Azpikulturak eta Kontrakulturak

Kulturan hainbat azpikultura daude, guztiek ez dutelako berdin pentsatzen edo bizitzen. Kultura berekoek ez dituzte kultura honek emandako aukerak berdin aprobetxatzen.

Kontrakultura: Kultura nagusiaren kontrako mugimenduak dira, kultura eta gizarte alternatiboren bat proposatzen dutenak (ez beti).

Hiri-tribuak

• Rockerrak, skinak, punkak…
• Ez gizartean eta ez familian aurkitu ez duten identitate baten atzetik dabiltza.
• Idolo edo lider baten inguruan bildu ohi dira.
• Kultura-adierazpenerako kode berezia dute besteengandik desberdintzeko: argota (jerga), arropa, musika…

Gizarteari erasotzen dioten taldeak: gaizkile-taldeak

• Sistemari zuzenean eta indarkeriaz erasotzen diote.
• Delitu-ekintzak egiten dituzte, ezegonkortasuna

Historiaren Filosofia

San Agustin Hiponakoa eta Historia Lineala

Agustin Hiponakoak historia linealaren kontzeptua defendatzen du. Interpretazio honetan gertaera bakoitzak bere arrazoia du prozesu historikoetan, eta gertaera historiko bakoitzaren arrazoia historiaren arauaren ulertu beharra dago, hau da, Jainkoaren nahierara. Agustinek Erromaren gainbeheraren zergatiak argitzeko Jainkoaren hiria idatzi zuen.

Jainkoaren Hiria: Bi Hirien Borroka

Jainkoaren hiria idazlanean kristauen apologia egiten da. Bi hirien arteko borroka azaltzen du: Onaren, Jainkoaren edo argiaren, eta gaitzaren, munduaren eta ilunpearen artekoa. San Agustinek bi taldeetan banatzen ditu:

• Bere burua Jainkoa baino maiteago dutenak (Amor Sui)
• Jainkoa euren burua baino gehiago maite

Aristotelesen ustez, gizakia animalia politikoa da; bizirik irauteko gizartean bizitzea derrigorrezkoa zaiolako, eta, gainera, perfekzioa ondo antolatutako gizartean bakarrik lor dezakeelako. Gizakiak lehendabizi familia sortzen du, eta familiak elkartzean gizarte politikoa sortzen du.

Estatuaren Helburua: Zoriontasuna eta Ongia

Estatuaren helburua herritarren zoriontasuna eta perfekzio morala lortzea da, horretarako lege zuzenak ezarriz eta herritarren hezkuntzaz arduratuz. Zoriontasuna izateko, gizakiak lege zuzenak dituen polis batean bizi behar du. Hala ere, pertsona batentzat eta polisarentzat ongia gauza bera izan arren, polisaren ongia lortzea garrantzitsuagoa da gizabanakoaren ongia lortzea baino, hirian gizabanako asko daudelako.

Hezkuntzaren

Bizi Arrazoia, Historia Arrazoia: Bizitza eta Historia (Ortega y Gasset)

Bizi arrazoia eta historia arrazoia. Bizitza eta historia.

Bizi-arrazoia historikoa da. Bizitza jarduera da, zirkunstantziarekin aurrez aurre arrazoitzean datza. Horixe da bizi-arrazoimenaz baliatzea. Gizaki orok bizi-egitasmo bat prestatzen du zirkunstantziari begira eta hura betetzen ahalegintzen da. Proiektu hauek burutu ondoren, beste bati ekiten dio, aurrekoa kontuan hartuz, hutsegiteak saihesteko.

Gure bizitzako esperientziak, sarritan, kontraesankorrak dira, eta bizi-arrazoimenaren eskutik ikertu behar ditugu.

Ortegaren arabera, orainaldi bakoitzak hiru bizi-dimentsio ditu: hogeitaka urtekoen bizipenak (gazteak), berrogeitaka urtekoenak (helduak) eta hirurogeitaka...

Ortega y Gasseten Filosofia: Epeak eta Kontzeptu Nagusiak

Sarrera eta Eraginak

José Ortega y Gasseten filosofia bi iturri garrantzitsutan oinarritzen da: filosofia grekoa eta Descartesek hasitako bidea. Horiez gain, Friedrich Nietzscheren, Edmund Husserlen eta Wilhelm Diltheyren eragina ere nabarmena da.

Ortegaren Pentsamenduaren Lau Epe Nagusiak

Ortegaren pentsamendua lau epe nagusitan bana daiteke:

• Objetibismoa (1902-1914)

  Epe honetan, Espainiako egoera aztertzen du, zientzia gabezia nabarmenduz.

• Zirkunstantzialismoa (1914)

  “Ni naiz ni eta nire zirkunstantzia, eta ez badut nire zirkunstantzia salbatzen, ez dut nire burua salbatuko” esaldiaren bidez laburbiltzen da. Egoerak eragin handia duela azpimarratzen du, gizakia moldatuz edo eraginez.

• Perspektibismoa

  Errealitate

Marx-en Humanismoa: Alienazio Motak

Marx-en ardura teoriko eta iraultzailearen ideia zentrala humanismo erradikala dela esan daiteke. Gizaki gehienak, hau da, proletarioak, esplotatuta eta umiliatuta bizi dira, gutxiengo kapitalistak eta burgesiak zanpatuak, langileei beren askatasuna garatzen uzten ez dietelarik. Hori dela eta, baldintza materialak ezartzeko premia ikusten du proletarioei kendutako duintasuna itzul dakien.

Horren ardura izanik, Marx-ek, gizarteari buruz egiten duen analisian, filosofiak gizakiaren askapena lortzeko urratu behar duen bidea planteatzen du. Hementxe kokatzen dira saialdi konkretuak alienazioak ezerezteko.

Marx gizaki konkretuarekin hasten da, gizarte konkretu batean. Gizakiari buruz egiten duen analisia gizadiaren...

GOGOETA: Immanuel Kanten arabera, gizabanakoak bere ekintzak gidatu behar ditu arrazoiaren bidez, kanpoko inolako eraginpean jarri gabe. Lege morala ez da gizabanakoaren gainetik dauden elementuetatik eratorri behar, baizik eta arrazoiaren autonomiatik bertatik. Horregatik, ezin dio inongo elementuk (tradizioek, autoritateek, funtzionarioek...) gizabanakoari aginpide moralik ezarri. Horrelakoetan, gizabanakoa adingabe bat balitz bezala jokatzen ari litzateke. Beraz, subjektu bakoitzak bere buruari ezarri behar dio agindu morala, inoren inposaketarik gabe. Kanten esanetan, beraz, agindu morala ez da heteronomoa, baizik eta autonomoa.

Etikaren Oinarria eta Moraltasunaren Bereizketa

Kantek dio etikaren oinarria nahimenaren autonomian edo askatasunean...

Etika eta Morala: Oinarrizko Kontzeptuak

Etika

Etimologikoki, etika terminoa grezierazko “ethos” hitzetik dator, eta izateko modua edo izaera esan nahi du. Hausnarketa filosofikoa da, gizakiaren osotasunean kontzientziaren atalari dagokiona, pentsamenduaren eremuan kokatzen dena. Horrek esan nahi du subjektuak erabakitzen duela zein modutan azalduko duen bere barne-morala, egoera fisikoan edo plastikoan. Etika, beraz, izaki eta gizaki guztien gaitasun espresiboa da; etikaren bidez azaltzen gara mundura, garena erakustera goaz mundura.

Morala

Etimologikoki, morala hitza latinezko “mos, moris” hitzetik dator, eta bizitzeko modua edo era esan nahi du. Hautatzeko askatasunarekin lotuta dago. Morala bizitakoaren planoan dago, eta kontrolatzen...

Zoriontasunaren Bila: Hedonismoa vs. Eudemonismoa

Aristotelesen ikuspuntua

Hedonisten ustez, zoriontasuna plazera da. Eudemonisten ustez, ordea, norberaren burua errealizatzea da zoriontasuna, baina errealizaten gaituzten ekintzek ez digute beti plazera ematen.

Zoriontasuna nork bere burua errealizatzea da: Eudemonismoa (Aristoteles)

Galdera guztien azken helburua zoriontasuna da; denak daude ados horretan. Izan ere, ez dauka zentzurik zoriontasuna zertarako galdetzeak. Ezinbestekoa da zehaztea zer ezaugarri bete behar dituen jarduera batek zoriontasunarekin parekatzeko. Horren arabera, hau izango da zoriontasuna:

• Ontasun perfektua: zoriontasuna bera lortzeagatik bilatzen da hura, ez bera baino hobea den beste bat lortzeagatik.
• Berez nahikoa den

Testuinguru Filosofikoa: Filosofia Analitikoa

XX. mendean zientzia-zaletasuna nagusitu zen, eta zientziaren aurrerakada ikaragarria ezagutu zen. Filosofo gehienek metafisikarekiko ezadostasuna agertzen dute, batez ere alemaniar idealismoaren (Kantena) aurkako jarrera, eta guztiek defendatzen dute enpirismoa eta positibismoa. Positibismoak metafisikarekin, eta bereziki idealismoarekin, bukatu nahi du, zentzurik gabekoa delako. Beraz, metafisikaren ordez, zientzia izango da positibismoaren eredua. Zentzumenen bidez hautematen dena izango da aztergai, eta hautematen ez dena, ezin da ezagutu.

Mende honetan, korronte filosofiko hauek ditugu:

• Marxismoa, existentzialismoa (Sartre, Schopenhauer) eta bitalismoa (Nietzsche).
• Hauez gain, Mugimendu Analitikoa: