Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Giza existentziaren zentzua

Gizakia osatu gabe dagoen errealitate bat da. Bi oinarritatik abiatzen da:

• Norbanakoa: Bere egitura osatzen duena.
• Gizartea: Bizi den garaia eta gizartearen egitura.

Gaur egun, antzinatik izan ditugun kezkek (heriotza, bizitzaren zentzua eta askatasuna) larritu egiten gaituzte. Europa bi mundu-gerren ondorioz bizi izan zuen garai latzean sortu zen filosofia existentzialista.

Bizitzak ez du zentzurik: Existentzialismo nihilista

Existentzialismo nihilistaren ordezkari nagusiak Camus eta Sartre izan ziren.

• Albert Camus: Sisiforen mitoa erabili zuen existentzia zeinen absurdoa den azaltzeko. Proiektu guztiak heriotzak zapuzten ditu. Bizitzak ez du zentzurik, ezin baitiote patuari ihes egin. Proiektu guztien porrota dakar heriotzak.

Darwin: Gizakia ikuspegi biologikotik

Espezieen eboluzioak landare- edo animalia-espezieak hartu zituen abiapuntutzat. Habitateko baldintzetara ondoen egokitzen direnek biziraungo dute. Darwinen teoriak azalpen transzendentistak eta erlijiozko oinarrizko bi printzipio hautsi zituen:

• Giza espeziea ez da Lurrean espontaneoki agertu. Gainera, ez da izaki aldaezin bat, aurretik egon diren izakien eboluzioa baizik.
• Ez du inolako zentzurik gizakien eta gainerako animalien artean erabateko bereizketa dagoela pentsatzeak.

Marx: Gizakia ikuspegi soziologikotik

Karl Marx gizartearen mekanismoak azaltzen saiatu zen, eta saiakera horren ondorioa da proposatu zuen gizakiaren ikuskera. Marxek gizakiaren berezko babesgabetasuna hartu zuen abiapuntutzat. Gizakiak...

Gizakiaren ikuspegi filosofikoa

1. Dualismoa

Antzinako erlijio guztietan adierazten da: hinduismoa, kristautasuna, islama… Gizakiak bi izaera desberdin ditu: gorputza (lurtarra) eta arima (jainkotiarra).

• Platon-ek K.a. IV. mendean ikuspegi dualista bat defendatu zuen. Gizakia gorputz batean preso dagoen arima bat da.
• Descartes-ek XVI. mendean arima eta gorputza bereizi zituen. Errealitate fisikoa mekanikoki funtzionatzen duen makina bat da. Arima, ordea, gizakia bera da; subjektu arrazional bat; gogamena.
• Egungo dualismoak dio gizakiaren errealitatea bitan zatitu daitekeela: barne prozesu mentalak eta mundu fisikoarekiko interakzioa.

2. Monismoa

Monismoa antzinatik defendatu den ikuspuntua da (Txinan, Indian, Babilonian, Egipton…). Greziako Antzinaroko...

Ilustrazioaren Ezaugarri Orokorrak

Ilustrazioa Ingalaterrako Iraultzarekin hasi (1688) eta Frantziako Iraultza (1789) garaian amaitu zen mugimendu kulturalari deritzo.

Hedapena eta Gune Nagusiak

Ingalaterra: Enpirismoaren Gunea

Britainiar Iraultzarekin Monarkia absolutista Monarkia parlamentario bihurtu zen, eta botere banaketa aldarrikatzen zuten. Enpirismoa nagusi izan zen pentsalariengan:

• Locke (1632-1704)
• Berkeley (1685-1753)
• Hume (1711-1776)

Erlijio tolerantzia, jabetza instituzioa eta hiritarren arteko kontratua ziren Lockeren ideia politikoak (gizaki guztiak berdinak jaio gara, naturalak diren eskubideekin eta errespetarazi behar direnekin).

Frantzia: Entziklopedismoa eta Absolutismoa

Frantzian zabaldu zen. Nazio progresista da. 1715ean Luis XIV....

Konduktismoa

XX. mendean sortutako psikologia eskola bat da. Psikologiak zientifikoa izateko metodo bat behar du. Ezinezkoa da kontzientzia zientifikoki aztertzea; horregatik, pertsonek nola jokatzen duten ikertu dezakegu.

Baldintzapen klasikoaren teoria

Estimulu baten aurrean nahi gabe jokatzen dugu eta estimulu horrek baldintzatzen gaitu.

Adibidea: Pavloven esperimentua

• Txakur bati janaria erakusten diotenean salibatzen hasten da.
• Soinu batekin erlazionatzen dute janaria.
• Geroago, janaririk gabe soinua soilik jartzen diote eta txakurra salibatzen hasten da.

Ondorioz, esan dezakegu txakurrak soinua janariarekin erlazionatzen duela.

Gizakiarekiko ikuspegi filosofikoa

Dualismoa defendatzen du; hau da, bi izaera desberdinez sortutako izakiak garela: arima...

4. AGUSTIN HIPONAKOA: FEDEA ETA ARRAZOIMENA: EZAGUTZEKO SINETSI: Goiz Erdi Aroko filosofo guztiekin gertatzen dan bezala, Agustinen Filosofian ezin da banandu pentsamendu arrazionala eta erlijiosoan. Agustinentzat filosofiaren helburua Egia bakarra aurkitzea da, baina Kristoren fedearen bidez, bai eta Jainkoaren graziaren bidez baino ez dago Egia Aurkitzerik. San Agustinek Isaias profetaren “Sinesten ez badozue, ez dozue Ulertuko” lelo ezaguna bere erara moldatuko eban: Ulertzeko sinesten dot; Sinesteko ulertzen dot (Credo ut intelligam; intelligo ut credam). Aipatutako Helburua betetzeko arrazoia eta fedea elkarlanean aritu behar dira, baina Hasiera batean, fedeak arrazoia gidatuko dau eta ondoren, arrazoiak fedearen Misterioak argitzen...

Filosofiaren eragina Agustin Hiponakoarengan

Agustin Hiponakoaren (354-430) pentsamendua filosofia platonikoa eta kristau doktrinaren arteko uztarketa gisa definitzen da askotan. Izan ere, Agustinek Platonenganako miresmen handia agertu zuen beti, eta bi pentsalari hauen artean ezberdintasun nabariak aurki badaitezke ere –hasteko, bata paganoa zen, eta bestea kristaua–, Agustinen kristau filosofiaren oinarri platonikoak ukaezinak dira. Hala ere, esan beharra dago Agustinek Platonen filosofia Plotino bezalako egile neoplatonikoen bidez ezagutu zuela nagusiki. Edonola ere, azter dezagun, bada, Platonen eragina Agustinen pentsamendu kristauan.

Estilo literarioa eta ontologia dualista

Hasteko, Agustinen obra filosofiko gehienak (Contra Academicos,...

Arrazoi Eredu Berria

Arrazoi enpirikoa eta analitikoa: Esperimentua eta gertakariak nagusitzen dira, eta esperientziatik abiatzen da ezagutza zientifikoa.

Arrazoi kritikoa: Arrazoiaren kanpoko aginpideen aurka eta arrazoiaren beraren autokritika.

Arrazoi autonomoa: Arrazoia da gizakiaren gidari arlo guztietan.

Aurrerapena

Aurrerapen zientifiko-teknikoek munduari buruzko ikuskera baikorra ematen diete ilustratuei. Historia da gizakiaren etengabeko perfekziorantz daraman bidea. Izan ere, arrazoiaren bidez natura menderatu eta gizadiaren ongizate materiala eta zoriontasuna lor daitezkeela uste dute.

Tolerantzia eta Erlijioa

Tolerantzia: Erlijio-kontuetan.

Erlijio Arrazoiduna

Ilustratuek erlijioaren interpretazio arrazionala egiten dute: gizakiak ezin du...

Zer da filosofia?

Filosofia muturreko galderak egitea da, hau da, gauzen zergatia bilatzea. Filosofia hitzak bi jatorri ditu grezieraz: filo (maitasuna) eta sofia (jakinduria). Aztertu ezin diren sorburuak aztertzen ditu, adibidez, existentziaren zentzua.

Zeintzuk dira mitoen ezaugarriak?

Gizakiak bere ingurunea ulertzeko egindako lehen ahaleginak dira. Mitoen bidez, natura azaldu nahi da eta Grezian sortu ziren. Ezaugarriak:

1. Kondairazko pertsonaiak: Naturako indarrak pertsonifikatuta agertzen dira.
2. Kontakizun fantastikoak: Ematen dituzten azalpenak ez dira ez justifikatzen ez frogatzen.
3. Sortzailea ezezaguna: Egilea beti da anonimoa.
4. Tradizionala: Idatzita ez daudenez, gurasoek seme-alabei transmititzen dizkiete.

Mitotik logoserako sorburua

Logosa Miletoko...

1. Jakintza: Sentimendua

• A) "Sapere" hitzetik dator eta dastatzea esan nahi du.
• B) Gizakiok txikiak garenetik heldu arte daukagu jakiteko nahia.
• C) Aurreiritzi filosofikoak aldenduz, azterketa kritikoa egiten da.
• D) Galderak eginez (Analisi kritikoa), ezjakintasunetik aldentzea, errealitateaz sakonki jabetzea eta zoriontsua izatea da helburua.

2. Jakintza Mitikoa: Kontzeptua

• A) Poetek egindako errealitatearen lehen azalpenak dira.
• B) Protagonistak heroiak ziren eta denbora historikotik kanpo zeuden.
• C) Pentsamolde bat ziren eta elkarrekin errealitate osoa azaltzen zuten.

3. Jakintza Filosofikoa: Pentsamendua

• A) Filosofia (Filo = Amodioa + Sofia = Jakintza) jakintzarekiko amodioa esan nahi du.
• B) Errealitatearen azalpena (egitura eta zentzua) eta zoriontasuna