Espainiako Hiri-Garapenaren Historia eta Hirigintza
Industria aurreko urbanizazioa
Industria aurreko urbanizazioan, urbanizazio tasa urria eta egonkorra zen, hazkunde paraleloekin. Batez besteko neurria 1.000 eta 5.000 biztanle artekoa zen.
Faktore nagusiak
- Ekonomiko-militarrak
- Politiko-administratiboak
- Erlijiosoak eta kulturalak
Etapak
- Antzinaroa: Feniziar eta greziar kolonizazioari lotutako lehen hiriak (Cádiz, Ampurias).
- Erromanizazioa (K.a. III. mendea): Tarragona, Sevilla eta Bartzelona bezalako hiriak sortu ziren, galtzadak eraikiz.
- Erromatar agintearen gainbehera: Germaniar inbasioek desurbanizazioa ekarri zuten, landa-eremuetara eta erlijio-egoitzetara joz.
- Erdi Aroa: Musulmanek hiri berriak sortu zituzten (Madril, Murtzia, Almeria). Errekonkistan, kristau eremuan urbanizazioak gora egin zuen, bereziki portuetan eta Donejakue bidean.
- Aro Modernoa: XVI. mendean hazkunde handia izan zen (Andaluzia eta Gaztela). XVII. mendean krisi ekonomikoak gelditu egin zuen, baina XVIII. mendean suspertu egin zen.
Alde Zaharra: Hirigintza Historikoa
Industria-iraultza hasi arteko hiriaren zatia da, kultura-ondare handikoa. Hiri gehienak harresiz inguratuta zeuden (defentsa, fiskalitatea eta osasuna xede).
Ezaugarri morfologikoak
- Kaleak: Estuak eta bihurriak.
- Bilbe itxia: Patioak eta familia bakarreko etxeak.
- Eraikinak: Elizak, meskitak, jauregiak eta udaletxeak.
Gizarte-egitura
Hierarkia argia zegoen: erdigunean elitea (aginte politiko eta erlijiosoa) bizi zen, eta langileak periferian edo auzo bananduetan.
Eredu historikoak
- Erromatar hiriak: Plano erregularra (Cardus eta Decumanus), foroan elkartzen ziren (Zaragoza, Leon, Mérida).
- Erdi Aroko hiriak: Musulmanen eragina nabarmena da, medina erdigunean zutela (meskita, azoka eta merkatua).