da, ez zen gobernu-akordioa izan.

Alde batetik, hauek izan ziren adostasun nagusiak:

• Amnistia politikoa zabalduko dute gertaera batzuen aurrean.
• Errepublikaren konstituzioa