Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Etika, filosofiaren adar bat izateaz gain, arau eta balio moralak aztertzen dituen edozein hausnarketa da, eta ez da soilik esparru akademikora mugatzen. Guk geuk egin dezakegun hausnarketa kritiko eta serioa da. Teoria etikoek moralaren oinarriak ezartzea dute helburu, eta haien balio eta zuzentasuna justifikatzen saiatzen dira. Arau eta balioz osatuta daude, eta horiek arrazoitzea eta justifikatzea da euren xede nagusia.

Mendebaldeko Etikaren Jatorria

Sofisten Moral Konbentzionala

Morala konbentzionala da, hau da, ez dago ongia edo gaizkia modu absolutuan zehazterik, eta balioak denboraren eta kulturen arabera aldatzen dira. Hori da erlatibismo moral eta kulturalaren oinarria. Arazoa: Ikuspegi horrek ez du beste kulturen gehiegikeriak salatzeko...

Immanuel Kant: Idealismo Transzendentala

Immanuel Kant (1724-1804) filosofo prusiarrak ezagutzaren inguruan egindako ekarpena idealismo transzendentalaren izenpean ezagutzen da. Bere teoria aurretik zegoen filosofia dogmatikoari erantzun bat emateko sortu zuen, bereziki metafisika arrazionalistaren gehiegizko espekulazioak kritikatzeko. Izan ere, tradizio horrek gogoeta filosofikoa muturreraino eraman zuen, arrazoimenaren mugak zehaztu gabe. Kanten iritziz, zientzia arloek (matematika, fisika...) aurrerapenak izan dituzte, baina metafisikak ez, filosofoen artean adostasunik lortu ez delako. Kantek berak aitortu zuen David Humeren lanek eragin handia izan zutela berarengan, "amets dogmatikotik esnatu" baitzuten, eta horren ondorioz, ezagutzaren...

Ilustrazioa

Politika

• Absolutismo monarkikoa Frantzian, parlamentarismoa sortu berria zen Erresuma Batuan eta despotismo ilustratua Errusian, Prusian, Austrian eta Espainian.
• 1776an Thomas Jeffersonek Estatu Batuen independentzia aldarrikatu zuen eta 1787an bere lehen Konstituzioa idatzi zen.

Gizartea

• Burgesiaren gorakada eta Antzinako Erregimenaren krisia.
• Leherketa demografikoa, batez ere 1750etik aurrera.
• Gehienbat, nekazaritzan oinarrituta; nekazaritza iraultza hasi zen.

Ekonomia

• Ekonomia zientzia azkar sortu zen, bi teoria kontrajarrirekin:
  • Fisiokrazia Frantzian: lurra edukitzea eta lantzea aberastasun-iturririk handiena dela defendatzen du.
  • Liberalismo ekonomikoa Ingalaterran: Adam Smithek lana eta merkataritza aldarrikatu zituen aberastasun iturri

Laburpena

Gorputzik, mundurik, ezer gabe imajinatzen hasi nintzen. Baina hori irudika nezakeen arren, ezin nuen imajinatu existitzen ez nintzenik. Hau zalantzan jartzeak, pentsatzeak, zerbait nintzela esan nahi zuen. Zalantzak frogatzen dit banaizela, nire existentzia. Pentsatzeari utziko banu, ez nuke nire existentziaren inolako frogarik izango.

Descartesen Metodoa eta Egiaren Bilaketa

Egiaren bilaketa filosofiaren zutabe nagusietako bat izan da, gizakiari segurtasuna eta ulermena emanez. Mendeetan zehar, filosofoek hainbat metodo eta ikuspegi garatu dituzte ideal horretara hurbiltzeko. Egia zientzian, legeak eta teoriak sortzea ahalbidetzen du; etikan, justizia gidatzen du; eta eguneroko bizitzan, errealitatea ulertzen eta harremanak sortzen...

Aro Modernoaren Amaierarantz

Jauzirako baldintzak (XV. mendetik aurrera)

XV. mendetik aurrera, hainbat aldaketa gertatu ziren:

• Politikan: parlamentarismoa eta absolutismo monarkikoa garatu ziren.
• Ekonomian: merkataritza eta finantzak mundu osora hedatu ziren.
• Gizartean: sektore berriak sortu ziren, hala nola artisauak, merkatariak eta medikuak.
• Pentsamenduan: mugimendu intelektualek gizarte berriak sortzeko aukera ekarri zuten.

Zientziaren aurrerakuntzak (XVII. mendea)

XVII. mendean zientziak aurrera egin zuen. Isaac Newton, Galileo Galilei eta Johannes Keplerren aurkikuntzek bidea ireki zieten XVIII. mendeko aurrerapenei.

Ilustrazioa: Optimismoaren Kultura (XVIII. mendea)

Ezaugarriak

XVIII. mendean Ilustrazioa sortu zen, arrazoiaren, esperientziaren...

Gizakia eta Sinboloak: Artea, Hizkuntza eta Pentsamendu Kritikoa

1. Animalia sinbolikoak

Gizakia sinboloak sortzeko eta erabiltzeko gai den izakia da, horrek bereizten gaitu beste animalietatik.

• 1.1. Zeinua, seinalea eta sinboloa: Zeinuak hautemandako zerbait eta informazio jakin bat lotzen ditu.
• 1.2. Jarduera sinbolikoa: Artea eta hizkuntza sinboloen bidez eraikitzen dira. Arteak errealitate berriak interpretatzeko aukera ematen digu, eta hizkuntzak komunikatzeko eta mundua ulertzeko balio du.

2. Zer da artea?

• 2.1. Esperientzia, sentimendu eta iritzi estetikoak: Artelan batek sortzen duen sentimendua esperientzia estetikoa da. Honek edertasuna, hausnarketa eta emozioa barne hartzen ditu.

  • Objektibismo estetikoa: Edertasuna objektuaren ezaugarri bat

Arrazionalismoa eta Enpirismoa: Oinarriak

XVII. mendeko bi korronte nagusi izan ziren: arrazionalismoa eta enpirismoa. Arrazionalismoa Descartesen eskutik garatu zen, eta enpirismoa, berriz, Lockeren eskutik. Bi korronteek epistemologia erdigunean jarri zuten eta errealismo sinplea gainditu zuten, baina ikuspegi ezberdinak dituzte.

Arrazionalismoaren ezaugarriak:

• Arrazoimenean konfiantza: Egia eta ezagutza fidagarria arrazoimenaren bidez soilik lor daitezkeelako; zentzumenak ez dira fidagarriak.
• Jatorrizko ideien existentzia: Ideia horiek a priori existitzen direlako eta ezagutza dedukzio bidez garatzen delako.
• Metodo matematikoa: Matematikaren metodo axiomatiko-deduktiboa arrazionalismoaren oinarria baita.
• Gizakiaren ikuspegi dualista: Gorputza

Enpirismoa

Ingalaterran XVII. mendean sortutako pentsamendu korrontea da. Arrazionalismoari kontrajartzen zaion epistemologia garatu zuten, zentzumenen esperientziaren baliozkotasunean oinarrituta. Horrez gain, planteamendu politiko berrien ekarpena ere egin zuten.

Locke hartzen da enpirismo modernoaren sortzailetzat, Aristoteles, estoikoak, Tomas Akinokoa edo Ockham aitzindari izan ziren arren. Hala ere, Hume izan zen pentsamendu empirista azken ondorioetaraino eraman zuena, eta Kant amets dogmatik esnatu zuena.

Ezagutzaren arazoaren inguruko tesi nagusiak:

• Ezagutza guztiak esperientziatik hasten dira. Zuzeneko behaketan ezagututakoari deitu zioten esperientzia, kanpoko zein barne-esperientziak izan. Hortaz, esperientzia pertzepzioa da. Humek

Errenazimendua (XIV-XVI) eta Zientzia Iraultza (XVI-XVIII)

Berpizkundea garai erabakigarritzat jotzen da gizartearen historian, pentsamoldean eta kulturan aldaketa ekarri baitzuen. Errenazimenduaren hasieraren une historikoa Konstantinopla, Erromatar Inperioaren hiriburua, turkiarren menpe erori zenean hasi zen (1453). Errenazimenduan, antzinako kultura greko-erromatarrarekiko eta ideia humanistekiko interesa berpiztu zen, eta horrek pentsamendu- eta ezagutza-modu berrietara irekitzea ekarri zuen. Gainera, Errenazimendua arte eta arkitekturan ere sormen handiko garaia izan zen.

Errenazimenduaren beste eragileak: Bolboraren eta gerrarako beste asmakuntzek monarkia absolutuen etorrera erraztu zuten. Erregeak nobleziaren aurka burgesia boteretsuarekin...

Eskola Helenistikoak: Sarrera eta Testuingurua

Kristo aurreko 323. urtean Alexandro Handia hiltzeaz batera hasten den historiako aldia da helenismoa. Garai honetan, filosofia helenistikoaren gogoetagai nagusia etika izan zen. Autoritarismo monarkikoa hedatzeaz eta nagusitzeaz batera, sasoi hartako pentsalari eta filosofoek gogotsu ekin zioten zorion indibiduala lortzeko biderik onena zein izan zitekeen bilatzeari.

Aldi honetan hiru eskola helenistiko garrantzitsu sortu ziren: Epikureismoa, Estoizismoa eta Eszeptizismoa.

Epikureismoa: Plazera eta Ataraxia

Epikureismoa Epikuro Samoskoak Atenasen sortutako filosofia-eskola da, zorionaren bilaketa helburu nagusi duena. Zorion hori mina saihestean eta plazerez gozatzean oinarritzen da, baina neurritasunetik...