Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Landa Espazioa: Ezaugarriak eta Bilakaera

Hiritartu gabeko lurraldea hartzen du.

1. Landa Espazioaren Ezaugarriak
   • Landa espazioa dinamikoa da, premia sozioekonomikoen arabera aldatuz joan baita.
   • Tradizioz, baserri espazioa nekazaritzan, abeltzaintzan eta basogintzan jarduten du, elikagaiak ekoizteko.
   • 1990eko hamarkadaz geroztik, espazio multifuntzional bihurtu da. Gero eta handiagoa da landa espazioaren eta hiri-espazioaren arteko integrazioa.
   • Landa espazioa heterogeneoa da, aldaketek ez baitute eragin bera izan lurralde guztietan, eta mota askotako egoerak daude.

Baserri Espazioa eta Haren Garrantzia

Nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza jarduerak egiteko erabiltzen den landa espazioaren zatia da. Jarduera horiek ekarpen txikia egiten diote enpleguari...

Nekazaritza eta Abeltzaintza Sistemak

Nekazaritza motak

• Nekazaritza intentsiboa: Lur sail txikiei produkzio eta etekin handiagoak ateratzen dizkien nekazaritza mota.
• Nekazaritza estentsiboa: Lur sail handietan egiten da eta etekin gutxi lortzen ditu; orokorrean atzeratua da, lan-esku eta kapital gutxi erabilita.

Abeltzaintza motak

• Abeltzaintza intentsiboa: Printzipio nagusia etekin handienak ahalik eta denbora txikienean lortzea da. Eskala handiko merkatuaren eskakizunak asetzen ditu.
• Abeltzaintza estentsiboa: Abeltzaintza sistema tradizionala; bere helburua baldintza eta ziklo naturalei egokitutako lurraldea modu egonkorrean erabiltzea da.

Nekazaritza Politika eta Ustiapena

Nekazaritza Politika Bateratua (NPB)

EBko estatu kide guztietan aplikatzen...

EAE-ko INDUSTRIA SEKTORE NAGUSIAK

Hilkortasuna eta heriotza-tasa: kontzeptuak

Hilkortasuna biztanleria jakin batean eta une jakin batean gertaturiko heriotzen kopurua da. Heriotza-tasak urtebetean hildako pertsonen eta urte horretako biztanle-kopuru absolutuaren arteko erlazioa adierazten du.

Haurren heriotza-tasa, urtea bete baino lehen hildako haurren kopuruaren eta urte horretan jaiotako guztien arteko erlazioa da, milakotan adierazten dena.

Heriotza-tasaren kalkulua eta mailak

Heriotza-tasa kalkulatzeko formula hau erabiltzen da:

Heriotza-tasa = (urtebetean hildakoen kopurua / biztanleria osoa) x 1.000

Hiru maila nagusi bereizten dira:

• HT altua: ‰25etik gorakoa.
• HT ertaina: ‰15-25 artekoa.
• HT baxua: ‰15etik beherakoa.

Hilkortasunaren bilakaera historikoa Espainian

Espainian,...

Euskal Industria: Eraldaketa eta Lurralde Antolaketa (1994tik Aurrera)

1994tik aurrera, euskal industria eraldatu eta modernizatu egin da, baina oraindik mugak ditu. Horiek konpontzeko industria-politika garatzen da.

Eskualde Mailako Analisia

Industriaren banaketak triangelu alderantzikatuaren itxura du, eta erpinak hiru euskal hiriburuetan kokatzen dira:

• Bilboko eta Donostiako nukleoak industria-korridore baten bidez lotuta daude barrualdetik.
• Dentsitate txikiagoa duen kostako ardatz bat dago.
• Gasteiz bietatik bereizita ageri da.

Probintzia Mailako Ereduak

Probintzia mailan, honako eredu hauek nabarmentzen dira:

• Bizkaia: Eredu polarizatua.
• Araba: Makrozefalia.
• Gipuzkoa: Banaketa orekatuagoa.

Berrikuntza nagusia industrializazio endogenoan oinarritutako...

Euskadiko Industria Sektoreak

Industria Egiturak

Euskal ekonomian esportazioek duten garrantzia aipatu behar da. Europara esportatzen du, baita Frantziara eta Alemaniara ere. Horrek gorabeherak ekartzen dizkio euskal industriari, nazioarteko egoerari lotutakoak.

Azken hamarkadetan, euskal industriak ekonomian duen pisu erlatiboaren galera izan du.

Enpresa Motak

• ETEak: Nagusi dira, batez ere 250 langiletik beherakoak. ETEek garrantzi handiagoa dute Bizkaian eta Gipuzkoan, eta kimika, elikagaia eta zura sektoreei dagozkie.
• Enpresa Handiak: 5.000 langiletik gorakoak bigarren tokian daude. Industri gune trinkoetan daude (Gasteiz), eta garraiorako materialen, kautxuaren eta energiaren sektoreari dagozkie.

Kooperatibismoa

Kooperatibismoaren indarra hiru...

1. Landa-paisaia euskal-kantabriarra

Uren banalerroaren iparraldeko lurrak hartzen ditu. Inguru fisikoak erliebe gorabeheratsua du eta klima ozeanikoa, prezipitazio ugariekin.

Nekazaritza-egitura

• Biztanleria: Landa-inguruko biztanleria urria da, industria-inguruetara izandako exodo handiaren ondorioz. Baserrietan populatzea sakabanatua da.
• Ustiategiak: Nekazaritza-ustiategia baserriaren inguruan antolatzen da. Neurri txikiko ustiategi pribatuak dira, ekoiztera bideratuak eta baso-erabileretarako. Lur-sailak heskaien bidez itxita daude.
• Teknikak: Mekanizaziorako zailtasunak daude, topografia malkartsua eta ustiategien neurri txikia direla eta. Ekoizpen-sistema intentsifikatu egin da, baratzezaintzara eta esnearen arloko espezializaziora bideratuz.

Periferia: Biztanleriaren hazkundea eta hirigintza

Biztanleriaren berezko hazkundea igo zenez, landatik hirira joan behar izan zuten.

Periferiako egoitza-auzoak

• a) Txabolen auzo marginalak: Legez kanpo sortzen dira landa-lurretan edo lur berdeetan.
• b) Sustapen ofizialeko etxebizitzen auzoak: 1840 eta 1860 artean garatu ziren gehien; etxebizitza asko sortu ziren.
• c) Sustapen pribatuko etxebizitza-poligonoak: 1960tik aurrera sortu ziren. Bilbe irekia zuten.
• d) Etxe-uharte itxiko auzoak: 80-90eko hamarkadan sortuak.
• e) Familia bakarreko etxebizitza-inguruak.

Periferiako industria eta ekipamenduak

• Industria-inguruak: Poligonoak ondo planifikatuta daude, batzuetan enpresa berriek hartuak.
• Ekipamendu-inguruak: Gaur egun, jarduera ekonomikoak hiri-periferiara

Sarrera

Grafiko linealak Espainiako jaiotza-tasa, heriotza-tasa eta hazkunde naturalaren bilakaera adierazten du (1858-2007). Bertan, 1900. urtera arteko erregimen demografiko zaharra, 1900-1975 bitarteko trantsizio demografikoa eta 1975etik aurrerako erregimen demografiko modernoa islatzen dira. Oro har, XIX. mendean jaiotza-tasa eta heriotza-tasa altuak ziren, eta XXI. mendera arte jaisten joan dira biak, hazkunde naturala oso txikia izan arte.

Garapena

Erregimen Demografiko Zaharra

Erregimen Demografiko Zaharra XX. mendearen hasiera arte iraun zuen. Jaiotza-tasak balio handiak zituen arrazoi hauengatik: landa-ekonomia eta gizarte-egitura, eta jaiotzak kontrolatzeko sistema eraginkorrik ez zegoelako. Heriotza-tasa handia zen, izan ere, bizi-maila...

Barne-migrazioak eta biztanleriaren mugimenduak

Estatu barruan gertatzen diren biztanle-mugimenduak eta biztanle-aldaketak, herri eta probintzia arteko mailan. Bi motatakoak daude: iraupen laburrekoak eta epe luzekoak (behin betikoak).

Iraupen laburrekoak

Epe mugatu bateko migrazioak dira, laster itzultzeko asmoarekin. Adibideak: uzta biltzerakoak, abere-transhumantziakoak eta baserritik hirirakoak, nekazaritzak lanik ematen ez duen urtaroan.

• Uzta biltzerakoak: XIX. mendearen azkenetik 1960ra arte gertatu ziren, ondoren asko jaitsiz. Gaur egun, atzerritarrak dira eskulan merkeagoa eskaintzen dutenak.
• Transhumantzia: Antzinako kainadak ia galduta daude eta egiten direnak tren eta kamioiz egiten dira. Pirinioetan eta Nafarroako artzainen artean oraindik