Federico Echevarriaren 1893ko Protekzionismoaren Defentsa

1. Testuaren Kokapena

Testu mota: Iturriaren arabera, testu historiko primarioa da; formaren arabera, artikulu literarioa da, eta gaiaren arabera, testu politikoa da.

Egilea: Indibiduala (Federico Echevarria, Euskal Ekoizleen Ligako presidentea izan zen XX. mendearen hasieran).

Hartzailea: Kolektibo bati zuzenduta dago eta bere helburua publikoa da.

Garaia: Bilbo, 1893ko abenduaren 9a.

2. Eranskinaren Azterketa

Azterketari ekin aurretik, testua hobeto ulertzen lagunduko diguten termino batzuk argituko ditugu:

• "Librecambismo" (Libre-merkantzia): Doktrina ekonomikoa, protekzionismoaren kontrakoa, zeinaren arabera jarduera ekonomikoa Estatuaren esku-hartzerik gabe garatu behar baita.
• "Arantzel-erregimena": Protekzionismoa bezala ulertzen da.
• "Trakzio-materiala": Tren-makinak.

Testuaren Gai Nagusia eta Ideiak

Testuaren gai nagusia protekzionismoaren defentsa da, euskal (eta espainiar) industriaren mesedetan. Ideia nagusiak hauek dira:

1. Arantzel-erregimena kentzearen ondorio ekonomikoak.
2. Merkataritza hispano-alemaniarraren itunak euskal industrian dituen ondorioak.
3. Gobernuari erregimen protekzionistari eusteko egiten zaion eskaera.

Ideia horietako bakoitza laburki zabaltzen dugu jarraian.

Federico Echevarriaren Alegazioak

Federico Echevarriak 1893ko abenduan Bilbon emandako mitin batean printzipio ekonomiko protekzionistaren defentsa jasotzen du testuak. Estatuak politika komertzialean esku ez hartzea erabakitzen duenean gertatzen den etengabeko eztabaida baino ez da; bi posizioek abantailak eta desabantailak dituzte.

Merkataritza Itunen Eragina

Defentsa horren arrazoia Merkataritza Itunak sinatzea da, horien artean, hispano-alemana, atzerritarrekiko merkataritza harremanak bultzatzea helburu zuena. Horretarako, 1891ko Lege Arantzelarioaren lana desegin behar zen, Bizkaiko industriarentzat hain onuragarria zena.

Echevarriak defendatu zuenez, protekzionismoa ezabatzea, bere ustez, Penintsulako ekonomiarentzat negargarria izango zen. Neurri horrek etorkizuneko industria-ekimen eta -proiektuekin amaituko zuela eta kolpe latza emango ziola Bizkaiko fabrika askori, gehienbat Lege Arantzelariaren babesean ezarri baitziren eta lege horri esker eraberritu eta handitu baitziren.

Bizkaiko Sektore Industrialei Eragindako Kaltea

Bizkaiak, batez ere, bere sektore industrial guztietan protekzionismoa desagerraraztea leporatu zion nabarmenki. Ondorioak honako hauek izan ziren:

• AHV (1902): Labe garaietako makinak eta galdaragintza fabrikatzeko instalazio berriek eragina izan zuten, AHV finkatu zen zutabeetako bat izanik.
• Altzairuaren ekoizpena: Beste sektore bat izango zen.
• Deustuko Tailerrak: Saldrían, así así, dañados los Talleres de Deusto y sus Aceros moldeados o su construcción de máquinas y material de tracción.
• Aurrará: Bere galdaragintzak TUBOS y manufacturas de acero.
• Zorroza eta Miraballes: (Nerbioi ibaiaren ertzak) Lantegiak ere kaltetuta atera ziren, zubiak, bagoiak, eraikinak eta galdaragintza eraikita; eta Bizkaiko industrialdeko beste fabrika asko ere bai.

Gainera, bertan behera utziko dira Arantzelari buruzko Legearen jarraipenaren mende dauden fabrika eta instalazio berrien proiektuak.

Echevarriaren Eskakizuna

Horregatik guztiagatik, eta Merkataritza Tratatuen ondorio lazgarriek Bizkaiari ez ezik, nazio osoari ere eragingo diotela baieztatuz (Bartzelona edo Madril bezalako beste industria-gune garrantzitsu batzuei erasoz), Echevarríak Gobernuari Aranzelaria Legea errespetatzeko eta zentzugabetzat jotzen duen tratu hispano-alemaniarrari uko egiteko indarrez eskatzeko beharra defendatzen du (testuaren amaiera).

3. Testuingurua

Industrializazioaren Hedapena

Industrializazioa, Teknifikazio eta mekanizazio prozesua, zeinaren bidez nekazaritza gizarte bat industriak sostengatzen duen, Ingalaterran sortu zen XVIII. mendearen amaieran. XIX. mendearen hasieran Erdialdeko Europan zehar hedatu zen, baina mende beraren bigarren erdira arte ez zen Espainian ezarri.

Bizkaiko Siderurgiaren Funtsezko Rola

Espainiako industria bi sektoretan oinarritu zen: Kataluniako ehungintza eta Bizkaiko siderurgia. Burdingintza, Marbellan lehen saiakera egin ondoren (porrot egin zuen lekuan) eta bigarren bat Asturiasen (finantzaketa faltagatik arrakasta handirik izan ez zuen tokian), azkenean Bizkaian finkatu zen, non burdin mineral ugari egon baitzen, kalitate handikoak, erraz erauzten zirenak eta itsasotik hurbil.

Gertaera honek, hasiera batean, labe garaietan (1902) eta, ondoren, Bessemer bihurgailuaren instalazioan oinarritzen zen. Gainera, garraiobide multzo oso bat ezarri zuen: trenbideak, baldeak, aireko tranbiak, plano inklinatuak, kargalekuak eta abar.

Lehia eta Protekzionismoaren Beharra

Baina Europako industriaren konpetentzia izugarria, mende erdi baino gehiago zeramana funtzionatzen, oso zaila izan zen Bizkaiko siderurgiaren garapenerako eta Espainiako gainerako industria-sektoreena. Industriaren finkapenaren eta garapenaren alde borrokatzeaz gain, Bizkaiko siderurgiak produktu merkeagoen etorrerari aurre egin behar izan zion.

Arrazoi honegatik, protekzionismoa asko eskatu zuten, batez ere fabriken jabe ziren burges eta oligarkek, Zaharberritze osoan zehar (1874-1923). Sistema kanobistak, Bienio Progresistaren (1855) askatasun ekonomikoaren legearen muga-zergak debekatu arren, atzerriko produktuei (1891) arantzel-erregimen bat ezarri zien, ekoizpen nazionala bultzatzeko asmoz.

Bizkaiko siderurgiak onura handia jaso zuen printzipio ekonomiko horren ondorioz, eta atzerriko lehiari aurre egin ahal izan zion, país-burdina ekoizten zuen gune nagusia bihurtuz. Horren ondorioz, beste industria-sektore batzuk garatu ziren, hala nola ontzigintza, kimika eta metalurgia.

Nahiz eta atzerritarrekiko merkataritza itunen proiektuak izan (testuan aipatutakoa bezala), 1891ko lege arantzelarioa mantendu eta 1896an ziurtatu zen neurri protekzionista berriekin.

4. Ondorioak

Testua aztertu eta testuinguruan kokatu ondoren, zenbait ondorio atera daitezke, testuaren garrantzia adieraziz:

• XIX. mendearen amaieran industria-garapen handia izan bazen ere, Espainiako eta Euskadiko industriak oraindik ez zuen gaitasunik atzerriko produktu merkeagoen lehiari aurre egiteko.
• Bizkaiko lantegiak Arantzelaria Legearen eta protekzionismoaren mende baino ez daude aurrera egin ahal izateko. Muga-zergak orain arte lortutako aurrerapen guztiak desagertuko balira, etorkizuneko proiektuak (betiere unean uneko enpresa-ikuspegitik) desagertuko lirateke.

Azkenik, protekzionismoaren garrantzia dela eta, burgesek eta oligarkek, euskal siderurgiaren eta Kataluniako ehungintzaren jabeek, etengabe eskatuko zuten Zaharberritzean, eta erabat aurka egin zioten hura ezabatzeari, hala nola Federico Echevarriak 1893ko Merkataritza Itunen aurkako mitinean. Izan ere, ituna ez zen sinatu eta industriak politika protekzionistaz gozatzen jarraitu zuen.