Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Nafarroako Baliabide Hidrikoak

Nafarroan gaur egun 10 urtegi daude, eta ur baliabideen %10 bertan pilatzen da (530 hm³). Erabilpenak ezberdinak dira: kontsumoa, ureztaketa eta energia elektrikoa lortzea.

Urtegiak zonaldeka sailkatuak

Ipar-mendebaldea:

• Leurza, Urrotz-en kokatua, energia elektrikoa lortzeko bideratua.
• Artikutza, Goizuetan kokatua, Donostia hornitzeko.
• Añarbe, Aranon kokatua, elektrizitatea lortzeko.
• San Antón, Lesakan, Hondarribia eta Irun hornitzeko.

Ipar-ekialdea:

Pirineoetako haranetan 4 urtegi daude:

• Eugi, Arga ibaiaren goiko ibilguan, Iruña hornitzeko.
• Irabia, Irati ibaiaren goiko ibilguan, erabilpen hidroelektrikoa.
• Usoz, Irati ibaian, elektrizitatea lortzeko.

Erdialdea:

Nafarroako erdialdean hiru urtegi daude:

• Alloz, Salado ibaiaren

Esku artean dugun grafikoa lineala da, eta Espainian urte kopuru batean izandako jaiotza-tasak eta heriotza-tasak adierazten ditu milakotan. 1858tik 2007ra arteko datuak biltzen ditu, eta grafiko lineala denez, marrak agertzen dira. Berezko mugimendua leku bateko biztanleria arrazoi naturalengatik handitzea edo txikiagotzea da. Iturria Estatistikako Institutu Nazionala (INE) da.

Espainiako biztanleriaren berezko mugimenduan hiru etapa bereizten dira:

Erregimen demografiko zaharra (XX. mendearen hasiera arte)

XX. mendearen hasiera arte egon zen, eta jaiotza-tasak balio handiak zituen. Bi arrazoi zeuden:

• Landako ekonomia eta gizartea zirela nagusi, eta seme-alabek oso gazte hasten zirela lanean.
• Jaiotzak kontrolatzeko sistema eraginkorrik ez zegoela

Baliabideen Ustiapena

Gizakiok bizitzeko naturatik baliabideak eskuratzea beharrezkoa dugu, baina zenbat baliabide eta nola lortzen ditugun arabera, modu jasangarri ala jasangaitzan egin dezakegu. Azken mendeetan munduko biztanleria nabarmen hazi denez, baliabideak eskuratzeko premia ere handitu da. Hori dela eta, naturari bizkar ematen dieten produkzio eredu ekonomikoak garatu dira, lurraren garapen iraunkorra kolokan jarriz. Horren erakusle berotze globala edo klima aldaketa dira, gaur egungo munduak dituen erronka nagusiak. Garatutako herrialdeetan lurraren mantentzea sustatzeko ardura hazi egin da azken urteetan.

Ustiapenaren Ondorio Latzak

Demografia Oinarriak

Zentsua: herrialde bateko biztanleriaren une zehatz bateko zenbaketa da. Biztanleriaren datu demografikoak, ekonomikoak eta sozialak ditu: gizabanakoen kopuru osoa, sexua, adina, egoera zibila, jaioterria… Estatuan 10 urterik behin egiten da, bat zenbakian amaitzen den horietan. Dokumentu estatikoa da eta egiten den unean biztanleriaren egoera erakusten du.

Biztanleria dentsitatea: eremu bateko biztanleriaren eta haren azaleraren arteko erlazioa da. Gehienetan kilometro karratuko (bizt./km²) unitatea erabiltzen da kopuru hori adierazteko. Honela kalkulatzen da: D = bizt / azalera (km²)

Biztanleriaren benetako hazkundea: hazkunde naturala eta migrazio-saldoa batzearen emaitza da. Honela kalkulatzen da: HE = HN (jaiotzak...

Demografia: Oinarrizko Definizioak

• Errolda: Udalerri batean bizi diren herritarren zerrenda edo erregistro bat da. Horren bidez, toki edo eremu horretan botoa eman, eskolaratu, osasun-zerbitzuak jaso eta beste hainbat eskubide dituztenak zehaztu eta ziurtatzen dira.
• Biztanleriaren zahartzea: Populazioaren zahartzea edo zahartze demografikoa populazio baten batez besteko adina eta bizi-itxaropena adin altuetara gehitzen dituen prozesu demografikoa da.
• Biztanleria aktiboa: Legeztatutako lanpostu batean jarduten duten pertsonek eta lan bila dabiltzan pertsonek osatzen duten biztanleria da.
• Biztanleria ez aktiboa: Lan-merkatuan ez dauden pertsonak dira, zehazki lan egin nahi ez izateagatik edo lan egin ezin izateagatik lanik egiten ez duten 16 urtetik

Espainiako trenbide-sarearen azterketa

Aurrean daukagun mapa Espainiako trenbide-sareari dagokio, XIX. eta XX. mendeen artean erabiliena izan zena. Bertan, Espainiako trenbide-sare ezberdinak adierazten dira: abiadura handiko trena (1992an sortua), bide estuko sarea eta sare konbentzionala. Gaur egun, sarea sustatzeko ahalegin handiak egiten ari dira. Horretaz gain, trenbide autonomikoak ikus ditzakegu. Beraz, esan beharra dago sare anitza dela; abiadura ezberdinei begira, XIX. mendeko lineak abiadura handiko lineekin batera egoten dira, eta horrek eragina du bidaiari kopuruan.

Kudeaketa eta erakundeak

Trenbide-sarearen gaineko eskumenak, gehienbat, estatuarenak dira:

• Adif: Azpiegituren jabea da (trenbidea mantendu, ustiatu eta eraikitzeaz arduratzen

Gaur egungo barneko migrazioak

1975eko krisitik aurrera beste ziklo bat hasi zen. Migrazioek askotariko motibazioak dituzte: lana, egoitza edo sorlekura itzultzea. Gaur egun, norabide askotako fluxuak daude eta emigranteen profila oso anitza da: gazteak, adinekoak, prestakuntza dutenak zein prestatu gabeak.

Hainbat joera nagusi

• Laneko migrazioa
• Egoitza-migrazioa
• Itzulera-migrazioa
• Ohiko mugimenduak

Laneko migrazioa

Motibazio nagusia lana da, eta protagonistak heldu gazteak (20-39 urte) dira. Gaur egun, beste eskualde batzuetako probintzietara migrazio gutxi dago.

• Saldo negatiboak: Iraganean erakartzaileak ziren leku batzuek (Bizkaia, Gipuzkoa, Zaragoza) saldo negatiboak dituzte orain. Tradizioz emigratzaileak izan direnek joera horrekin jarraitzen dute.

Ekonomia hainbat adarretan zatituz, sektore ekonomikoak sortzen dira, hiru hain zuzen ere.

Lehen Sektorea

Lehengaien erauzketa eta ekoizpen jarduerak barne hartzen ditu; barazki eta esne ekoizpena, ikatz erauzketa eta arrantza eta basogintza esaterako.

Bigarren Sektorea

Lehengaiak eraldatzen dituzten jarduerak dira (industria), esaterako ehungintza eta burdingintza (burdin mineralaren erauzketa izan ezik).

Hirugarren Sektorea

Pertsona eta enpresei egiten zaizkien zerbitzuak barne hartzen ditu; esaterako, irakaskuntza, osasungintza eta merkataritza.

Konklusioz, hiriak agertzea eragiten du gizakiari merkataritzaren bidez lortzea lehen eta bigarren sektoreko produktuak. Hirugarren sektoreak indar gehiago du herrialde garatuetan herrialde azpigaratuetan...

Bilboren sorrera eta kokapen geografikoa

Bilbo ibai-portu eta bidegurutze gisa sortu zen. Hasierako bilgunea portu bat izan zen, plangintzarik gabeko gune batean. Izenak adierazten duen bezala, zatirik garrantzitsuena ibaiaren ezkerraldean zegoen, gaur egun Bilbo Zaharra deitzen den eremuan.

Lehen portu hau Erromatar Inperioaren azken aldian edo Erdi Aroko lehen mendeetan garatu zen bi ertzetan, zenbait kairen inguruan (Martzana, Askao). Bertara bi bide garrantzitsuren adarrak iristen ziren: Balmaseda-Bilbo eta Urduña-Bilbo bideak.

Hiri Zaharra: Erdi Arotik Aro Modernora

1300. urtean aldaketa erabakigarria gertatu zen hiriaren sorrerarekin. Eremu lauan planifikatu zen hiri berria, gerora Zazpi Kaleak izenez ezagutuko zena. Kokapen horrek, ibaiaren...