Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

XX. mendeko pentsamoldearen oinarriak

XIX. mendeko bigarren zatitik aurrera, kulturaren ondorengo garapen guztia baldintzatuko duten autoreak agertu ziren hainbat arlotan. Horietako lau dira nagusiak: Marx (1818-1883), Nietzsche (1844-1900), Freud (1856-1939) eta Darwin (1809-1882).

Charles Darwin: Eboluzioa eta Naturalismoa

Eboluzioaren teoriak dio gaur egungo espezieak (giza espeziea barne) desagertuta dauden beste espezie batzuek pairatutako aldaketen produktuak direla. Aipatu teoriak instantzia transzendenteetara jo gabe azaltzen du prozesu hori; hau da, modu zorrotz naturalista baten bidez. Darwinismoak erantzun ez-mitiko eta ez-teologikoa ematen dio galdera horri, eta hori da beraren lorpenik handiena. Horrela, kulturaren historian lehenengo...

John Rawls: Justiziaren teoria eta hitzarmen berria

John Rawls (1921-2002) eta bere Justiziaren Teoria (1971). Rousseau eta Kanten teoriei jarraituko die, guztien onurarako justizia-printzipio batzuk aurkitu nahian. Bere ardura nagusia gizartearen eta justiziaren kontzeptuaren arteko lokarria finkatzea da.

Gizarte hipotetiko bat planteatzen du: gizaki guztiak berdinak dira. Berdintasun horretatik abiatuz, legeak inpartzialki ezarriko dira, inoren alde egin gabe eta guztien mesederako. Justiziaren oinarriak hiru printzipiotan ezartzen ditu:

• Askatasun-berdintasunaren printzipioa: askatasun-sistema bat garatzean datza.
• Desberdintasunaren printzipioa: gizartean okerren bizi direnak babestu behar dira.
• Aukera-berdintasunaren printzipioa: aukerak eta

Moralaren bereizketak

Etika eta morala

• Morala: Gizarte batean eta garai jakin batean indarrean dagoen jarrera eta arau multzoa da. Belaunaldiz belaunaldi transmititzen da eta pertsonengan kanpoko agindu edo inkontzienteko beharra bezala eragiten du. Arau formal, publiko eta esplizituen bidez adierazten da. Motak: jainkoa, giza natura, gizartea eta nahimena.
• Etika: Gizarte batean indarrean dagoen moralari buruzko hausnarketa pertsonala eta filosofikoa da. Moral batean oinarrituta, pertsonak onartu ahal dituen arauak dira, bere hausnarketa eta erabakitzeko gaitasuna abiapuntu hartuz. Etikak pertsonaren jarreran eragina du, baina eragin hori pertsonaren barrutik, kontzientziatik, gogotik eta borondatetik dator.

Morala edukia eta egitura gisa

Morala...

Arrazionalismoaren Ezaugarri Nagusiak

Arrazionalismo modernoa XVII. mendean sortutako korronte filosofikoa da, René Descartes-en eskutik. Jakinduria osoaren abiapuntua aurkitzen zen, non inola ere zalantzan jar ez zitekeen zerbait aurkituz.

Descartes eta Lehen Egiazko Ebidentzia

Descartesek, honen bila aritu zenean, lehen egiazko ebidentzia aurkitu zuen: "Pentsatzen dut, beraz, banaiz". Hau substantzia pentsatzailean (res cogitans) aurkitu zuen. Horrek eman zion bere burua zer den aurkitzeko abiapuntua: pentsatzean datzan zerbait da. Abiapuntu hori ziurtasun osoz finkatu ondoren, Descartesek Jainkoaren (res infinita) eta mundu fisikoaren (res extensa) existentziak deduzitu zituen. Substantzia horiek erabat autonomoak zirela zioen. Horrek esan...

SAPERE AUDE: Ilustrazioaren Leloa

Kantek “Sapere Aude” leloa sortu zuen: “Ausart zaitez pentsatzera”. Kanten iritziz, gizakia autonomoa izan behar da; gure erabakiak guk hartu behar ditugu, ez beste inork. Gizakia autonomoa izanda, adingabetasuna atzean uzten da (ilustrazio garaiaren funtzioa), hau da, gizakia bere kabuz pentsatzen ausartzen da. Gainera, autonomoa izanda, heteronomia ere atzean uzten da: besteen iritziak entzun eta kontuan hartzea, baina iritzi horiek berak ezetz bihurtzea.

Filosofo honek ilustraziorako bidea erakusten zuen, baina hainbat oztopo gainditu behar ziren:

• Gizakiaren alferkeria: Nahiago du zer egin norbaitek esatea.
• Koldarkeria: Beldur delako bere kabuz pentsatzea.
• Tutoreak: Liburuak, tradizioak, apaizak, sendagileak.

1) Egoera Soziokulturala

XVII. Mendea Europan krisiaren mendea da. Krisi horren zergatiak hurrengoak dira:

• Kristautasunaren banatzea.
• Potentziaren arteko etengabeko gerrak.
• Merkataritza eta ekonomiaren ezegonkortasuna.
• Aurkakotasun (antagonismo) soziala.

Krisi hori arteetan (pintura, literatura, arkitektura...) islatzen da.

Politika

Monarkiaren absolutismo zentralista eta hirien handitzea suertatzen da.

Zientzia

Zientzien susperraldia gertatzen da:

• Fisika (Kepler), astronomia (Galileo), medikuntza (Harvey).
• Unibertsitateko ezagutza ofizialetik kanpo eta kontra egiten zituzten ikerketak.
• Fisika aristotelikoaren gainbeherakada suertatzen da eta Heliozentrismoaren ezartzea.

Filosofia Modernoa: Arrazionalismoa

XVII. mendeko pentsalariek arrazoian aurkituko dute...

1. Arrazionalismoaren oinarriak

Descartesek egia ukaezina aurkitu nahi zuen, eszeptikoek ere onartu beharko luketena. Bere sistema filosofiko berria metodo matematikoan oinarritu zuen, arrazoiaren laguntzaz. Arrazionalismoaren ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Konfiantza osoa arrazoimenean: Ezagutza-iturri garrantzitsuena arrazoia da.
• Ezagutza sentikorraren gutxiespena: Zentzumenek sarritan huts egitera bultzatzen gaituzte.
• Zientzia unibertsalaren nahitaezkotasuna: Matematika da eredu nagusia.
• Munduaren arrazionaltasuna: Unibertsoko gertaera orok justifikazio bat du.

Metodo berri baten bilaketa

Aro Modernoa metodo berri baten bilaketan hasten da. Aristotelesek azaldu eta Erdi Aroan erabilitako silogismoa ordezkatzea zen helburua. Descartesek arrazionalismo

Descartes eta Hume: Moralaren Ikuspegiak

Bi filosofoek, ikuspuntu ezberdinetatik landu zuten morala: Descartesek ikuspuntu arrazionaletik, eta Humek sentimenduetan oinarrituta, nahiz eta arrazoimena alde batera ez utzi.

Descartesen Morala: Arrazoiaren Nagusitasuna

Descartesen ustez, morala giza jokabidea arautzen duen arau-multzoa da. Moral perfektuena, betikoa, ezagutza unibertsala eskuratu eta gero lortuko da. Hortaz, hau lortu bitartean, behin-behineko morala proposatu zuen. Hau 3 arautan oinarritzen da:

Behin-behineko Moralaren Hiru Arauak

1. Konformismo soziala: Tokiko ohiturak, sinesmenak, kultura... errespetatzea eta iritzi moderatuei jarraitzea.
2. Determinazioa erabakietan: Erabaki bat hartutakoan, ziurtasunez aurrera egin, erabakia zuzena dela

Kultura-integrazioa eta Kultura-erlatibismoa

Kultura-integrazioa kultura bat barneratzea da, gizarteko beste kideei transmititzen zaizkien arauak, balioak eta edukiak ikastea. Identitate sozialaren arabera jokatzea da. Gizakiak errealitate soziala eta kulturala bereganatu egiten ditu bere bizitzarako.

Kultura-erlatibismoak dio kultura bakoitza bertako balioak oinarri hartuz aztertu behar dela, eta ez beste kultura bateko balioen arabera. Kultura desberdinak berezko balioetatik aztertzea proposatzen du, eta horren ondorioz, kultura-adierazpen desberdinekiko tolerantzia izatea eskatzen du.

René Descartes: Res Cogitans eta Dualismoa

Filosofia Modernoa René Descartes frantziarrarekin hasi zen. Pentsamendua berreraikitzeari ekin zion, printzipio arrazionalak...

Platonen Filosofia: Ongiaren Ideia eta Arima

Ongiaren Kontzeptua eta Ideien Hierarkia

Ongiaren ideia ideien hierarkian gorena da. Hierarkia horretan, azpitik, justizia eta estetika ideiak daude. Hauek moraltasunarekin erlazionatuta daude eta oso garrantzitsuak dira Platonentzat.

Ideien munduko ideiak perfektuak, aldaezinak eta absolutuak dira, eta mundu fisikoko gauzen eredu gisa balio dute; beraz, hiru ideia horiek ezaugarri horiek dituzte. Ongiaren ezagutza dialektikaren azken urratsa da, heziketaren helburua (paideia).

Denek ez dute ezagutza maila horretara iristeko aukerarik. Horretarako, bi baldintza bete behar dira:

• Erakutsitakoak bereganatzeko gaitasuna: Irakasleak determinatuko du ikasleak aurrera jarraitu dezakeen ala ez.
• Ezagutza maitatzea: