Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. Testuaren Kokapena

Testu mota: Iturriaren arabera, testu historiko primarioa da; formaren arabera, artikulu literarioa da, eta gaiaren arabera, testu politikoa da.

Egilea: Indibiduala (Federico Echevarria, Euskal Ekoizleen Ligako presidentea izan zen XX. mendearen hasieran).

Hartzailea: Kolektibo bati zuzenduta dago eta bere helburua publikoa da.

Garaia: Bilbo, 1893ko abenduaren 9a.

2. Eranskinaren Azterketa

Azterketari ekin aurretik, testua hobeto ulertzen lagunduko diguten termino batzuk argituko ditugu:

• "Librecambismo" (Libre-merkantzia): Doktrina ekonomikoa, protekzionismoaren kontrakoa, zeinaren arabera jarduera ekonomikoa Estatuaren esku-hartzerik gabe garatu behar baita.
• "Arantzel-erregimena": Protekzionismoa bezala ulertzen da.
• "Trakzio-materiala"

Sarrera: Blasco Ibáñez eta "El intruso"

Jarraian aztertuko dugun testua Vicente Blasco Ibáñezen El intruso eleberritik jasotako pasarte bat da.

Testuinguru Historikoa: Berrezarkuntza Garaia

1904ko testua dugu, Berrezarkuntza Garaikoa, beraz. Alfontso XIII.a zegoen agintean, eta Cánovas eta Sagastak kontrolatu zuten gobernua orain gutxi arte, txandaka. Cánovas 1898an hil zuten Arrasaten, eta Sagasta, berriz, 1903an. Bai bata zein bestea Espainiako gobernuburu izan ziren txandaka 6-7 aldiz.

Vicente Blasco Ibáñez: Idazle eta Politikaria

Vicente Blasco Ibáñez zuzenbide-ikasketak egin zituen idazle, kazetari eta politikaria izan zen; gaztetatik errepublikaren aldekoa izan zen.

1909an kolono gisa finkatu zen Argentinan, eta, bi saiakerek porrot...

1876ko Konstituzioa

Aurrean dugun dokumentua, lehen mailako testu historiko eta juridikoa da. Konkretuki, 1876ko Konstituzioaren hainbat artikulu ditugu aztergai. Egileari dagokionez, kolektiboa da. Izan ere, 1875ean Cánovasek adituen batzorde bati dei egin zion, konstituzioaren aurreproiektua egiteko. 1876ean gizonezkoen sufragio unibertsalaren bidez egindako hauteskundeetan eratutako Gorteek onartu zuten Konstituzio berria eta ondoren Alfontso XII.a erregeak berretsi zuen. Konstituzioa Madrilen aldarrikatu zen 1876ko ekainaren 30ean.

Testua publikoa da eta helburu nagusia Errestaurazioaren sistema politikoa finkatzea, eta herritarrei konstituzio berriak zehaztutako hiritarren eskubide eta betebeharrak ezagutzera ematea zen. Berrezarkuntza...

Euskal Foruak: Definizioa eta Ezaugarriak

Foruak lurralde bateko ohiturak eta pribilegioak ziren, lege bihurturik. Hau da, Euskal lurraldeetako ordenamendu juridiko-politikoa osatzen zuten. Hauek antzekoak ziren lurralde desberdinetan eta gai ekonomiko, sozial eta politikoen inguruko arauak ematen zituzten.

Foruen Ezaugarri Nagusiak

• Derrigorrezko soldadutza egiteko salbuetsita egotea.
• Zerga arruntak ordaintzeko salbuetsita egotea.
• Kaparetasun unibertsala, Bizkaian eta Gipuzkoan: biztanle guztiak berdinak ziren legearen aurrean eta nobleziaren kategoria eta zenbait pribilegio zituzten.
• Maiorazkoen ezarpena: herentzia guztia seme zaharrari ematen zitzaion.
• Foru-baimenarako (foru pasea) eskubidea: lurralde bakoitzak erabaki zezakeen erregearen erabakiak

Botere-borroka: Stalin vs. Trotsky

1922tik aurrera buruzagi boltxebike nagusien arteko liskarrak hasi ziren. Bi buruzagi nagusiak hauek izan ziren:

• Trotsky: Politikarako gaitasun handia zuela frogatu zuen (Urriko Iraultza antolatu zuen, adibidez).
• Stalin: Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako idazkari nagusia zen.

Leninen testamentua eta ideologia ezberdinak

Leninek, hil baino lehenago, gutun bat prestatu zuen; bertan esaten zuen oso kezkatuta zegoela Stalinek lortutako boterearekin eta Trotskik ordezkatzea nahi zuela (Stalinen garaipena gertatu aurretik). Trotskiren eta Stalinen arteko lehia ideologikoa ere nabarmena zen:

Trotskik gizarte sozialistaren eraikuntza bizkortu nahi zuen eta, era berean, Europan hedatu nahi zuten iraultza (iraultza

Afrikaren banaketa

Hedapen inperialista Afrikan hasi zen. 1870erako, europarrek fabrika batzuk eta esparru kolonial txiki batzuk besterik ez zituzten, itsasotik gertu zeuden eremuetan.

Lehen urratsak

Frantzia eta Erresuma Batuak hasi zuten Afrika kolonizatzeko prozesua.

Mediterraneoko Afrikan, Frantziak Aljeriaren okupazioa hasi zuen, eta ofizialki lurralde frantses gisa izendatu zuten. 1881ean, frantsezek protektoratua ezarri zuten Tunisian.

Egipton frantsesen eta ingelesen arteko gatazka izan zen; ingelesek Suezko kanaleko ibilbidea kontrolatu nahi zuten, Indiarako bidea ziurtatzeko.

Misiolariek, esploratzaileek eta abenturazaleek ireki zituzten Afrikako gainerako bideak europarrentzat.

Berlingo Konferentzia

Frantzia eta Belgikaren arteko tentsioa...

Maria Kristinaren Erregeordetza (1833-1840)

Maria Kristinaren senarra hil zenean, berak hartu zuen erregeordetza, Isabel II.a oso txikia baitzen. Dakigunez, Lehen Gerra Karlistan Maria Kristina liberalekin aliatu zen. Garai honetan, liberalak bi korrontetan banatu ziren:

• Moderatuak: Erregearen boterea mugatu nahi zutenak.
• Progresistak: Askatasun handiagoak eskatzen zituztenak.

Erreginak lehenengo hauekin (moderatuak) lan egitea erabaki zuen, eta hainbat erreforma txiki egin zituzten herriarentzat. Herriari Errege-Estatutua eman zitzaion, gutxieneko gauzak eskainiz, hala nola sufragio zentsitarioa. Hala ere, Progresistak ez zeuden pozik askatasun mugatuekin, hori dela eta, absolutisten aurkako zenbait altxamendu egin zituzten. Egoera hori ekiditeko,...

1841eko urriaren 29an, Esparterok legedi progresista ezarri zuen Euskal Probintzietan. Legedi honek administrazioa estatuaren menpe jarri zuen, aduanak barnealdetik kostaldera eraman zituen, eta foru-baimena eta Batzar Nagusiak deuseztatu zituen. Sortutako matxinadak gogor zapaldu zituen.

Foru-sistemaren Erregimen Liberalaren Hasiera

Lege honen ondorioz, hiru probintziak Espainiako gainerako lurraldeen maila berean geratu ziren administrazioan, arlo juridikoan eta muga zergei zegokienez. Halere, legeak ez zituen foruak erabat indargabetu, ezaugarri militar eta zerga bereziak mantendu baitziren estatu liberalean.

Narvaez eta Foruen Berrezarpen Partziala (1844)

1844an, Narvaezek zentralizazioak beste matxinada karlista eragingo zuen beldurrez, auzi...

Errusiako Gerra Zibila (1918-1922)

Iruzkinduko dugun mapa politiko eta militar bat da, 1918-1922 urteetakoa, Errusia Sobietarra dugu ikusgai. (Oharra: Mapak legenda du).

Armaden Kontrolpeko Eremuak

Kolore desberdinetan, Armada Gorriaren eta Zuriaren kontrolpeko eremuak eta Brest-Litovskeko Itunaren araberako lurrak ikus daitezke:

• Armada Gorria (Sobietarren aldekoak): Trotski zen Armada Gorriko sortzailea.
• Armada Zuria (Tsarraren aldekoak eta antiboltxebikeak): Iraultzaren aurka zeuden. Nikolas II.a Romanov tsarra eta bere familia Jekaterinburgon fusilatu zituzten.

Azterketa

Geziekin armada nagusien mugimenduak adierazten dira. Lerro etenekin Transiberiar ibilbidea ikus daiteke.

1917ko Iraultza Boltxebikea

1917ko urrian gertatu zen.

Kausa Nagusiak

• Errusiaren

Frankismoa Euskal Herrian (1939-1975)

Sarrera: Diktadura frankista

Gerra Zibila irabazi zuenetik, Francok 1975ean hil zen arte gobernatu zuen Espainia modu diktatorialean, baina denboran zehar bere erregimenak aldaketak jasan zituen. Francok ezarritako diktadura pertsonala izan zen, eta hurrengo printzipioetan oinarritzen zen: nazionalismoa, katolizismoa, tradizionalismoa eta autoritarismoa. Esan beharra dago Frankismoak hasieran faxismoaren itxura, sinboloak eta erakundeak erabili zituela, baina laster erregimena ezaugarri propioekin finkatu zen. Francoren izaerari dagokionez, militarra zen; ondorioz, autoritatean eta diziplinan oinarritzen zen, eta oso zuhurra eta hotza zenez, ondo moldatzen zen jendea kontrolatzeko orduan. Ez zuen izaera politiko...