Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Dogmatismoa

Dogmatismoaren arabera, egia ziurtasunez ezagut daiteke, hau da, egi finkoa. Dogmatismoaren aldekoak esaten dute badirela ziurtasun osoz lor ditzakegun printzipio elemental batzuk, eta oinarri sendoa izan daitezkeela jakintzarako. (Deskartes, Leibnizek eta Wolffek)

Perspektibismoa

Perspektibismoaren arabera, egia ikuspuntu jakin batetik soilik hauteman daiteke. Egia aldakorra da (pertsonen, uneen eta lekuen arabera). Filosofoen ikuspegitik egia, izan, bada, baina perspektiba jakin batetik soilik ikus daiteke, eta horrek baldintzatzen du egia hautemateko dugun modua. (Ortega eta Gasseten iritziz, posible da errealitatea hautematea, gure ingurubar berezitik abiatuta.

Erlatibismoa eta Subjektibismoa

Erlatibismo deritzo egia unibertsalak...

Askatasuna: Kanpokoa eta Barnekoa

Baldintzapen determinismoa

Gizakiok aske al gara ekintzak aukeratzeko eta burutzeko? Bi erantzun nagusi daude:

• Indeterminismoa: Indeterministen aburuz, gizakia askea da. Horrek ez du esan nahi askatasuna erabatekoa denik, eragile askok mugatzen edo baldintzatzen baitute. Nolanahi ere, maila handiagoan edo txikiagoan, gizakiok askeak gara erabakiak hartzeko eta ekintzak burutzeko.
• Determinismoa: Deterministek askatasunaren existentzia ukatzen dute. Hau da, gure burua libre sentitu arren, erabakiak edo ekintzak aurrez finkaturik daudela pentsatzen dute.

Determinismo mota nagusiak

• Teologikoa: Jainkoak zehazturikoa erabakiko edo burutuko dugu.
• Kosmologikoa: Patuak aurrez zehazten du dena.
• Zientifikoa: Dena naturaren legeen

Ilustrazioa: Ezaugarri Orokorrak eta Ondorioak

Ilustrazioa XVIII. mendean zehar hedatu zen garai historiko eta kultura-mugimendua da, batez ere Frantzian eta Ingalaterran. Mugimendu honen helburua arrazoiaren argiak direla medio gizadiaren ilunpeak argitzea da. Hori dela eta, XVIII. mendeari Argien Mendea esaten zaio.

Pentsalari ilustratuek giza arrazoia ezjakintasunaren, superstizioaren eta tiraniaren kontra borrokatzeko tresnarik egokiena zela aldarrikatzen zuten. Ilustrazioak eragin handia izan zuen ekonomia, politika eta gizarte arloetan.

Ezaugarri Orokorrak

• Konfiantza osoa arrazoiarengan

  Ilustratuen ustez, arrazoia da gizakiok dugun gaitasunik handiena, aurrera egiteko ezinbestekoa. Arrazoiari esker, bai gizabanakoak, bai gizarteak, egingo

Gizakia Izaki Morala Da

Gizakia izaki morala da. Gizakiok izaera jakin batekin jaiotzen gara, naturak eta gizarteak emandakoa, eta hori ez dago aukeratzeko. Hala ere, izaera hori ez da betirako; izaera geuk moldatu behar dugu gure bizitza norabide batera edo bestera bideratzeko. Aukeratzen dugun bidea justifikatu behar dugula sentitzen dugunez, horrexegatik gara izaki moralak.

Gizakiontzat, printzipio batzuk beste batzuk baino hobeak iruditzen zaizkigu. Printzipio morala, zer dagoen ondo eta zer gaizki bereizteko erabiltzen ditugun printzipioez jabetzeko gitasuna da. Gure jarduera kontzientzia moralak kontrolatzen du.

Printzipio moralaren zeregina hau da: printzipio orokorrak (egia esatea, errespetua izatea...) bizitzan gauzatzea. Printzipioa...

Pentsamendu kristaua eta antropologia

San Agustinen pentsamenduak gizakia aztertzen du, antropologia ikuspegitik. Bere oinarria kreazioaren teoria da, Biblian agertzen den unibertsoaren eta gizakiaren sorrerari buruzkoa:

• Jainkoak gauza guztiak ezerezatik sortu ditu.
• Berak nahi izan duelako sortu ditu.
• Gizakia kreazio horren gailurrean kokatu du.

Ikuspuntu dualista

Gizakiaren izaerak dualismoa du oinarri:

• Arima: Hilezkorra.
• Gorputza: Hilkorra.

Gizakiaren definizioa

San Agustinentzat arimak garrantzi nagusia du, arrazionala eta hilezkorra baita.

• Silogismoa: Arima bizitzaren printzipioa da; bizitza eta heriotza ezin dira batera eman; beraz, arima ezin da hil.
• Innatoa: Arima naturalki sartzen da gorputzean, hura gidatzeko.
• Jatorrizko pekatua: Adan eta Evaren

Platonen Agintera Motak

Platonen justiziaren kontzeptua

Platonen justiziaren kontzeptua ez da berdintasunaren gainean oinarritzen; berarentzat onena aristokrazia zen, poliseko onenek gobernatzea. Degradazioak hasi ondoren zaintzaileen handinahikeriagatik agertuko litzateke timokrazia (timokraziak diruaren eta ondarearen garrantzia dakarrela). Ondoren, jabe pribatuek agintarien artean zabaltzean oligarkia agertuko litzateke: aberastea helburu bihurtuko da eta horretarako legeak aldatuko lituzkete, herri xumea gero eta pobreagoa izatera iritsiz. Azkenean, degradazio horrek demokrazia ekarriko luke: askatasuna eta berdintasuna zabalduko lirateke, desberdinak diren gizakiak berdinak balira bezala tratatuko lirateke eta baliogabea denak baliotsuaren...

Jainkoaren existentziaren bost bideak

Bost bideak (Quinque Viae) Jainkoaren existentzia frogatzeko argudioak dira, mundu naturalaren behaketatik abiatuta:

1. Izaki naturalen higidura: Potentziatik aktora pasatzea da. Higidura orotan bereizi egin behar da higitzen dena eta higiarazten duena. Beraz, higitzen ez den lehen eragilea, motor ibilgea, postulatu behar da.
2. Kausa eragilearen ordenan: Ezer ezin daiteke izan bere buruaren kausa. Beraz, kausa eragile guztien jatorrian kausarik gabeko lehen kausa dago.
3. Izaki naturalen izaera kontingentetik: Mundu naturala bilakaeraren eta heriotzaren mende dago. Izaki guztiak kontingenteak balira, orain ez litzateke ezer existituko; beraz, izaki beharrezko bat, Jainkoa, beharko litzateke.
4. Izakietan dauden perfekzio

Goi-mailako eta behe-mailako kulturak al daude?

Kulturen arteko harremanak aztertzean, hainbat jarrera eta ikuspegi sortzen dira. Hauek dira horien artean aipagarrienak:

1. Etnozentrismoa

   Gainerako kulturak beren kulturatik epaitzen dituztenen jarrera da; beren kultura «onena» dela uste dute. Bi dira etnozentristaren bereizgarriak: beren kulturakoak ez direnak ulertzeko ezintasuna eta bere bizimodua besteena mespretxatuz goratu nahia. Jarrera hori izaten da fenomeno hauen oinarrian:

   • Xenofobia: Atzerriari gorrotoa izatea.
   • Arrazakeria: Zenbait etnia arbuiatzea.
   • Kultura-asimilazioa: Kultura nagusiak gutxiengoak menderatzea.
   • Chauvinismoa: Norberarena den talde etnikoa nahiago izatea.

2. Marginazioa eta baztertzea

   Gaur egun maiz aurkitzen den jarrera bat da,

Mitoaren eta Logosaren Kontrastea

Mitoak: Hasierako Esplizazioak

• Mitoak: Gizakiak bere ingurunea ulertzeko egindako lehen ahaleginak dira (kosmosaren sorrera eta gizaki zein bizidun guztien izatea esplikatu izan dute).
• Mitoak jainkoen, unibertsoaren eta gizakien gaineko kontakizunak izan dira, eta bizitzaren jatorria eta fenomenoen zergatia esplikatu nahi zituzten.
• Lehen aldiz deskribatzen eta azaltzen zuten.
• Mitoaren sortzailea beti da ezezaguna eta kolektiboa.
• Kontakizunak irudimenezkoak edo fantastikoak dira; narrazioak dira.

Logosera: Arrazoiaren Agertzea

• Logosera: Grezian agertzen da kultura eta bizitza publikoari esker.
• Logos hitzean (“arrazoia”, hitza) du jatorria.
• Pentsamendua arrazionala da: Arrazoiketa logikoetan eta esperientziaren behaketan

Literatura-jakintza

Literaturak hitz idatziari egiten dio erreferentzia. Ahoz nahiz idatziz, hitza hizpide duen artea da, hitzaren artea. Literatura-lanek ezaugarri hauek dituzte:

• Errealitatearen imitazio bat da (mimesia).
• Ez du gertatzen dena kontatzen, gerta daitekeena baizik (egiantza). Idazleak, sinesgarriagoa egiteko, fikzioari errealitate-zati bat eransten dio. Orokorrean, dena ez da errealitatea.
• Egilea eta hartzailea “garbitu” behar ditu, emozio ezkor eta mingarrietatik libratuz (katarsia). Emozioak mugitzea bilatzen du.
• Gozamen estetikoa eragiten du irakurlearengan, beste emozio batzuen artean.

Filosofia eta literatura honako honek bereizten ditu: literaturak, arlo posible eta alternatiboan, irudimenetik jaiotako egoera pertsonalak aurkezten...