Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Errealitate Funtsa

1. Gauza ororen azken errealitatea zer den ulertzeko da.
2. Mendebaldeko filosofian “jainko nazioa” da. Baina erlijioen jainkoa ez da filosofiaren jainkoa (monoteistentzat transzendentea da; ekialdekoentzat inmanentea).
3. Aristotelesena kontzeptu fisikoa da, beste batzuen ustez munduari zentzua emateko da. Eta beste batzuek ez dute ideia hori erabiltzen.

Errealitate Substantziala

1. Errealitatea muin-muinean zer den jakitea da bere gakoa.
2. Naturarekin identifikatu zuten: sorburua natura da; aldaketak egon arren, bere horretan beti berdin irauten duelako.
3. Hiru egile:

Parmenides

1. Zera adierazi: izatea bera.
2. Gauza guztiek izatean egiten dute bat: gogora dakarkun edozer gauzak izatea duelako, gizakiok ez gara ez-izatea pentsatzeko gai.

Platon

1. Zera

Ezagutzaren oinarrizko formak

Iritzia: Ikuspuntu subjektibo bat da; balorazio bat izan ohi da. Gure interes, sinesmen, desira eta abarretan oinarritzen da, baina ez arrazoi sendoetan.

Uste motak

• Uste zalantzazkoa: Baieztatzen duguna guztiz ziurtzat jotzen ez dugula adierazten du. Zalantzak ditugu benetan hala den, baina arrazoi sendoak ditugu gauzak modu jakin batean direla pentsatzeko.
• Uste asertiboa: Frogatu ezina izanik, ziurtzat jotzen dugun zerbaiti esaten diogu.

Ezagutza

Erabateko ziurtasuna dugu uste honetan, frogatu egin dezakegu. Arrazionalki justifikatu ahal izatea da ezagutzaren ezaugarri nagusia; objektiboki egiazkoa den ezagutza bihurtzen da.

Gaitasun kognitiboak

• Pertzepzioa: Errealitatearekin harremanetan jartzen gaitu eta haren irudikapenak

Sokrates: Egiaren bila jardun zuen filosofoa

K.a. V. mendean bizi izan zen filosofo eta maisu garrantzitsu bat izan zen. Bere bizitza osoan zehar egiaren bila jardun zuen eta gazteak galbidera gidatzeagatik hiltzeko pena ezarri zitzaion.

Intelektualismo morala eta zoriontasuna

Sofistek ez bezala, berak doan irakasten zuen eta gazteei euren buruak ezagutzera bultzatzen zituen, honela zoriontsu izango zirela esanez. Baina erabateko zoriontasuna lortzeko, Sokratesek intelektualismo morala sortu zuen eta zera dio honek: ongia eta justiziaren arabera jokatu behar da zoriontsu izateko, baina horretarako zer den ongia eta zer den justizia jakin beharra dago. Kezka hauek direla medio, ezagutzaren metodo bat eta teoria bat planteatu zituen.

Metodo sokratikoa:

Platonen ustez, arimaren hiru zatiak korrespondentzia du estatuaren gizarte-klase bakoitzarekin. Honen arabera:

• Arimaren zati arrazionala: Buruari dagokiona da, eta bere bertutea jakinduria da. Gobernariei dagokie, eta filosofoak izan behar direla uste du, etika kontuan hartzen baitute.
• Arimaren zati haserrekorra: Bihotzari dagokiona da, eta bere bertutea indarra da. Militarrei dagokie, eta haien lana estatua defendatzea da.
• Zati grinatsua: Gorputza ia osoari dagokiona da, eta bere atributua neurritasuna da. Artisauei, nekazariei, etab. dagokie, eta haien funtzioa baliabide materialak sortzea da.

Hiru arimaren atalek norberaren justizia sortzen duten bezala, Platonen ustez, horrela funtzionatzen duen estatu batek gizarte justizia bat izango du....

Ezagutzaren Teoria: Dialektika eta Ideien Mundua

Jakina da, Heraklitok esan bezala, sentipen mundua aldakorra dela, baina era berean, jakina da Platonek eta Sokratesek egia unibertsal batean sinisten dutela; antierlatibistak baitira. Honexegatik sortu zuen Platonek ezagutzaren teoria hau, hain zuzen, betiereko ezagutzara edo ezagutza zientifikora iris dadin.

Ideien Mundua eta Ezagutza Zientifikoa

Honetarako, ideien mundua bilatu behar ditugu kontzeptuak; hauek baitira aldaezinak, eta beraz, honetan bakarrik oinarritu daiteke zientzia. Ezagutu behar den ideia nagusiena ONGIA da, honetaz sortzen baitira besteak.

Anamnesia: Oroitzapenaren Teoria

Platonek dioenez, ideien munduko kontzeptu guztiak berriztu behar ditugula, hau da, oroitu egin behar ditugula....

Erdi Aroko Metafisika

Erdi Aroan kristautasunaren eragina nabaria zen. Erlijioak aztergai eta auzi berriak ekarri zizkion metafisikari. Zalantzan jartzen ez zuten bakarra Jainkoaren existentzia zen. Jainkoari buruzko galderek garrantzia hartu zuten, hala nola, fedearen eta arrazoiaren arteko loturak.

Agustin Hiponakoa eta Platonismoa

V. mendean, Agustin Hiponakoa Platonen filosofia kristautasunarekin batera uztatzen saiatu zen. Orduan, Agustinen pentsamendua bilakatu zen garai hartako interpretazio filosofikorik garrantzitsuena. Honen ustez, bi mundu zeuden:

• Jainkoaren mundua: Ideala eta akatsik gabea, zoriontasunez betea, zeina hil ondoren soilik ezagutu ahalko litzatekeen.
• Mundu materiala: Gure mundu materiala. Mundu honetan ezingo dira Jainkoarekin

Platonen errealitatearen teoria, batetik, zentzumenek erakusten diguten aniztasuna eta arrazoiak eskatzen duen iraunkortasuna eta erregulartasuna bateratzeko saiakera da; bestetik, ezagutza unibertsal eta objektiboa lortu eta sofisten erlatibismo eta eszeptizismoa gainditzeko moduari buruzko hausnarketa. Bi helburu hauek Ideien Teoriaren bidez lortu nahi zituen.

Errealitatearen ikuskera dualista

Platonek errealitatearen ikuskera dualista zuen eta bi mundu bereizten zituen: Ideien mundua eta sentipenezko mundua.

Ideien mundua

Ideien mundua mundu materialetik banatuta zegoen; ez-materiala, betierekoa, perfektua eta aldaezina zen. Bertan ideiak eta objektu matematikoak kokatzen dira.

• Ideiak edo formak: Mundu materialeko gauzen ereduak dira eta arrazoimenaren

1. Filosofiaren jatorria

Filosofiaren jatorria: Filosofia K.a. IV. mendean sortu zen. Antzinako Grezian, Joniar koloniatan, hain zuzen ere. Tales Miletokoa hartzen da lehen filosofotzat.

Zertarako sortu?

Zertarako sortu? azalpen arrazionalak emateko fenomeno naturalen azalpen mitikoen ordez.

Mitotik logosera

Mitotik logosera igaro zen filosofiaren jatorria; pentsaera mitikoa pentsaera arrazionalak ordezkatu baitzuen.⁺ Merkataritza garatzearekin batera, ohartu ziren hainbat herriko kontakizun eta azalpen mitikoak ez zatoztela bat. Ondorioz, lehen filosofoak mundu mitikoaz ez fidatu: mito hauetaz ez fidatzea mundu kaotiko eta arbitrario hartaz —natura jainko-jainkosen nahien esku zegoela— pentsatetik hasi zen.

Mitotik logosera igarotzea:

1. Irudimenean

Sofisten Morala eta Erlatibismoa

Morala konbentzionala da; bestela, jatorri jainkotiarra edo naturala izango balu, gizaki guztiek berez jakingo lukete zer den ona eta zer den txarra. Morala konbentzionala da balioak eta arauak denboran zehar aldatu egiten direlako eta desberdinak direlako kultura batzuetan eta besteetan. Horrez gain, plazeraren bilaketa eta indartsuenaren nagusitasuna nabarmentzen dira.

Sokrates: Intelektualismo Morala

Harentzat oso garrantzitsua zen morala erlatibismotik eta eszeptizismotik salbatzea. Sokratesek lege morala ariman aurkitu zuen. Logosari jarraitzeko eginahala egiten duenak bertutea zertan datzan aurkitzen du, eta bere burua gizaki zoriontsutzat har dezake.

Hedonismoa: Plazera Ongi Goren Gisa

Teoria honen arabera,...

XX. mendeko filosofiari hurbilketa orokorra

XIX. mendean hasten den zientzia partikularren autonomia-prozesuak krisia eragiten du filosofian, eta eremua galduz doa pixkanaka. XX. mendean ezbaian jartzen da filosofiaren zeregina. Esanahiaren arabera, bi korronte handi daude: filosofia analitikoa eta filosofia kontinentala.

Filosofia kontinentalaren korronte nagusiak

• Existentzialismoa: Gizabanakoaren existentzia da oinarri. Ez dago gizakia definitzen duen esentziarik; gizabanakoaren ekintzek definitzen dute gizaki bakoitza, gizakia erabat aske baita. (Sartre, Camus)
• Frankfurteko eskola: Helburua ezkerreko teoria sozial eta politiko kritikoa sortzea da, marxismoa eguneratuz. (Habermas)
• Estrukturalismoa: Fenomenologiaren eta existentzialismoaren aurka,