Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Errealitatearen ikuspegia

Aristotelesen filosofiaren kristautzea

Errealitatea azaltzeko, Tomasek kristautu egingo du Aristotelesen filosofia. Haren filosofiatik, kristautasunarekin bat datozen ideiak edo teoriak onartuko ditu. Onartutako teoriak hauek dira:

• Substantziaren ideia.
• Mugimenduaren eta aldaketen teoria.
• Lau kausen teoria.

Substantziaren osagaiak: Hilemorfismoa

Bestetik, Tomasek hainbat puntu moldatuko ditu bere printzipio kristauetara, esaterako, Aristotelesen teoria hilemorfikoa.

Aristotelesek uste zuen substantziek bi osagai zituztela:

• Forma: Substantzia horren esentzia biltzen duena, bertan substantzia horren definizioa dago.
• Materia: Substantziak osatzen duen materia, bertan ez du definizioa biltzen.

Tomasen ikuspegia: Esentzia eta Existentzia

Tomas,...

Zoriontasuna eta Jainkoaren Bilaketa

Agustinen ibilbide existentzialak Aitorkizunak liburuan jasotzen dira. Egiaren bilaketak markatu zuen bere bizitza. Zoriontasunaren bila filosofiaren edo erlijioaren bidetik baino ez zen aritu. Gaztaroan, zoriona plazerrean zegoela uste zuen. Hortensius liburua irakurri zuenean, Manikeismora hurbildu zen, eta bi kezka sortu zitzaizkion: Jainkoa eta gaizkia. Manikeismoak, ordea, ez zuen asetu. Aristoteles irakurri zuenean, Agustinek zalantzan jarri zituen sinesmen manikeoak. Arrazoiaren aukerek nahasi egin zuten, eta Akademia Berriaren eszeptizismoaren doktrinari atxiki zitzaion. Zalantza eszeptikoa gainditzea: ezin da dena zalantzan jarri. “Zalantzarik badu, bizi da.” Bizi dela egia denez, eszeptizismoa...

Enpirismoa Locke-tik Hume-raino

Ingeles enpirismoak arrazionalismoaren ideia nagusien eta metafisikaren kontrako kritika egin zuen. Enpirismoa eta arrazionalismoa, hala ere, ez dira erabat kontrajarri behar. Enpirismoaren arabera, arrazoimena bere gaitasunez, mugez eta aplikazio-eremuaz baliatzen da ezagutza ziurtatzeko. Enpirismoaren oinarria esperientziak duen ezinbesteko garrantzia da, bai ezagutzaren jatorrian, bai haren egiaztapenean. Gizakien arazoekiko interesa adierazi zuen eta arrazoimenaren azterketa kritikoaren bidez argitzen saiatu zen. XVII-XVIII. mendeetan Britainia Handian garatu zen filosofia-korronte hau, eta ezaugarri garrantzitsuenak honakoak dira:

• Esperientzia da ezagutzaren iturri bakarra. Adimena esperientziaren edukien

Jainkoaren Izaera Tomas Akinokoaren Ikuspegitik

Tomas Akinokoaren ustez, filosofia Jainkoaren existentzia frogatzeaz gain, Jainkoaren ezagutzan aurrera egin behar du. Horretarako, bi bide nagusi daude:

• Ezezko bidea (Via Negativa)
• Baiezko bidea (Via Affirmativa)

Jainkoa Ezagutzeko Ezezko Bidea

Zentzumenen bidez ezin da Jainkoaz ezer jaso. Gainera, giza ideiak materiazko gauzen esperientziaz eginak dira, eta hizkuntza esperientziaren ekintzak adierazteko egina da. Beraz, esperientziaren bidez, gizakiak ezin du Jainkoaren zerizana ezagutu, baina bai Jainkoa existitzen dela.

Alegia, gizakiak ezin du jakin Jainkoaren substantzia edo errealitatea zer den, baina bai zer ez den. Beste era batera esanda, Jainkoa zer ez den sistematikoki aztertuz, Jainkoa...

Jainkoa eta Jainkoaren Existentziaren Frogak

Jainkoa badela egia errebelatua da, baina, Tomas Akinokoaren ustez, arrazoimenaren bidez ere froga daiteke Jainkoaren existentzia. Hau da, mundu naturalaz dugun ezagutzak Jainkoa badela erakuts dezake. Jainkoa ez denez mundu materialeko izakia, horretarako ez da aski esperientzia soila; esperientziatik abiatu arren, arrazoimena ezinbestekoa da Jainkoaren existentzia frogatzeko.

Giza adimenarentzat, Jainkoa ezagutzea ez da gauza erraza, baina bai posiblea. Gizakia Jainkoa kontenplatzeko egina da; giza adimenak Jainkoa ezagutzeko ahalmena du. Ildo horretatik, Tomas Akinokoak Jainkoa badela frogatzeko bost modu edo bide aurkeztu zituen Summa Theologiae liburuan.

Bost Bideen Egitura Komuna

Bost bide horiek...

Platon (c. K.a. 427 - c. K.a. 347) Grezia Klasikoko filosofo garrantzitsu bat izan zen. Sokratesen ikasle eta Aristotelesen maisu izan zen. Sokratesengandik jaso zuen eragina nabarmena izan zen. Parmenides, Heraklito eta pitagorikoen pentsamendu-iturrietatik ere edan zuen.

Bere filosofiaren argitasunak eta sakontasunak eragin nabarmena izan dute historian zehar. Filosofiari bere egungo izaera eman zion, eta bere zabalera osoan aztertu zuen lehena izan zen, hala nola etika, politika, metafisika eta epistemologia arloetan. Askoren ustez, Aristoteles, Kant eta beste filosofo bakan batzuk bakarrik jarri daitezke bere parean.

Bere lan nagusiak Solasaldiak izeneko bilduma batean jasotzen dira (solasaldi moduko idazkiak baitira), non Sokrates pertsonaia...

SOFISTAK

Eszeptizismo epistemologikoa, erlatibismo morala eta legeen konbentzionaltasuna.

Sofistika mugimendua, atzerritik etorri ziren sofistek osatu zuten. K.a. V. mendeko Atenasen nagusi zen demokraziak, asanblada eta batzar politikoetan hitz egiteko eskubidea aitortzen zien hiritarrei. Leku publiko hauetan hitz egiteko hitzaren erabilera egokia eta argudio sendoak bota behar ziren, eta hitza dominatu ezin zutenak, sofistengana joaten ziren, diruaren truke elkarrizketarako teknikak saltzen baitzizkieten.

Jakituriaren emaile hauek, filosofo zaharren lanak baztertu eta arazo berriak planteatu zituzten: arazo antropologiko, hizkuntzazkoak, zuzenbidezkoak, politikoak eta moralak. Sofisten artean Gorgias eta Protagoras izan ziren ordezkari nagusienak;...

Gizarte Zibilaren Sorrera eta Erakundeak

Aristotelesek gizakia berez gizarteko izakia dela dio (animalia politikoa, poliseko animalia). Pertsonek bizirik irauteko bere espezieko besteen premia dutela dio. Jaiotzen denetik eta haren garapen guztian, bera hartzen duen giza taldearen menpe bizi da. Izan ere, talde horretan ase ditzake premia materialak, adeitasunekoak eta adimenekoak.

Zentzu zabalean, gizarteko erakundeak gizabanakoen portaera eta gizarte-jarduera arautzeko ereduak edo egiturak dira. Helburua era egokian eta uniformean komunitateko kideek dituzten premia batzuk asetzea eta gizarteko kohesioari edo egonkortasunari eustea da.

Gizarte zibilaren sorreraren azalpena bi ikuspegitan oinarritzen da:

• Izaera naturala: Gizakiaren berezko izaerak

Psikoanalisia: Freud eta Inkontzientearen Mundua

Psikoanalisiaren jarraitzaileek psikologiaren gai nagusia kontzientziaren edukiak direla uste dute. Sigmund Freud, mediku neurologoa (1856-1939), histeria ikertzera Parisera joan zen. Breuerekin lan egin zuen gaixotasun mentalak aztertzen, eta konturatu zen gure psikismoan prozesu inkontzienteak daudela, nahiz eta hasiera batean fenomeno psikiko guztiak kontzienteki deskubritu zituela pentsatu.

Inkontzientearen baieztapena da psikoanalisiaren ezaugarri nagusia. Freud izan zen inkontzientearen inguruko teoria garatu zuen lehena. Bere arabera, inkontzienteak eragin handia du gure barnean; pertsonalitatearen berezitasunak eta gatazkak bertan dute jatorria. Inkontziente psikoanalitikoa, gainera, irrika...

Fedea eta Arrazoia

Beraz, arrazoiak eta fedeak, batak bestearen beharra dute egia aurkitzeko. Egiaren bilaketan hasieran fedea dago, fedearen bidez onartzen baitu kristauak Jainkoak agerrarazitako egia. Ondoren, egia hori ulertzeko arrazoiaren lana behar da; arrazoiak fedea zentzugabea ez dela argitzen du, eta, horren ondoren, fedearen edukiak ahal den heinean ulertarazten saiatzen da. Arrazoia, ez nahikoa jakinduria lortzeko; bera bakarrik ez da egiaz jabetzeko gauza. Horrela, fedeak arrazoimena argitzen eta gidatzen du, eta arrazoimenak fedearen edukiak arrazoitzen ditu.

Agustinen Ikuspegia

Agustinek ez du fedea eta arrazoiaren artean mugarik jartzen, biak batera aritzen dira elkarlanean egia lortzeko. Berarentzat egia bakarra da eta gizakiari...