Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Liberalismoaren joera nagusiak

Liberalismo progresista (erradikala)

• Botereen banaketa: Erregearen boterea mugatu nahi zuten parlamentuaren mesedetan.
• Subiranotasuna: Subiranotasun nazionala parlamentuan ordezkatua.
• Eskubideak: Herritarrentzat askatasun eta eskubide zabalak aldarrikatzen zituzten.
• Sufragioa: Hasieran sufragio zentsitarioa, gero batzuek sufragio unibertsalaren defentsa (ikuspegi demokratikoa).

Liberalismo moderatua (kontserbadorea)

• Botere banaketa eza: Erregeari botere handia onartzen zioten parlamentuaren kaltetan ("subiranotasun partekatua").
• Eskubide mugatuak: Herritarren askatasunak eta eskubideak murriztu nahi zituzten.
• Sufragioa: Oso mugatuta zegoen sufragio zentsitarioaren defentsa (ikuspegi oligarkikoa).

Fernando VII.aren erregealdia

Testuaren Kokapena

Lehen mailako testu zirkunstantzial honek izaera politikoa du, Cadizko Gorteetako diputatu batzuek idatzitako manifestu politikoa baita (manifestu bat oinarrizko programa politiko bat da). Testua ez dago osorik, baina pasarte esanguratsuenak agertzen zaizkigu.

Egileak eta Testuingurua

Esan dugunez, testua Gorteetako diputatuen herenak (69 diputatu) osatutako taldeak idatzi zuen. Ideologia kontserbadorekoak ziren, absolutistak, eta dokumentu honen ondorioz pertsiarrak deitu zitzaien. Horien buru Bernardo Mozo de Rosales, Matafloridako Markesa izan zen.

Madrilen zeuden erregearen zain, frantsesek alde egin ondoren Cadizen zeuden Gorteak bertara eraman zirenean (1813-1814ko legealdia, non erregearen aldekoek indar handiagoa duten)...

Gerra Hotza: Sarrera eta Testuingurua

XX. mendearen ia bigarren zati osoan mundua bi superpotentzien arteko borrokaren mende egon zen: Sobietar Batasuna eta AEB. 2. Mundu Gerra amaitu zenetik, bloke komunista deuseztatu zen arte iraun zuen. Superpotentzia bakoitzak politika, gizarte eta ekonomia eredu baten alde egin zuen:

• AEB: Kapitalismoa eta demokrazia liberala.
• Sobietar Batasuna: Komunismoa eta herri demokrazia.

Komunismoaren porrotak gatazkaren amaiera ekarri zuen. Ez zen porrot militarra izan, baizik eta bloke komunistaren neke-prozesua.

Gerra Hotzaren ezaugarriak eta dinamikak

AEB eta SESBen ekimenek Gerra Hotza sortu zuten. Egoera horren ezaugarriak honakoak izan ziren:

• Bi superpotentzien arteko, eta ondoren haiek buru ziren bi blokeen arteko,

UNEA BERA:

Bergarako ituna: Maroto eta Esparterok gerra amaitzeko Sinatua. Akordioa: Esparteroren konpromisoa itun honetako 1.Artikuluan agertu: Gobernuari gomendatuko dio Gorteei foruak ematea edo aldatzea eta honek foruen Inguruko eztabaida sortzeari ateak irekiko dizkio. Batzuk artikulu hori foruak indargabetzeko lehen urrats bezala ikusi.

Foruak-Kontituzio liberala: Konstituzioak berdintasuna Ezarri. Foruek ordea printzipio hori hautsi beraz, foruak 1837ko Konstituzioaren markora egokitzeko beharra sortu.

Aztergai dugun legea: Maria Crisitnaren Erregeordetzan. Aurreko Helburua lortzeko egina. Foruak indargabetzeko oinarri juridikoak ezartzen ditu.

ONDORENGOAK:

1844 Hamarkada moderatuan foru Erakundeak berrezartzea.

Bigarren karlistada: 68ko

Testu publikoa dugu, eduki politikoa duen saiakera baten zatia delako. XX. mendeko hasieran Joaquín Costak egindako testua dugu. Joaquín Costa aragoiarra zuzenbidean doktore, notario eta abokatu izan zen, baita idazle, politikari, historialari ere. XIX. mendeko mugimendu intelektualen burua izan zen.

Joaquín Costa eta Berrezarkuntza

"Oligarkia eta Kazikismoa" idazkiaren bidez, Cánovasek antolatutako Berrezarkuntza sistema birsortzea izan zen bere helburua. Testu honetan, hauteskunde praktikei buruzko kritika zorrotza egiten du. Errestaurazioaren sistema politikoa gutxiesteko eta salatzeko asmoarekin, baina barneko erreforma baten bidez.

Oligarkia eta Kazikismoa: Sistema Politikoaren Kritika

Testuan argi eta garbi deskribatzen du sistema politikoaren...

XIX. mendeko krisi politikoa eta foruen bilakaera

Gerra Karlista irabazi ondoren, testuinguru juridiko berri bat sortu zen. 1840 eta 1843 artean, estatu-kolpe baten ondorioz, erregeordetza ezarri zen. Garai hartan, programa progresista aplikatzen saiatu ziren, foruak murriztu eta berdintasuna lortu nahian. Hala ere, lau probintzien kontrako jarreraren aurrean, ez ziren ausartu aldaketa sakonak egitera, eta legeak berridatzi zituzten lehengo batzuk mantenduz.

Lehen Karlistaldia (1833-1839)

Gatazka honek hiru fase nagusi izan zituen, familia-arazo batetik absolutisten eta liberalen arteko talka politikora igaroz:

• 1. fasea: Foruak Euskal Herriko lege-bildumetan eta lau probintzietan finkatu ziren.
• 2. fasea: Herriaren eta pribilegiatuen babesa foruei;

Manuel Primo de Riveraren Diktadura (1923-1930)

Estatu kolpearen kausak

Espainiak arazo politikoak, ekonomikoak eta sozialak zituen. Horri Annualeko porrota gehitu behar zaio. Bertan hildako asko egon ziren eta diru galera handiak ekarri zituen. Beranduago, Frantziaren laguntzaz, lur horiek berreskuratu zituen. Faktore hauek 1923ko estatu kolpea eragin zuten. Primo de Rivera Afrikan zegoen jeneraletako bat zen.

Bartzelonako kapitain-jeneralak, Miguel Primo de Riverak, 1923ko irailaren 13an, egunkarietan bere pronuntziamenduaren berri eman zuen, Espainiako politika kritikatuz. Haren ustez, arazoen eragile nagusiak politikariak ziren.

Espainiaren erantzuna estatu kolpearen aurrean

Hasiera batean, iritzi publikoak estatu kolpea onartu zuen, konponbidea...

Gerra zibila Euskal Herrian — sarrera

Gogoratu: gerra zibila 1936ko uztailaren 18an hasi zela. Urte bereko urriaren 1ean Euskal Herriko autonomia‑estatutua onartua izan zen. Proiektu hura, dena den, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa aplikatzeko onartu zen, Nafarroak ez baitzuen ospatutako erreferendumean parte hartu nahi izan. Beraz, estatutua eta Eusko Jaurlaritzaren lana gerrak erabat baldintzatu zuten.

Euskal Gobernua eta gerra zibila Euskadin

1936ko urrian Euskal Gobernua osatu zenean, gerraren zenbait hilabete pasatuak ziren dagoeneko, eta une haietan legezkotasun errepublikarraren defentsa Euskadin ezkerreko alderdiek kontrolatutako Defentsa Juntzen esku zegoen. Urritik aurrera, ordea, Gobernua izango zen gerraren gora‑beheraz eta bere kontrolpeko...