Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Egitura Soziala

Definizioaren aniztasuna / kontzeptua soziologiaren erdian kokatu.

Arazoa bereizketan: estratu, klase eta egitura soziala / egitura kontzeptuak sistema baten osagai egokorrak dira.

Fenomeno sozialen modeloen beharrezko ezaugarriak.

Ikuspegi estrukturalistak / soziologikoak / funtzionalistak.

Egituraren ikuspegi bikoitza (instituzionalizazioa) / errolak.

Oinordekotza / funtzio batzuk gizartearen behar eta biziraupenerako.

Erakundeak beharrak asetzeko.

Estratifikazio Soziala

Helburua diferentzien inguruan.

Ikuspegi ezberdinak.

Banaketaren ondorioz estratuak sortu.

Errolen eta egoeren arteko ezberdinketa.

Ikuspegi gehienek hiru oinarrizko osagai harremandu.

Estratifikazio ezberdinak.

Desberdintasuna

Autoritatea eta kalifikazioak desberdintasun...

Enpirismoa eta Arrazionalismoa

Enpirismoak zentzumenezko esperientzia lehenesten du. Zentzumenen bidez jasotako datuek gure burua gauzen irudikapenez betetzen dute (David Hume). Arrazionalismoak, aldiz, arrazoimena lehenesten du zentzumenezko esperientziaren aurrean. Ulermenetik bertatik datozen zenbait ideia daude.

Errealismoa eta Idealismoa

Errealismoak gauzei ematen die lehentasuna. Ezagutzekoan, subjetuaren jarrera irekia da, ispilu baten antzera funtzionatzen du, errealitatea fideltasunez islatuz. Idealismoak, ordea, ezin dugula ziur egon ezagutzen duen subjektuarekiko loturarik gabe errealitatea existitzen denaz.

Espiritualismoa eta Materialismoa

Espiritualismoa, materialak ez diren errealitateen existentzian oinarritutako ikuskera metafisikoa...

XX. Mendeko Pentsamenduaren Oinarriak

Charles Darwin (1809-1882)

Aro Garaikidea eboluzioaren teoriarekin hasten da, Charles Darwin zientzialariaren Espezieen Jatorria, hautespen naturalaren bidez (1852) lanaren argitalpenarekin. Kopernikoren ondoren, Darwinen teoriak giza nartzisismoari kolpe handia eman zion. Darwinismoak biologiaren etorkizuna ez ezik, giro intelektuala ere aldatu zuen. Darwinen teoriak aldaketa eta garapenaren ideiak aurrerapenaren eta arrazionalismoaren nozioekin lotzen dituen ideia erromantikoaren aurka borrokatu behar izan zuen.

Eboluzioaren teoriak espezieen finkotasunaren ideia suntsitu zuen. Gainera, erlijioek zabaldutako ideiei ere aurre egin zien: arima arrazionalaren ideiari, kreazionismoari eta Jainkoaren diseinuaren...

Hume: Testuinguru Historikoa

David Hume Edinburgon jaio zen, gerora gune kultural garrantzitsu bihurtuko zen hirian. XVIII. mendea Aro Modernoaren mende garrantzitsuena izan zen, zeinaren amaieran lehen iraultza burgesak hasi baitziren. Baina aurreko mendean gertatutakoak eta Britainia Handiko aurrekariak kontuan hartu behar dira:

• Iraultza Zientifikoa: XVI. mendean hasita.
• Estatu zentralizatuak eta monarkia absolutuaren ezarpena (adibidez, Frantziako Luis XIV.a).
• XVII. mendean: Britainia Handian monarkia absolutuaren kontrako lehen iraultza gertatu zen, eta parlamentu-monarkia sortu zen.
• Subiranotasunaren jatorri jainkotiarraren kontrako eta “Gizarte Itunaren” aldeko lehen teorialariak, hala nola Locke.

John Locke: Liberalismo Politikoa

Berkeley...

Erlijio-alienazioa

Gainera, erlijioa klase gorenak bere menpe daudenak zapaltzeko erabiltzen duen tresna da. Hori dela eta, erlijio-alienazioak funtzio sozial bat betetzen du: herriaren opioa da. Gizakiak erlijioa zoritxarrean edo oparotasunean oinarritzen badu, ez da errespetuz edo gogoeten bidez bere buruaren jabe izatera iritsiko.

Marxek egiaztatutako erlijiozko bizimoduaren ezaugarriak honako hauek dira:

• Gizabanakoen ziurtasunik eza eta izakiaren doilorkeria Sortzailearekiko.
• Zigorra edo salbazioa bere esku dituen Epailearekiko menpekotasuna.

Apaltasun osoa eta men egite otzana dira erlijiozko sentimendu gorenak. Sentimendu horrek gizakia bere izaeratik bereizten du; izan ere, grinak eta haragia arrotz eta etsai bihurtzen dizkio.

Eliza alienazio...

Botere-nahimena eta Betiereko Itzulera

XIX. mendearen amaieran, Nietzschek morala, erlijioa eta filosofia tradizionala hankaz gora jarri zituen, genealogiaren metodoa baliatuz. Arrazionalismoaren gehiegikeria intelektualista agerian utzi nahi izan zuen. Honen aurrean, arrazoi bitalaz eta nihilismoaz mintzatzen hasten da, nihilismo aktiboaz, bereziki, zeinak botere-nahimena edo izaki ororen oinarrizko sena handitzen duen.

Botere-nahimenaren kontzeptua Schopenhauerren bizi-nahiaren ideietatik atera zuen, eta energia sortzailea zein bizi-maila hobetzeko nahimena adierazten ditu, gizakiaren izatearen funtsa izanik. Honen arabera, bizitzeak gizakiaren etengabeko hobekuntza eta gizabanakoen arteko desberdintasuna dakar. Ondorioz, Nietzschek berdintasunaren...

Sarrera: Postmodernitatea eta Pentsamendu Kritikoa

Postmodernitatea XX. mendeko azken laurdenetik aurrera gizartean eta kulturan eragina izan duen fenomeno filosofiko bat da. Ezaugarri nagusia egia absolutuen eta tradizionalen bazterketa da, eta, aldi berean, eremu guztietako ikuspegi aniztasunaren balorazio positiboa. Hannah Arendtek Eichmanni buruz egindako adierazpenek pentsamendu kritikoaren garrantzia azpimarratzen dute. Arendtek, Eichmann kasuan, pertsona baten ikuspuntuaren mugak eta pentsamenduaren ahalmena aztertu zituen. Horrek, gaur egungo munduan, pentsamendu kritikoaren balioa azpimarratzen du, eta horregatik bihurtzen da garrantzitsua.

Ikuspegi Desberdinak

Aldeko Argudioak: Pentsamendu Kritikoaren Garrantzia

Postmodernitatearen aldeko...

Askatasuna eta Gaitzaren Arazoa San Agustinen Filosofian

San Agustinentzat, giza askatasuna ez da ongiaren eta gaizkiaren artean erabakitzeko eskubidea izatea; hori horrela izango balitz, gizakiak beti ongia erabakiko luke, eta, ondorioz, ez luke ez Jainkoa ezta Eliza ere beharko ongia egiteko. Hori dela eta, bi askatasun mota daudela dio Agustinek: libertas eta liberum arbitrium. Lehenengoa bekatu originalaren aurrekoa da, eta ongia egiteko joera naturala du. Bigarrena, aldiz, jatorrizko bekatuaren ondorengoa da, eta pekatura jotzeko joera nabarmenki handitu zuen.

Bibliako lehen liburuak, Genesiak, Jainkoak gizakia bera maitatzeko sortu zuela eta betiko zorionerako eta onerako sortu zuela dio. Honetan Adan eta Evaren historia sartzen da; hauek...

Agustin Hiponakoa: Jainkoaren Hiria eta Munduaren Hiria

Filosofia honetan, gizadiaren historia bi hiriren arteko borrokatzat hartzen da: Jainkoaren Hiriaren eta Munduaren Hiriaren arteko gatazka gisa. Agustinen arabera, gizakia bi taldetan banatzen da:

• Jainkoa baino gehiago maite dutenak, hau da, munduko hiritarrak.
• Jainkoa gauza guztien gainetik maite dutenak, zeruko hiritarrak.

Bi hiriek bi bizimodu adierazten dituzte: bata gorputzari dagokiona, egoismoa goraipatzen duena, eta bestea arimari dagokiona, Jainkoa lehenesten duena. Jainkoa hautatzen dutenak Jainkoaren Hirian bizi dira; beren burua goraipatzen dutenak, berriz, Munduko Hirian. Lehenak Jainkoagana hurbiltzen dira, eta bigarrenek mundua dute helburu.

Bi hiri horiek, Jainkoaren Hiria eta...

2.3. Totalitarismoaren Jatorria

I. Mundu Gerrak eta 1929ko krisialdiak gizarte europarraren gainbehera ekarri zuten. Egoera horrek muturreko politikak sustatu zituen, eta agintari autoritarioak demokratikoki iritsi ziren boterera.

Hannah Arendt-ek, "Totalitarismoaren Jatorria" liburuan, estatu totalitarioen sorrera aztertzen du. Azaltzen du nola ezabatzen duten askatasuna pixkanaka, erabateko nagusitasuna lortu arte. Lege espezifikoak ezarri eta alderdi politiko bakarrak kontrolatzen du boterea, fanatismoa bultzatuz. Estatua menderatzeko, legeak bortxatu eta beldurra erabiltzen dute. Helburua gizakia ezereztea da: juridikoki (eskubiderik gabe), moralki (indarkeria normalizatuz) eta indibidualki. Arendt-ek gaizkia arazo politiko gisa aztertzen...