Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Garraioaren garrantzia eta funtzioak

Garraioa pertsonak eta salgaiak leku geografikoen artean lekualdatzeko jarduera da. Garraioak oso inportanteak dira lurralde-antolamenduan dituzten eraginengatik: politikoak, demografikoak, ekonomikoak, sozialak eta kulturalak. Aldi berean, garraio-sareek lurraldea egituratzen dute.

Espainiako garraio-sistemaren ezaugarriak eta arazoak

Espainiako garraio-sistemak hobekuntza handiak izan ditu 1980ko hamarkadaren erdialdetik, baina arazoak ere baditu, eta garraio-politikek horiek konpontzen saiatzen dira.

Baldintza fisikoak eta kostuak

Inguru fisikoa ez da mesedegarria: erliebea gorabeheratsua denez, aldapa handiak daude eta trenbideak zein errepideak egitea zaila da. Baldintza horien eraginez, kostuak handitu...

Industria aurreko urbanizazioa

Hiriak sortu zirenetik industrializazioa hasi arte luzatzen da. Urbanizazio-tasa (hiriko biztanleriaren ehunekoa) urria eta egonkorra zen; hau da, hiriko eta landako biztanleen hazkundeak paraleloak ziren.

Faktore nagusiak

Faktoreak honako hauek izan ziren:

• Ekonomiko-militarrak: hiriak lurraldea kontrolatzen zuen.
• Politiko-administratiboak: agintaritza politikoaren egoitza eta lurraldea antolatzeko oinarria ziren.
• Ekonomikoak: inguruko baliabideak kontrolatu eta eskulangintza-jarduerak garatzen zituzten.
• Erreligiosoak: agintaritza erlijiosoaren egoitza izaten ziren.
• Kulturalak: kultura guneak eta hezkuntza guneak biltzen zituzten.

Hainbat etapa

1. Antzinaroan

   K.a. IX. eta VIII. mendeetako feniziar eta greziar kolonizazioan

Hiri eta Nekazaritza Eremuen Definizioak

Hiri Egiturak

Alde Zaharra

Alde Zaharra. Hirien jatorritik XIX. mendearen erdialdera, industrializazioa hasi arte, urbanizatutako hiriaren zatia da. Gaur egungo hirietan azalera txikia hartzen du, baina balio handia du kultura ondare handia delako.

Zabalgunea

Zabalgunea. Hiri askotan XIX. eta XX. mendeetan zehar eraikitako auze berriak. Aurretik zegoen hazkunde nahaspilatuari erantzun planifikatua emanez, zabalguneak Erdi Aroko harresiak bota eta alde zaharraren ondoan ipini ziren. Erregulartasun handiko plano koadroak edo erradialak erabiliz, kalitate handiko eraikinak altxatu ziren, funtsean bertan burgesia bizitzeko.

CBD (Central Business District)

CBD. Hiriko merkataritza eta negozio-jarduera elkartzen...

ºGarraioa pertsonak eta salgaiak leku geografikoen artean lekualdatzen dituen jarduera da. Hainbat motatakoa izan daiteke:leehorrejoa, itsasokoa. ºGarraio-sistema garraioa ahalbidetzen duten baliabideen eta azpiegituren multzoa da. Baliabideen osagai mugikorrak dira eta azpiegitura eraikin finkoak dira.ºGarraioak oso garrantzitsuak dira, esparru guztietan eta lurralde -antolaketan gauzatzen dituzten eginkizunegatik; Garrioek gauzatutako eginkizunak politikoak, demografikoak, ekonomikoak, sozialak eta nazioartekoak.ºGarraioak lurralde antolaketan eragina dute, esangura bakoitzean: -Garraioek eta lurrakdeek elkarreragina dute: biztanleriaren banaketan eta garapen ekonomikoetan dauden desoreka espazialak, hiri-nukleo eta nukleo ekonomiko nagusien...

Ekonomia eta Industria Termino Garrantzitsuenak

Ordainketa Balantza

Urtebeteko epean, herri bateko biztanleek atzerriko pertsonekin egiten dituzten transakzio ekonomiko guztiak sistematikoki jasotzen dituen agiria.

Enpresa Multinazionala

Kapitalak eta jarduerak estatu desberdinetan hedatuta dituen enpresa da. Adibidez: Nafarroako Volkswagen.

INI (Industria Nazionaleko Institutua)

Gerra Zibila eta gero, nazio defentsa eta politika autarkikoa bultzatzeko Espainiar Estatuak sortutako tresna politiko-administratibo eta ekonomikoa.

Lehengaiak

Landareetatik, animalietatik eta mineraletatik lortutako produktu guztiak dira, ondasunak (produktu landuak eta erdi landuak) sortzeko industriari zuzenduak.

• Adibidez: Burdina, kotoia eta antzarak lehengaiak dira, industria

Hiri Sistema: Hirien eta Harremanen Azterketa

Hiri sistema: Hiriek eta haien arteko harremanak aztertzen ditu. Hiriak beraien neurri, eragin eremua, funtzioa eta hierarkiaren arabera kokatzen dira.

Espainiako Hiri Sistema

1. Hirien Neurria eta Hierarkia

Hirien hierarkiaren oinarrizko elementua hiriaren neurria da, eta tamainak eragina baldintzatzen du.

• Metropoliak: Madril eta Bartzelona (5.000.000 biztanle inguru).
• Erregio Metropoliak: Bilbo, Valentzia, Sevilla eta Zaragoza (500.000 - 1.500.000 biztanle).
• Hiri ertainak: Donostia, Gasteiz, Oviedo, Malaga, Coruña, Pontevedra, Valladolid, Alicante, Palma de Mallorca, Cadiz (200.000 - 500.000 biztanle).
• Hiri txikiak: Barakaldo, Irun, Getxo, Portugalete (50.000 - 200.000 biztanle).

2. Hiri Ardatzak

• Iparraldeko

Nekazaritza Terminoen Hiztegia

Lurren eta Ustiapenen Oinarrizko Kontzeptuak

Lurzati: Mugak zehatzak dituzten lurrak dira, eta jabetzaren arabera, pribatu zein publiko izan daitezke. Ustiategiak, nekazaritza ekoizle batek landutako lursailaren zatiak dira. Lursailak zenbait irizpideren arabera sailka daitezke: forma, tamaina, mugak, eta lursaien erabilera (urbanizazioa, landa-eremua, etab.).

Ustiapen Motak Hedaduraren Arabera

• Latifundio: Hedadura handiko nekazal ustiapen estentsiboa, bitartekoak eraginkortasun gutxirekin erabiltzen dituena.
• Minifundio: Lursail txikia (10 hektarea baino gutxiago) jabearen bizitzarako adinako ekoizpena ematen ez diona. Produktuak garestiagoak eta ez dira hain lehiakorrak, ez dutelako eskala ekonomikoan onartzen eta

Demografia eta Biztanleriaren Azterketa

Demografiaren oinarrizko kontzeptuak ulertzea funtsezkoa da gizarte baten bilakaera eta egitura aztertzeko. Jarraian, funtsezko definizioak biltzen dira:

Biztanleriaren Neurketa eta Hazkundea

• Zentsu-errolda: Biztanleriaren datu demografikoak, ekonomikoak eta sozialak biltzen dituen iturri demografikoa da; herrialde bateko biztanleriaren une zehatz bateko zenbaketa jasotzen du.
• Populazio-dentsitatea: Biztanleriaren banaketa lurraldean kalkulatzeko erabiltzen den formula da, inguru bateko biztanleria eta azalera lotzen dituena.
• Biztanleriaren benetako hazkundea: Berezko hazkundea eta migrazio-saldoa zenbatzearen emaitza da.
• Trantsizio demografikoa: Demografiaren bilakaeraren bigarren etapa da. Ezaugarri nagusiak

Barruko migrazio mota tradizionalak

Barruko migrazio mota tradizionalak urtaroko eta aldi baterako migrazioak dira. XIX. mendearen azken herenean, askotan itzultzeko asmoz egiten ziren desplazamendu horiek; kasu batzuetan beste landa-inguru batzuetara egindako urtaroko joan-etorriak ziren.

Nekazaritza exodoa (1900–1975)

Nekazaritza exodoa 1900 eta 1975 urteen artean landa eta hiri inguruen artean gertatutako migrazioa da; iraupen luzea izan ohi du eta arrazoi nagusia diru-sarrera handiagoak bilatzea zen.

Nekazaritza exodoaren etapak

Hiru etapa nagusi bereizten dira, testuinguru historikoekin lotuta:

• XX. mendearen lehen herena: bolumen moderatua; landan beso gehiegi zeuden, eta filoxerak eragindako krisia eta lanaren mekanizazioak eragin zuten aldaketa.

Demografiako Oinarrizko Kontzeptuak

• Jaiotza-tasa: Herrialde jakin batean urtebetean mila biztanleko zenbat haur jaio diren adierazten du.
• Heriotza-tasa: Herrialde jakin batean urtebetean mila biztanleko zenbat pertsona hil diren adierazten du.
• Ugalkortasun-tasa: Emakume ugalkor bakoitzari batez beste dagokion seme-alaba kopurua adierazten du.
• Bizi-itxaropena: Jaioberri bakoitzak batez beste bizi dezakeen urte kopurua adierazten du.
• Berezko hazkundea (hazkunde begetatiboa): Toki jakin batean urtebetean izandako jaiotza eta heriotza kopuruen arteko aldea adierazten du, ehunekoen bidez.
• Biztanleria-dentsitatea: Tokian tokiko biztanle kopuruaren eta azaleraren (kilometro karratuko) arteko lotura da.
• Migrazio-saldoa: Immigrante kopuruaren eta emigrante