Ortega y Gasseten Filosofia: Epeak eta Kontzeptu Nagusiak
Ortega y Gasseten Filosofia: Epeak eta Kontzeptu Nagusiak
Sarrera eta Eraginak
José Ortega y Gasseten filosofia bi iturri garrantzitsutan oinarritzen da: filosofia grekoa eta Descartesek hasitako bidea. Horiez gain, Friedrich Nietzscheren, Edmund Husserlen eta Wilhelm Diltheyren eragina ere nabarmena da.
Ortegaren Pentsamenduaren Lau Epe Nagusiak
Ortegaren pentsamendua lau epe nagusitan bana daiteke:
Objetibismoa (1902-1914)
Epe honetan, Espainiako egoera aztertzen du, zientzia gabezia nabarmenduz.
Zirkunstantzialismoa (1914)
“Ni naiz ni eta nire zirkunstantzia, eta ez badut nire zirkunstantzia salbatzen, ez dut nire burua salbatuko” esaldiaren bidez laburbiltzen da. Egoerak eragin handia duela azpimarratzen du, gizakia moldatuz edo eraginez.
Perspektibismoa
Errealitate osoa ulertzeko, perspektiben bateratzea beharrezkoa dela defendatzen du, geure ikuspuntu edo errealitate pertsonalez urrunduz.
Arraziobitalismoa
Bitalismoaren ezaugarri baikorrak eta arraziobitalismoarenak ere uztartzen ditu. Pentsamendu berria arrazoi bitalari dagokio.
Ortegaren Pentsamenduaren Nukleoa
Ortegaren pentsamenduaren nukleoa bizitzaren eta historiaren arteko erlazioa da. Filosofia gertakari historikoa da, mitikoa, erlijioaren ostean sortua unibertsoari erantzuna emateko. Etengabe sistema filosofiko egokiaren bila jarraitu behar dugu. Filosofia zientzia partikularretatik bereizten da, unibertsala baita. Giza bizitza norberaren proiektua betetzea da. Ortegak dio guretzat erreala dena guk sinesten dugunaren araberakoa dela. Ideiak ditugu, eta sinismenak bizi dira.
Arraziobitalismoa: Kontzeptu Nagusia
Perspektibismoaren garapenetik sortu zuen Ortegak arraziobitalismoa, gizakiaren bipolo erradikalak uztartuz: Bizitza eta Arrazoia. Bitalismoa eta arrazoi bitalismoa kritikatu zituen hasieran, geroago teoria bateratu batean elkartuz.
- Bitala: Emaniko errealitatea.
- Arrazionala: Errealitatea ulertzearekin zerikusia duena.
Ortegak gainditu nahi izan zituen bitalismoaren azpian dauden jarrera irrazionalistak eta arrazionalismoaren ikuspegi antropologiko mugatua. Ortegak onartzen zuen filosofia bitalistak bizitzaren garrantzia onartu arren, arrazoiarena ez duela ukatzen. Ortegarentzat, giza bizitza norberaren proiektua betetzea da. Bizitzaren barruan gizakion egiteko bital zehatzak daude, errealitate erradikala osatuz. Bizitzak lehentasun ontologikoa dauka pentsamenduaren aurretik.
Bizitza = Nia + Zirkunstantziak. Nia gure proiektua da, eta zirkunstantziak sinismenak. Ondorioz, giza natura ez da ez gorputza ez arima. Sinismenak iraganetik datoz eta bizitzari eusten diote. Niaren eta zirkunstantziaren arteko harremana errealismoaren eta idealismoaren arteko oposizioaren gainditzea da. Errealitate erradikalaren ideiak errealismoa eta idealismoa gainditu nahi ditu. Arrazionalismoaren gainditzea: arrazoi bitala eta arrazoi historikoa.
Definizio Garrantzitsuak
Ideiak
Ortegaren doktrina filosofiko propioaren ekarpen garrantzitsuetako bat. Ideiak gizakiok bere kabuz eraikitzen ditugun pentsamenduak dira.Sinismenak
Ortegaren filosofia helduaren ekarpen garrantzitsu bat. Filosofiaren zereginaren izaera eta jatorria azaltzean, gure baitan berez aurkitzen ditugun usteak dira.Errealitatea
Epe bakoitzean esanahi ezberdina du:- Objetibismoan: Espainiaren arazoa.
- Zirkunstantzialismoan: Egoera pertsonalaren aldaketak.
- Perspektibismoan: Ikusmira bakoitzetik ateratzen den guztia, guztien ikuspuntuak kontuan hartuta.
- Arraziobitalismoan: Errealitatea ikuspuntu guztiak onartzean datza, baina bakoitza bere ikuspuntua arrazoiarekin aztertuz.