Etika, Morala eta Erlatibismoa: Definizioak eta Korronte Filosofikoak

Etika eta Morala: Oinarrizko Kontzeptuak

Etika

Etimologikoki, etika terminoa grezierazko “ethos” hitzetik dator, eta izateko modua edo izaera esan nahi du. Hausnarketa filosofikoa da, gizakiaren osotasunean kontzientziaren atalari dagokiona, pentsamenduaren eremuan kokatzen dena. Horrek esan nahi du subjektuak erabakitzen duela zein modutan azalduko duen bere barne-morala, egoera fisikoan edo plastikoan. Etika, beraz, izaki eta gizaki guztien gaitasun espresiboa da; etikaren bidez azaltzen gara mundura, garena erakustera goaz mundura.

Morala

Etimologikoki, morala hitza latinezko “mos, moris” hitzetik dator, eta bizitzeko modua edo era esan nahi du. Hautatzeko askatasunarekin lotuta dago. Morala bizitakoaren planoan dago, eta kontrolatzen ez ditugun barne-sentsazio inkontzienteak dira; bai genetikaz eta bai esperientziaz osatutako zama da. Gizaki guztiok daukagu ezinbesteko moraltasuna, nahiz eta zama hori ezberdina izan testuinguruaren arabera (adibidez, kultura, erlijioa, etab.).

Erlatibismo Morala eta Beste Korronte Filosofikoak

Erlatibismo Morala

Erlatibismoa sofistek sortu zuten, eta Protagoras izan zen aitzindaria. Erlatibismoak jarrera hauek hartu zituen:

• Erlatibismo kulturala: Irizpide moralak kulturen araberakoak dira.
• Kontextualismoa: Proposamen moral jakin bat zuzena den ala ez jakiteko modu bakarra ekintzaren testuinguruaren baitan aztertzea da.
• Etnozentrismoa: Solaskidea edozein gizaki baldin bada, ezinezkoa da erabaki bat ona den ala ez arrazoitzea. Etnozentristek soilik uler baitezakete gure jarrera.

Eszeptizismoa eta Subjektibismoa

Pirronek eta bere eskolak garatu zuten K.a. III. mendean. Jarrera honen arabera, ezin da aurkitu irizpiderik aukera bat edo bestea nahiago izateko. Beraz, ez dago besteak baino irizpide hoberik, eta ezinezkoa da zuzena eta zuzen-gabea, ona eta txarra bereiztea. Erabakiak hartzea ezinbestekoa bada ere, ez dugu inoiz haientzako justifikazio arrazionalik aurkituko. Gai moralak, gai zientifikoak ez bezala, subjektiboak dira. Arlo zientifikoan posiblea da ados jartzea datuetan edo esperimentuetan oinarrituta, baina epai moraletan ez, ezin delako datuetara jo. Beraz, ezinezkoa da arrazoien bidez ados jartzea. Max Weberrek aukera ematen digu baliabideak gure helburuetara egokitzeko, eta balio-eskala jakin bat onartzen dugu, fede moduko zerbaiten bidez, baina ezin ditugu besteak modu arrazionalean konbentzitu balio horiek onar ditzaten.

Emotibismoa

Emotibismoaren arabera, baieztapen moralek emozioak eta sentimenduak adieraztea dute helburu. Hala ere, ezin daiteke esan baieztapen moralak egiazkoak direnik, ezta gezurrezkoak direnik ere. Egiazkoak ala gezurrezkoak enuntziatu logikoak, matematikoak eta modu enpirikoan egiaztatu ahal direnak dira. Aldiz, enuntziatu moralek hizketan ari denak sentitzen duena adierazten dute. Emotibismoa XVIII. mendean sortu zen. David Humeren lanak zioen ekintzek gugan sortzen duten sentimenduen bidez hautematen dugula ekintza horiek onak ala txarrak diren. Haien arabera, predikatu moralek ez dute egiazta daitekeen ezer gehitzen, onarpena edo gaitzespena baino ez dute adierazten. Horregatik, bi funtzio dituzte: sentimendu edo emozioak adieraztea eta solaskideengan eragitea.