Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Berrezarkuntzako Sistema Politikoa

Sarrera

Alderdi Alfontsinoak, Antonio Cánovas del Castillo buru zuela, aldekoak irabaziz joan zen, eta herri xeheak ez zuen Berrezarkuntzaren aurkako oposizio sendorik egin. 1874an, Alfontso XII.ak Sandhursteko Manifestua aldarrikatu zuen. Urte berean, Martínez Campos jeneralak prontunciamendua egin zuen Sagunton, Alfontso XII.a Espainiako errege izendatuz. Berrezarkuntza Borboien dinastiaren itzulera izan zen, Sei Urteko Iraultzaren ondoren.

Horrek honako hauek ekarri zituen:

• Liberalismo moderatuaren nagusitasuna.
• Egonkortasun politikoa.

Garaia Martínez Camposen prontunciamenduarekin hasi eta Primo de Riveraren estatu-kolpearekin amaitu zen. Etapa nagusiak hauek izan ziren:

• Alfontso XII.aren erregealdia (1874-

1. Testu mota eta sailkapena

Testu hau lehen mailakoa da, izaera juridikoa duena. Mendizabalek egina eta Maria Kristinak sinatua da.

• Egilea eta sinatzailea: Mendizabal, Gironako ministro izandakoa eta Ogasuneko ministroa zena, desamortizazioa aurrera eraman zuena. Maria Kristina erregeordea, progresistak gobernuan zirela.
• Hartzailea: Liberal progresistei erreferentzia eginez, baina herri osoari zuzenduta; beraz, izaera publikoa du.
• Argitalpena: Gaceta de Madrid-en argitaratua, 1836an.

2. Barne-azterketa: Mendizabalen helburuak

Mendizabalen ustez, desamortizazioa ekonomia hobetzeko tresna ezinbestekoa zen, eta Maria Kristinari bere onurak azaldu zizkion. Testuinguru ekonomikoa kontuan hartuta, Erregimen Zaharreko ezaugarriak zeuden, eta Mendizabalek...

1978ko Konstituzioa eta Euskal Alderdiak

Autodeterminazioa eta Autonomiaren Eskubidea

Euskal alderdiek bi proposamen nagusi aurkeztu zituzten: bata, autodeterminazio eskubidea onartzearena, eta bigarrena, “reintegración foral” delako proposamena. Ez bata eta ez bestea ez ziren onartu. Horren ordez, autonomiaren eskubidea onartu zen, autodeterminazio eskubidearen ordezko gisa agertuz.

1978ko abenduaren 6an Espainiako Konstituzioa bozkatuko zen, eta euskal alderdi guztiek, PNVk barne, abstentziorako deia egin zuten, konstituzio horrekiko desadostasuna agertzeko. Bozketa argia izan zen: Euskal Herriak ezetz esan zion Konstituzioari.

GERNIKAKO ESTATUTUA: Idazketa eta Negoziazioa

Estatutu Proiektuaren Idazketa (1978)

Konstituzioaren eztabaida amaiturik,...

Trantsizioa Euskal Herrian: Egoera Berria

1975eko azaroaren 20an Franco hil zen. Francoren heriotzarekin, Espainiako Estatuak aldaketa politiko bat aurrera eraman beharrean zegoen, bizi zuen ahuldadearen eraginez. Erregimen frankistak ez zuen lekurik Europako testuinguruan, atzerapen teknologikoa bizi zuen eta Espainiaren batasuna kolokan zegoen.

Testuinguru horretan, Euskal Herrian (baita Galizian eta Katalunian ere), nazio-askapeneko borrokek indar handia hartu zuten eta Estatuak indar horiek neutralizatu behar zituen. Espainiak aldaketa sakonak behar zituen Europaren aurrean homologatzeko, baina betiere muina ukitu gabe: Espainiaren lurralde-batasuna eta estatu kapitalistaren izaera. Homologatze-prozesu hori trantsizioa da.

Erreforma Politikoa

- Gerraren azterketa

Heriotza asko egon ziren. Frantziak galdu zituen soldadu eta zibil gehien (biztanleriaren %3, 28a). Alemaniak, Austria-Hungariak eta Errusiak galera handiak izan zituzten ere.

• Galera materialak: Zenbait meategi eta nekazaritzako lur eta etxalde galdu ziren.
• Estatu nazional berrien sorrera: Bake hitzarmenek aldaketa sakonak ekarri zituzten. Alde batetik, galtzaile izan ziren inperioak zatitu egin ziren, eta bestetik, estatu nazional berriak sortu ziren. Horren ondorioz, administrazio-egitura berriak antolatu ziren.
• Aldaketak nazioarteko harremanetan: Gerrek Europaren eragina ahuldu egin zuten mundu mailan.

- Iraultza sozialak

Gerraren arrastoak oraindik ere nabariak ziren Europako bazter askotan. Egon ziren liskar guztien oinarria...

Aipagarriak dira 1947ko eta 1951ko lehenengo greba orokorrak. Hamarkada hartan, barruko gazteak gero eta gehiago urrundu ziren Espainiako errealitate soziopolitikoa ulertzen ez zuen erbestetik.

Oposizio politikoaren bilakaera eta ETAren sorrera

Indalecio Prieto 1962an hil zen, eta barruko gazteek baztertu egin zuten Llopisen zuzendaritza sozialista berria. Era berean, abertzaletasunaren barruan ere aldi horretan txanda egon zen. EAJko gazteek kritikatu egin zuten alderdi horren erreformismo demokratikoa; hori dela eta, bertatik banandu eta ETA sortu zuten.

ETA sorberriaren teoriko nagusia Txabi Etxebarrieta izan zen, Bilboko familia dirudun batean jaiotakoa. 1970eko abenduan, Burgosko prozesuan ETAko hamasei kide epaitu zituzten, eta horrek nazioarteko...

Pertsiarren Manifestua

Testuinguru Historikoa eta Helburua

Aurrean dugun testu historikoa azalpen-argudiozkoa da. Edukiari dagokionez, politikoa da, eta 1814ko apirilaren 12an idatzi zen Madrilen. Fernando VII.arentzat idatzi bazen ere, publikoa da, manifestua baita. Beraz, hedapen nazionala du, eta talde bat da egilea: Espainiako absolutista batzuk, hain zuzen ere.

Testuak Fernando VII.aren itzulera eskatzen du, eta absolutismoaren ezaugarriak goraipatzen ditu. Hori guztia egiteko, idazleak Pertsiarren metafora erabiltzen du; ondoren, absolutisten aurkezpena, absolutismoaren tradizioa eta Cadizko Konstituzioa azaldu behar dira.

Pertsiarren Metafora

Testuak Pertsiarren tradizio bat azaltzen du: Pertsiar errege bat hiltzen zenean, 12 eguneko anarkia...

1. Ondorengotza gerra (1700–1714)

Karlos II.a oinordekorik gabe hil zen, eta horrek eragindako gatazkak 1700etik 1714ra iraun zuten. Austriar etxeko Karlos II.ak seme-alabarik ez zuenez, Frantziako Borboi Felipe Anjoukoari (Felipe V.) utzi zion koroa. Honek, Espainiako koroa jasotzeaz gain, Frantziako koroa ere izateko aukera handiak zituen; horrek oso bloke indartsua eratzea zekarren, eta, beraz, Austria Espainiako koroa erreklamatu zuen (Karlos II.a austriarrekoa zelako).

Aliantzak eta taldeen banaketa:

• Karlos artxidukearen alde: Erresuma Batua, Prusia, Savoia, Portugal eta Aragoia.
• Felipe V.arekin: Frantzia eta Gaztela.

Baina 1711n Karlos artxidukeak Austriako koroa lortu zuen, eta horren ondorioz Erresuma Batua, Prusia, Savoia, Portugal eta...

Aste Tragikoa

Gertakarien eragilea Maurak Bartzelonatik Melillara hauxe bidaltzeko erabakia hartzea izan zen: Bartzelonako eta Madrileko unitate indargarriak, sei urte lehenago erreserban gelditutako soldaduek osatutakoak, Rifeko meatze-konpainiaren trenbidea eraikitzen ari ziren langile espainolak marokoarrek egindako erasoetatik defendatzeko.

Erreserbako lehenengo soldaduak Bartzelonatik irten zirenean, horren aurkako kanpaina sozialista gogortu eta istiluak hasi ziren. Gero, Marokoko egoera larritu eta ehunka hildako egon zirela zabaldu zen: orduan, langile-indarrek (sozialistak eta anarkistak) greba orokorrerako deia egin zuten; Bartzelonan gerra-egoera aldarrikatu zuten.

Ondoren, zapalkuntzaren eta auzitegi militarrek altxamenduko buruzagien...

Erregimenaren immobilismoa

Nazioarteko laguntzaren aitzakiarekin, erregimenak ez zuen aldaketarik txikiena ere onartu eta, zapalkuntza gogortzeaz gain, gizartea neutralizatzen saiatu zen komunikabideen manipulazioaren bitartez. Sarturiko aldaketak itxurazkoak izan ziren, eta ez zuten aldatzen frankismoaren izaera diktatoriala. 1962an Ordena Publikoko Auzitegia (TOP) sortu zen langileak, profesionalak eta ikasleak euren iritzi politikoengatik epaitzeko. Beraz, Informazio eta Turismoko ministroak, Fraga Iribarnek, torturak salatu zituzten intelektualen aurka egin zuen.

Oposizio moderatua eta Municheko elkarretaratzea

Errepublikanoak batasun proiektu baten inguruan biltzen hasi ziren eta erregimenaren izaera antidemokratikoa salatu zuten Munichen,...