Espainiako erregimen demografikoak eta barne-migrazioak: historia eta egungo egoera

Espainiako Erregimen Demografikoak

Espainiako biztanleriak hiru etapa demografiko bizi ditu: zaharra, trantsiziozkoa eta modernoa. Aldaketak Europako beste herrialde batzuetan baino beranduago hasi ziren.

Erregimen Demografiko Zaharra: XX. Mendearen Hasiera Arte

Erregimen demografiko zaharrak XX. mendearen hasiera arte iraun zuen Espainian; haren ezaugarri nagusiak jaiotza- eta heriotza-tasa altuak eta hazkunde natural txikia izan ziren.

• Jaiotza-tasa batez ere bi arrazoigatik zen altua: Nekazaritza-ekonomia eta -gizarte baten nagusitasunagatik eta jaiotzak kontrolatzeko sistema eraginkorrik ez egoteagatik.
• Heriotza-tasa orokorra altua eta gorabeheratsua zen, bizi-maila apala zelako eta medikuntza- eta osasun-baldintzak kaskarrak zirelako. Elikadura-dieta eskasa eta desorekatua zen, eta gaixotasun infekziosoak asko transmititzen ziren.

Heriotza-tasa katastrofikoak ere ugariak ziren, izurriteek, gerrek eta laboreen uzta txarrek eragindakoak. Bizi-itxaropena txikia zen.

• Jaiotza- eta heriotza-tasa altuen ondorioz, hazkunde naturala txikia zen eta gorabeherak izaten zituen heriotza-tasa neurriz gain igotzen zenean.

Trantsizio Demografikoa (1900-1975)

1900-1975 bitartean, trantsizio demografikoa gertatu zen; Mendebaldeko Europako zenbait herrialdetan baino beranduago hasi zen, baina iraupen laburragoa izan zuen eta bizi-kalitatea hobetu zen. Trantsizio horretan jaiotza-tasa apurka-apurka jaisten joan zen, heriotza-tasa bortizki jaitsi zen eta hazkunde naturala handia izan zen.

• Jaiotza-tasa emeki eta modu gorabeheratsuan jaitsi zen, eta beherakada- eta suspertze-aldiak txandakatu ziren gertakari historikoen arabera.
  • 1900-1920: Jaiotza-tasa jaitsi egin zen, Lehen Mundu Gerraren ondorioz eta ekonomia-krisiaren ondorioz, baina 1920ko hamarkadan suspertu egin zen ekonomia-oparotasunari esker.
  • 1930-1956: Jaitsiera heldu zen krisi ekonomikoaren, ezegonkortasun politikoaren eta Gerra Zibilaren ondorioz, eta gerraosteko egoeraren eraginez, baina Francoren politikak jaiotza-tasa igotzeko ahaleginak egin zituen.
  • 1956-1965: Jaiotza-tasa bizkortu egin zen, gerraosteko baby boom atzeratua gertatu zen eta garapen ekonomikoak izan ziren eragile nagusiak.
  • 1965-1975: Familiaren tamaina txikiagotu egin zen, seme-alaben balio ekonomikoa murriztu zelako eta bizimodu industrial eta hiritarra nagusitu zelako.
• Heriotza-tasa orokorra nabarmen jaitsi zen: bizi-maila hobetzean dieta hobetu zen, aurrerapen mediko eta sanitario garrantzitsuak izan ziren (txertoak eta antibiotikoak, besteak beste), haurren heriotza-tasa ere jaitsi zen eta bizi-itxaropena handitu egin zen (heriotza-tasa jaitsi zelako).
• Ondorioz, hazkunde naturala handia izan zen trantsizioan, heriotza-tasa asko jaitsi zelako eta jaiotza-tasaren jaitsiera heriotza-tasarena baino motelagoa izan zelako.

Gaur Egungo Erregimen Demografikoa

Gaur egungo erregimen demografikoa 1975az geroztik ematen da eta honen ezaugarriak jaiotza- eta heriotza-tasa baxuak eta hazkunde natural txikia dira. Jaiotza-tasa jaitsi egin zen 1975az geroztik eta gaur egun nahiko apala da; joera horretan bi fase bereiz daitezke:

• 1975 eta 1998 artean jaiotzetan beherakada handia izan zen, gertatutako aldaketa ekonomiko eta soziokulturalengatik.
  • Egoera ekonomikoak ezkontza-adina atzeratu eta emakumeen lan-munduratzea zaildu zuen. Krisiak eta prezioen igoerak gazteen independentziaren bidea zailtzen zuten.
  • Espainiako gizartean pentsaera- eta balio-aldaketak: Erlijioaren eragina murriztu da; antisorgailuak legalizatu ziren; emakumeak lan-munduan sartu ziren; seme-alabak babesteko sistemaren aldaketa; bikote-harreman berriak.
  • 1998az geroztik jaiotza-tasan gorabehera txikiak izan dira koiuntura ekonomikoari eta immigrazioari lotuta.
• 1998 eta 2008 artean jaiotza-tasa apur bat suspertu egin zen.

Heriotza-tasa orokorrak baxua izaten jarraitzen du; 1982az geroztik pixka bat igo da bizi-itxaropena handitu delako, biztanleria zahartu eta adinekoen kopurua igo delako.

Haurren heriotza-tasa oso baxua da gaur egun. Bizi-itxaropena handitu egin da medikuntzaren aurrerabideari esker. Sexuaren arabera, emakumeek bizi-itxaropen handiagoa dute: biologikoki sendoagoak dira, hormona eta immunologia aldetik. Gizonek arrisku handiagoak dituzte: lan-arriskuak, istripuak, ohitura kaltegarriak eta osasun-arazoak. Bi sexuen bizimoldeak antzekoagoak dira orain, eta horrek bizi-itxaropenaren arteko aldeak murriztu ditu. Adin-taldeen arabera, bizi-itxaropenean gehien irabazi dutenak adinekoenak dira, medikuntzako aurrerapenengatik. Estatus sozialaren arabera, bizi-itxaropenean dirudunek irabazten dute.

Gaur egungo erregimen demografikoan hazkunde naturala apala da jaiotza- eta heriotza-tasak ere hala direlako, baina gorabeherak baditu tasa horietan izaten diren aldakuntzengatik.

Migrazio-Mugimenduak

Migrazioak biztanleriaren lekualdatzeak dira espazioan, normalean arrazoi ekonomiko edo sozialengatik. Horren barruan ondorengo terminoak bereiz daitezke: emigrazioa, immigrazioa eta migrazio-saldoa.

Barne-Migrazioak

Herrialde bateko mugen barruan ematen diren biztanleria-mugimenduak dira; Espainiako kasuan bi epealdi bereizten dira: 1975era arteko migrazio tradizionalak eta 1975az geroztiko gaur egungo migrazioak.

Barne-Migrazio Tradizionalak

Ezaugarriak

• XIX. mendearen azken herenaren eta 1975eko krisi ekonomikoaren artean eman ziren.
• Migrazioen bolumena oso handia izan zen: 11 milioi pertsona baino gehiagori eragin zion, batez ere 1951-1975 epealdian, nekazarien exodoaren aldi gorenean.
• Migrazioen zergatia lana lortzea izan zen bereziki.
• Emigratu zuten pertsona gehienak gazteak ziren eta kualifikazio-maila apalekoak.
• Migrazio-korronte gehienak noranzko bakarrekoak izan ziren, landatik hiri industrializatu edo zerbitzu-hiri handietara.

Barne-Migrazioko Korronte Tradizionalak

• XIX. mendeko bukaeratik 1960ko hamarkadara arte, urte-sasoiko edo aldi baterako migrazioak nagusiki nekazaritza-lanak egiteko asmoarekin gertatu ziren, batzuetan landa-eremuak aldatuz (mahats-biltzea, oliba-biltzea), eta beste batzuetan hiriko lantokietara joanez, landa-lan gutxiago zegoenean.
• Nekazarien exodoa XIX. mendeko azken herenetik 1975 arte, nekazariak hirietara eta industria-hirietara mugitu ziren, osasun- eta kultura-maila hobea lortzeko. Bost etapa bereiz daitezke:
  • 1) XIX. mendeko amaieran eta 1930era arte, nekazariak hiri handietara joan ziren industriaren hazkundea dela eta.
  • 2) 1931 eta 1950 arte, nekazarien exodoa gelditu egin zen Gerra Zibilaren eta krisi ekonomikoaren ondorioz.
  • 3) 1951 eta 1975 arte, nekazarien exodoa nabarmen bizkortu zen garapen-planen, mekanizazioaren eta turismoaren ondorioz.
  • 4) 1975etik geroztik, nekazarien exodoa murriztu egin da teknifikazioa eta landa-garapeneko politikak bultzatuz.
  • 5) Gaur egun, nekazarien exodoa txikia da, modernizazioaren ondorioz.

Barne-Migrazio Tradizionalaren Ondorioak

• Demografia: Migrazioek barrualdeak hustea eta Madrilen dentsitate handia izatea eragin dute.
• Ekonomia: Landa-eremuetan, migrazioak baliabide gehiago ekarri zituen, baina denborarekin, azpipopulazioaren desoreka ekonomikoak eragin ditu.
• Soziala: Asimilazio-arazoak sortu ziren, emigranteak tradizionaleko komunitateetatik hiri-gizarte batera lekualdatzean.
• Ingurumena: Migrazioak ekosistema tradizionalak abandonatu eta hiri handietan arazoak ekarri ditu, atmosferaren kutsadura eta hondakinak, esaterako.

Gaur Egungo Barne-Migrazioak

Ezaugarriak

• 1975eko krisitik gaurdaino izan dira.
• Migrazioen bolumena apaldu egin zen 1975-1985 bitartean nekazarien exodoak behera egin zuelako; ordutik suspertu egin da eta gaur egun oso handia da migrazio-eredu berri batek eraginda.
• Migrazioen zergatiak askotarikoak dira: enplegua, etxebizitzari lotutakoak, norberaren jatorriko lurraldera itzultzea, ikasketak, aisia…
• Emigratzen duten pertsonak ere askotarikoagoak dira: adinean (heldu-gazteak, gazteak eta adinekoak), prestakuntzan, eta jatorrian.
• Migrazio-korronteen noranzkoak anitzak dira: irteera-eskualdeak eta helmuga-eskualdeak era askotakoak direlako eta emigranteak probintzia barruan edo beste probintzia batean egon daitezkeelako.

Gaur Egungo Barne-Migrazioko Korronteak

Migrazio-korronte motak

Gaur egun askotariko migrazio-korronteak daude:

• Laneko migrazioak: enpleguarekin lotuta daude; heldu-gazteak, landagune atzeratuetatik, hiri industrializatuetatik eta hirietatik joaten dira, batez ere hiri-udalerri dinamikoetara eta landa-udalerrietara.
• Etxebizitzarekin lotutako migrazioak: gazteak etxebizitza merkeak edo ingurune onak bila dabiltzanak hiri handietara aldatzen dira, batez ere hiri barruko eremuetara, baina batzuetan hiria inguruko eskualde gutxiagotara hedatzen da.
• Itzulerako migrazioak: 1975 eta 1985 artean erretiroa hartu zuten 55 urtetik gorako pertsonak hartzen zituen, krisi ekonomikoaren ondorioz. Geroztik, oparotasun-garaietan joan eta krisialdietan itzuli direnak izaten dira ohikoak.
• Ohiko edo pendulu-mugimenduak: lana, ikasketak edo aisia direla eta egiten diren aldizkako lekualdatzeak dira.

Aldaketak migrazio-korronteen fluxuetan

Migrazio-korronte mota berrien sorrera azaltzeko kontuan hartu behar dira migrazio-fluxuetan gertatutako aldaketak.

• Beste eskualde batzuetako probintzietarako migrazioek pisua galdu dute eta horrek era askotako migrazio-saldoak eragin ditu:
  • Saldo positiboak: Probintzia dinamikoek jarduera eta biztanleria hartzen dituzte, emigrazioa murriztuz.
  • Saldo negatiboak: Biztanleria urria, jarduera tradizional gutxi eta periferian dauden probintziak, ekonomia-jarduerak eta biztanleria mugakideetara joaten direnean.
  • Saldo aldizka positiboak eta negatiboak: Probintziek ekonomia-aldaketak izan ditzakete, krisialdietan biztanleria galtzen eta irabazten dutelako.
• Hazi egin dira eskualde bereko probintzien edo probintzia bereko udalerrien arteko migrazioak. Arrazoiak: Eskualdeen eta probintzien garapena, eskumenen bultzadaz eta ekonomiaren desoreka.
• Udalerrien arteko migrazioak aldatu egin dira. Hiri-udalerri txiki eta ertainek eta landa-udalerriek saldo positiboak dute; hiri handi eta hiriburuetan saldo negatiboa izaten da, ekonomia eta politikak direla eta.

Gaur Egungo Barne-Migrazioen Ondorioak

• Laneko migrazioek desoreka demografiko eta ekonomikoak eragiten dituzte lurraldeetan eta autonomia-erkidegoetan.
• Hiri barruko migrazioek biztanleriaren hazkundea eragin dezakete hiri-eremu handietan, eta aldaketak udalerri txiki edo landa-udalerrietan.
• Migrazioek itzulerako eremuak zahartzen dituzte eta negozio berriak sortzen laguntzen dute, eta neolanda-biztanleak herrietan kokatzeak eskolak eta tradizioak mantentzen laguntzen du.
• Pendulu-mugimenduek zirkulazio-arazoak sortzen dituzte hiri handietan, eta aisia-mugimenduek diru-sarrerak areagotzen dituzte.