Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Zergatik sortu zen filosofia?

Filosofiaren sorrera eragin zuten faktore nagusiak hauek izan ziren:

• Erlijio olinpikoa krisian
• Egoera soziopolitikoa
• Demokraziaren sorrera
• Beste herrietako harremanak
• Pentsamendu abstraktua

Sokrates aurreko filosofia (Presokratikoak)

Presokratikoek, batik bat, natura edo izadia aztertu eta hartaz gogoeta egin zuten, gauza guztien jatorria (arkhe) aurkitu nahian.

Miletoko filosofoak

Lehen zientzialari bihurtu zirenak, jainkoen aipamena alde batera utzi eta gertakariei erantzun arrazionalagoak ematen saiatu ziren. Lehen ikergai nagusia gauza guztien lehendabiziko materia zen.

Tales Miletokoa

Biografia

Mileteko hirian jaio zen eta Babiloniarrengandik astronomia ikasi zuen.

Pentsamendua

Greziar filosofia naturari buruzko galderei...

Justiziaren Teoriak

Platon

Justizia = Gizarte aristokratikoen harmonia. Gizabanako bakoitzak gobernariek emandako eginkizuna zuzentasunez eta norberaren gorputz eta adimen ahalmenen arabera beteko lukeen gizartea.

• Agintariak: Jakintsuenak (filosofoak).
• Zaindariak: Indartsuenak, sendoenak (familia bakarra).
• Langileak: Herri xumea (ondasunak jartzen dituztenak).

Jaiotzan ez zen sexu diskriminaziorik onartzen.

Aristoteles

Justizia = Berdintasun proportzionala. Gizabanako bakoitzak dagokion eginkizuna bete behar du eta legearen arabera dagokiona eman.

Berdinekin berdin jokatu eta desberdinei desberdin.

Bi justizia mota:

1. Justizia komuntatzailea: Ondasunen trukea.
2. Justizia banatzailea: Ondasunen banaketaren oreka, merituen arabera gehiago merezi dutenei gehiago

Gizakiaren gaineko buruera Marxen teorian: Alienazioa

Alienazioa gizakiari askatasuna, lana eta pentsatzeko gaitasuna desjabetzean datza; horren kausa gizakia bizi den kapitalismoan dago. Marxek hainbat alienazio mota aztertu zituen, hala nola, ekonomikoa, beste alienazio guztien gakoa izango dena.

Marxen iritziz, gizakiaren esentzia lana da, hau da, gizakia bere bizi-baldintza materialak ekoizteko gaitasuna, natura eraldatuz. Lan egitean gizakiak bere izaera garatzen du, baina kapitalismoarekin ez da hori betetzen, kapitalismoak gizakia alienatzen baitu. Gizakiak zerbait lantzen du zerbait lortzeko asmoz, itxaropen batekin; beraz, lana egitean langileak beste pertsona baten proiektua garatzen du. Horrela, langilea bere jabearentzako lanabes...

Sofistak Atenasen irakaskuntzaren lehen profesionalak izan ziren. Gizarte hartan, herritar guztiak politikan eta gobernuan parte hartzeko aukera zutenez, familia aberatsetako semeak gai publikoei buruz ikasten zuten.

Jarrera Filosofikoak eta Hezkuntza Ikuspegia

Sofistek zenbait jarrera filosofiko komun zituzten: eszeptizismoaren eta erlatibismoaren aldekoak ziren. Hezkuntzan adituak zirela zioten. Hezkuntza berriak –paideia– antzinako arete (bertutea) demokratizatzea zuen helburu: nobleziatik hiritar guztietara zabaldu zen hezkuntza.

Arete Politikoa eta Erretorika

Sofistek arete politikoa (bertute politikoa) irakasten zutela zioten. Sofisten ustez, arete politikoa gai publikoetan arrakasta izateko gaitasun bikaina izatea zen. Horregatik, irakaskuntzarik...

Nietzscheren Filosofiaren Tesien Analisia

1. Tesia: Egiaren Natura eta Balioen Transmutazioa

Nietzscheren egiaren rola filosofian aztertzen du. Egia osoa formula batean dagoela dio: balioen transmutazioa. Nietzschek dio: "Zoriak lehen gizaki zintzoa bihurtu nau". Honek bizitzaren beste aldea bilatzen duela adierazten du, gezurra bilatzen duelako eta balioen transmisioa proposatzen duelako.

2. Tesia: Moralitatearen Desagerraraztea

Bizitzeari ekiteko, ezinbestekoa da aurreko moralitatea desezetatzea.

• Nire ahalmena suntzitzeko ahalmena = suntzitzeko poza.
• Bi kasutan: daude balio tradizionalak, zeren bizitzari baietz esaten dioten.
• Inmoralista: Aurreko moralaren (gezurraren) kontrakoa da.

3. Tesia: Zaratustraren Kritika eta Dionisiar Izpiritua

Nietzscheren...

Ilustrazioa: Kontzeptua eta Testuingurua

Ilustrazioa Errenazimentuak eragindako aldaketa prozesu baten azken urratsa da. Mugimendu kultural honek XVIII. mendea hartzen du, eta iraultza liberal-burgesen aroan gertatzen da. Ilustrazioaren pentsamendua Antzinako Erregimenaren aurkako prozesuan eragile garrantzitsuenetako bat da.

Klase ertainen ideologia kritikoa adierazten du. Jainkoak naturaren, historiaren eta ezagutzaren ordenatzaile izateari utzi zion. Era berean, giza arrazoimenarekiko konfiantza bultzatu zen, mundu-ikuskera berri baten oinarri gisa.

Filosofiaren rola

Filosofia kritika sozialerako eta politikorako arma bihurtu zen. Gizakiak bere kabuz pentsatu behar duela azpimarratzen da, dogmatismoa eta autoritateen irizpideak alde batera utzita....

Tomas Akinokoaren Teologia: Sarrera

Teologia Jainkoaren existentzia eta esentzia aztertzen dituen diziplina da. Bi mota nagusi daude:

• Agerkundearen Teologia
• Natur Teologia

Arrazoimenak Jainkoaren gaia jorratzeko gaitasuna du, eta gaitasun hori landu beharra dago. Natur Teologiaren helburua Jainkoa eta Jainkoak esandakoa arrazionalki ulertzea da. Arrazoimenak Jainkoaren esentzia ulertzeko dituen ahalmenak ikertu behar dira, baita Jainkoaren existentzia arrazionalki frogatzeko bideak ere.

Jainkoaren existentzia: Bost Bideak

Akinoko Tomas Suma Teologikoan Jainkoaren existentzia arrazionalki frogatzeko bost bide proposatu zituen, ia denek egitura edo prozedura bera izanik:

1. Mugimenduaren Bidea

   Mugitzen den guztia beste batek mugitzen du, eta onartezina

Antzinako Greziako Filosofia: Testuinguru Historikoa

Miletotarren pentsamendu filosofikoaren aurretik, Greziako pentsamendu mitikoa dugu. Asmatutako kontakizunak munduko edozein gertakariren azalpenerako giltza ziren. Miletotarrak, Europako lehen zientzialari bilakatu zirenak, jainkoen aipamena alde batera uzten hasi ziren, eta gauzen zergatiaren galderei erantzun berri eta libreagoak asmatzen ahalegindu ziren. Horrela, jakinduria handitu zen.

Pentsalari Miletotarrak eta Aurresokratikoak

• Heraklitok naturaren berezko bilakaera azpimarratu zuen, eta etengabe gertatzen direla aldaketak, naturaren barne-oreka dinamikoaren berri emanez.
• Parmenidesek begiak izatea eta arrazoimenari aditzea eskatzen zuen. Gauzen gaineko ikuskera arrazionalari eusten badiogu,

Ortega y Gasset: Sarrera eta Arraziobitalismoa

Ortega y Gasset ez zuen pentsaera sistematikorik garatu, baizik eta saiakera eta hitzaldi bidez. Pentsamenduaren garai berri bat zetorrelakoan, Arraziobitalismoa sortu zuen pentsamenduaren kontraesanak gainditzeko.

Filosofiaren Historiaren Ikuspegia

Ortegak hiru garai bereizten ditu:

• Errealismoa: Greziatik Erdi Arora arte. Errealitate sustantziala.
• Idealismoa: Descartesenetik aurrera. Kontzientziak lege eta eskemak ezartzen ditu gauzen gainean.
• Arraziobitalismoa: Errealitatearen bi ikuspegiak bateratzen ditu.

Ortegaren lanetan existentzialismoaren gaiak agertzen dira.

Arraziobitalismoa

Bizitza funtsezko aurkikuntza bezala hartzen du, bizitza gertaera absolutua da, norabide filosofiko garbirik gabea.

Bizitzaren

Falasiak

Logikan eta argudiatzean ohikoak diren akatsak:

• Galdera Konplexuak

  Galdera batzuek aurresuposizioak izaten dituzte. Galderak halakoak batzuetan egitea egokia da, baina askotan solaskidearentzat tranpak ere izaten dira. Hori gertatzen denean, solaskidea nahastea du helburu.

• Argudio Zirkularra

  Esanahi bereko hainbat arrazoi ematen ditugu, esandako hori defendatzeko. Horrelako argudioak akatsak dira, ez baitute laguntzen elkarrizketaren helburua lortzen. Izan ere, argudio zirkularrek ez dute ezertxo ere frogatzen.

• Ad Hominem

  Argudioek solaskidearen kontra jotzen dute, haren iritzia ezeztatzeko. Solaskideari kritika egiteari ekiten zaio, besterik gabe, edo haren ustezko akatsak nahiz komunitatearen gabeziak aipatuz.

Ezagutzeko Jarrerak

• Dogmatismoa

  Ezagutzen