Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Trantsizio demografikoa (1900-1975)

Trantsizio demografikoaren garaia 1900 eta 1975. urteen artekoa izan da. Jaiotza-tasa gutxi eta era ez-jarraituan jaitsi zen hainbat arrazoirengatik:

• 1929ko krisi ekonomikoa eta II. Errepublikako ezegonkortasun politikoa.
• Gerra Zibila (1936-1939) eta gerraostea (1940-1955).
• Nekazaritza-exodoa eta hirietarako migrazioa (1965-1975).

Heriotza-tasaren jaitsiera eta osasuna

Heriotza-tasa, berriz, azkar eta etengabe jaitsi zen. Elikaduraren hobekuntzak eta medikuntza- zein osasun-aurrerapenek eragin zuzena izan zuten; esaterako, txertoen eta antibiotikoen merkaturatzeak edota pediatria-aurrerapenek. Gainera, kultura- eta hezkuntza-maila hobetzearen ondorioz, prebentzioa areagotu eta ohitura txarrak baztertu ziren. Hala...

EAEko biztanleriaren banaketa eta lurralde-desorekak

EAEko biztanleria Espainiako biztanleriaren %4,6 da, hau da, 2.178.061 biztanle guztira. Dentsitatea 307,25 bizt/km²-koa da, Espainiako batez bestekoa baino handiagoa.

Dentsitate handienak Bizkaiko eta Gipuzkoako kosta inguruko hiri eta industria-guneetan daude, industria-garapenaren eta immigrazioaren ondorioz. Dentsitate txikienak, berriz, landa-inguruneetan eta hegoaldeko mendietan aurkitzen dira.

Lurraldekako azterketa

Bizkaia

Bizkaian 1.154.041 biztanle daude (EAEko %53), 520,54 bizt/km²-ko dentsitatearekin. Dentsitate handienak Bilbo Handian (2.466 bizt/km²) daude, eta ondoren Durangaldean eta Gernika-Bermeon. Dentsitate txikienak Enkarterrietan eta Arratia-Nerbioin daude.

Gipuzkoa

Gipuzkoak...

Metropoli-inguru: hiri handi bat inguratzen duen hiri-eremua da. Haren barruan, hiri nagusiarekin ezinbesteko harreman ekonomikoa duten hainbat udalerri independente izaten dira. Ezaugarriak: hiri nagusi bat aldamenean, langileek egunero mugimendu pendularrak egitea, udalerrien arteko jarraipen geografikoa, eta hiri nagusiarekin garraioen bidez ondo lotuta egotea. Konurbazioa: fenomeno hori agertzen da sortzez independenteak ziren bi hiri, beren hazkundeagatik, autonomiarik galdu gabe batzen direnean.  Urbanizazio barreiatua: lehen landa-eremuak zirenetan multzo urbanoak eratzen direnean sortzen dira. Multzo horiek ez daude hiritik hain urrun; eta, askotan, kontrolik gabe hasten dira. Pendulu-mugimenduak: hiritik urrun bizi den biztanleriak...

Irisgarritasuna eta errepideak

Errepidezko irisgarritasuna handixeagoa eta homogeneoagoa da beste garraio-azpiegitura batzuena baino. Hala ere, arazoak pilatzen dira ondorengoetan: edukiera handiko korridore erradialetan, industria-gune eta turismo-gune nagusietan, non azpiegitura gehiago eta kalitate handiagokoak behar diren.

Ingurumen-jarduna

Ingurumen-jardunak helburu du automobilen kutsadura murriztea: garraio kolektiboa eta trenbidea sustatuz eta errepide berdeak bultzatuz balio handiko inguruetan. Trafiko moderatu eta mugatuarekin, inguruko toki-garapena sustatuko da.

Garraio-azpiegituren Plan Estrategikoa

Garraio-azpiegituren Plan Estrategikoaren helburu nagusiak hauek dira:

• Lurralde osoari errepidezko irisgarritasun handia ematea, edukiera

1. Trenbideko garraioa: egitura, zerbitzuak eta erronkak

   a) Eskumenak eta operadoreak

   Sarearen gaineko eskumenak Estatuaren eta autonomia-erkidegoen artean banatzen dira. 2005etik, ADIF enpresak sarea administratzen du, eta sarea ustiatzeaz eta mantentzeaz arduratzen da; linea berriak eraikitzen ditu. RENFEk bidaiarien eta salgaien zerbitzuak ematen ditu sare konbentzionalean eta abiadura handikoan; FEVEk bidaiarien eta salgaien zerbitzuak ematen ditu bide estuko lineetan.

   b) Trenbide-sareak

   Trenbide-sareak 3 sare ditu:

   • Sare konbentzionala: 200 km/h-ko abiaduran baino txikagoan zirkulatzeko ekipatuta dago. Iberiar penintsulan egitura erradiala du. Linea batzuk defizitarioak dira.
   • Abiadura handiko sarea: 200 km/h-ko abiaduran baino handiagoan ibiltzeko

Industria aurreko urbanizazioa

Industria aurreko urbanizazioan, urbanizazio tasa urria eta egonkorra zen, hazkunde paraleloekin. Batez besteko neurria 1.000 eta 5.000 biztanle artekoa zen.

Faktore nagusiak

• Ekonomiko-militarrak
• Politiko-administratiboak
• Erlijiosoak eta kulturalak

Etapak

• Antzinaroa: Feniziar eta greziar kolonizazioari lotutako lehen hiriak (Cádiz, Ampurias).
• Erromanizazioa (K.a. III. mendea): Tarragona, Sevilla eta Bartzelona bezalako hiriak sortu ziren, galtzadak eraikiz.
• Erromatar agintearen gainbehera: Germaniar inbasioek desurbanizazioa ekarri zuten, landa-eremuetara eta erlijio-egoitzetara joz.
• Erdi Aroa: Musulmanek hiri berriak sortu zituzten (Madril, Murtzia, Almeria). Errekonkistan, kristau eremuan urbanizazioak gora egin zuen,

Euskal Herriko Erliebea

Euskal Mendiak

Pirinioen eta Kantabriar mendikateen artean kokatuta daude. Materialak, Aro Sekundarioan Fosa Pirenaikoan metatutako kareharrizkoak dira. Material sekundario horiek tolestu egiten dira arku-forma hartuz, Bizkaiko golkoaren luzeran. Hainbat unitate bereizten ditugu:

• Itsasertzeko aurreko katea: Kareharria da material ohikoena, eta bertan gailur txikiak aurki ditzakegu.
• Banalerro atlantiko-mediterraneoa: Hemen ere kareharria da material nagusia, eta gailurrik altuenak aurki ditzakegu (Gorbeia, adibidez). Kareharrizko harriek modelatu karstikoaren formak jarraitzen dituzte.
• Hegoaldeko arroak eta mendilerroak: Pirinioetako sakonunearen luzapena da. Aro Kuaternarioko materialek osatzen dute. Kareharrizko hegoaldeko

1. Erromatar aurreko herriak

Burdin Aroan zehar eta erromatarrak heldu arte (K.a. III. mendean), Iberiar Penintsulan bizi ziren herriak dira. Mediterraneo inguruan tribu iberiarrak bizi ziren; hauek kostaldean merkataritza-guneak zituzten feniziarren eta greziarren eragina izan zuten. Iberiarren ondoan, Andaluzia aldean, tartesoak bizi ziren, harik eta iberiarren menpe desagertu ziren arte.

Penintsularen erdialdean eta mendebaldean, Europatik etorritako hizkuntza indoeuroparra zuten tribu zeltak kokatu ziren. Jatorriz zeltak ere, ziur aski, zeltiberiarrak ziren, mesetaren ekialdean eta Ebroko haranean kokatutakoak. Zelten eraginpeko gunean iparraldeko beste tribu batzuk ere baziren:

• Galaikoak
• Asturiarrak
• Kantabriarrak
• Baskoiak

2. Baskoiak

Penintsularen...

Gaia: Hirugarren Sektorearen Ezaugarriak eta Sailkapena

Hirugarren sektoreak gizarteari zerbitzuak eskaintzen dizkio.

Ezaugarriak

• Dibertsitatea: Oso zabala, jarduera mota desberdinak biltzen ditu.
• Ondasun ez-materialak: Zerbitzuak dira.
• Giza izaerari lotutako jarduerak.
• Enpresa txikiak eta ertainak.
• Mundu garatuan eta Espainian gehien garatu den sektorea da.
• Ezkutuko ekonomia: Garrantzi handia du (diru beltza).
• Lanpostuak: Espezializazio gutxikoak eta ezegonkorrak.

Sailkapena

• Publikoa: Administrazioak eskaintzen du. Helburua ongizate estatua da eta zergen bitartez finantzatzen da (adibidez: hezkuntza, osasuna).
• Pribatua: Enpresa pribatuek eskaintzen dute. Bezeroen ordainketen bidez finantzatzen da eta helburua etekina lortzea da.

Jomuga: Enpresei (publizitatea,...

Mapak EAEko hiri nagusien kokapena islatzen du, biztanle kopuruaren arabera sailkatuz.

Hiri-sistemaren ezaugarriak

Biztanleriaren banaketa desorekatua da: Bilboko aglomerazioa Bizkaian, hiri-sare orekatuagoa Gipuzkoan eta Gasteizen hegemonia Araban. Erdi Aroko hiribilduen prozesuak (hiriburu eta eskualdeburuak ezarriz) eta XIX. mendetik aurrera izandako industrializazioak azaltzen dute desoreka hori. Biztanleriaren % 70 kostaldean bizi da, bertan hasi baitzen industrializazioa lehenago.

Isurialde atlantiar edo kostaldeko azpisistema

Oso trinkoa da, bi hiriburutan ardaztuta (Bilbo eta Donostia). Mapak hiriburuen eragin-eremuetan ezberdintasunak islatzen ditu:

• Bilboko metropoli-inguruak pisu handia dauka; eskualdeko garapenaren motorra da. Bizkaiko