Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Supergizakia eta Botere Nahia

Supegizakia botere-nahiari lotuta dago. Kontzeptu honek bizitzaren esentzia eta errealitatearen ikuspegi anitza adierazten du. Naturan ikusten ditugun indar guztien atzean botere-nahia dago.

Bizi Bulkada eta Botere Nahia

Bizi bulkada gehiagora jotzen duen botere nahi baten adierazpena da. Indar bultzatzaile oro botere nahia da; izaki guztiek beren botere nahia dute, hau da, beren ahalmena eta indarra handitzeko nahia. Beraz, botere nahia izatearen esentzia da; bulkada biologiko, organiko eta kulturala aldi berean; izaki guztien gorengo forma aurkitzera, forma garaiagoak lortzera, beti gehiagora igotzera bultzatzen duen indarra. Indarra unibertsala da eta kultur arloan supergizakira garamatzana.

Botere Nahiaren Zentzua

Botere...

Testuinguru Historikoa: Industri Iraultza

Industri Iraultza garaiko gertakari adierazgarriena da. Industri Iraultza B.H.-an hasi zen XVIII mendean eta XIX Europatik hedatu zen. Garapen teknologikoek eskulanean garatutako ekonomiatik industrializazioan oinarritutako ekonomiara iragan zuen. Industri Iraultzak ondorio sozial eta politikoak izan zituen:

1. Berrikuntza teknologikoek (lurrun makina, trena…) ekoizpena mekanizatu zuten. Bestetik, biztanleria erakartu zuen zonalde industrialetara.
2. Honela, jabeek aberastasun handia pilatu zuten, eta honek gizarte klaseen agerpena ekarri zuen: burgesia eta proletalgoa.
3. Bizi baldintzak, langileenak, penagarriak ziren. Haurren esplotazioa, soldata apalak... Ondorioz langileak elkartzen hasi ziren (sindikatuak)

1. Tomas Akinokoaren ikuspegi teologikoaren arabera, zein da gizakiaren helburua? Erantzuna: Zoriontasuna.

2. Zein esparrutan egindako lanagatik nabarmendu ziren enpiristak? Erantzuna: Politika.

3. Zein da Tomas Akinokoaren ustez gizakiaren izaera? Erantzuna: Gizakia arimaz (formaz) eta gorputzaz (materiaz) osaturiko batasuna da.

4. Erabili al zituen Agustin Hiponakoak froga arrazionalak Jainkoaren existentziari buruz? Erantzuna: Ez zuen froga arrazionalik erabili.

5. Zein da Berpizkundearen ezaugarri nagusia? Erantzuna: Erdi Aroko pentsamoldearen aurkako ideiak hedatzen hasi zirela.

6. Zein izakitan datoz bat esentzia eta existentzia, Tomas Akinokoaren esanetan? Erantzuna: Jainkoarengan bakarrik.

7. Zein da Erdi Aroko filosofiaren ezaugarri nagusia? Erantzuna: Greziar

I. Erdi Aroko Akatsak eta Egiaren Bilaketa

Benetako egia lortu behar dugu Erdi Aroko bi akats nagusiak gaindituz: autoritate-printzipioa eta eskolastika (Teologia > beste jakintzak).

• Egiatzat Hartzea Konprobatu Gabe

  Erdi Aroan zehar hainbeste gauzari eman genien ongietorria jakintzan, konprobaziorik egin gabe. Silogismoa izan zen, batez ere, jakintza-tresnarik errudunena.

• Autoritate Akademikoa

  Jakitun ospetsuek esana kritikarik gabe egiatzat hartzea da, hots, agerikotasunik (argitasun eta desberdintasunik) duen konprobatu gabe.

• Eskolastikaren Akatsa: Teologia eta Zientzia

  Hau da eskolastikaren akatsik nagusiena: Teologiaren egiak zientzien bidez azaltzen saiatzen baitziren, zientzia horiek egia teologikoen menpe jarriz.

II. Descartesen Metodoa:

ARISTOTELES (K.A. 384-322)

Norberak bere helburuak erdiesten saiatzean datza zoriontasuna / ongia.

• Bakoitzak bere helburuak lortzen baditu (ez soilik teorian edo pentsamenduan, errealitatean baizik) zoriontasuna/ongia lortzen da. (Adibidez: nire lan egiteko helburua lortzen saiatzen banaiz, nire esku dauden baliabideak erabiliz, zoriontsua izango naiz).
• Zoriontasuna gainerakoekiko solidaritatean lortzen da polis barruan. Etika praktikoa proposatzen du (Platonen etika teorikoaren aurka).

Zergatik lortzen da zoriontasuna gainerakoekiko solidaritatean?

• Gizakia jaiotzaz soziala delako.
• Hasieran gizaki bakoitzak bere helburuak lortzen saiatzen da eta, bitartean, besteen helburuak ezagutuz doan neurrian, helburu sozialak lortzeko sentiberatasuna lantzen

Bizioa eta bertutea

Bereizketa morala (bizioa ala bertutea erabakitzea) hautemateetan oinarritzen da, hau da, sentimenduetan. Prinzipioz, bertuteak atsegina ematen digu, eta bizioak desatsegina. Hareago, plazerra eta ondoeza dira gizakiaren lehen erantzuna, eta gero dator ekintzaren balioespena.

Esaldiak

• “Bizioa eta bertutea”: (Bi kontzeptu dira teoria gehienetan zentralak, moraltasunaren objektuak: gizakia (bizioa) eta ongia (bertutea). Moraltasunaren objektuak barnean ditugu, ongia eta gaizkia ekintzen aurrean egiten ditugun balorapenak dira.)
• “Inpresioak edo ideiak”: “Inpresioak zuzenak, momentukoak, idartsuak eta argiak dira. Gogoetazko inpresioak (beldurra, gorrotoa…) eta Sentsaziozko inpresioak (beroa, usaina, kolorea, forma…)

Kant: Arrazionalismoa eta Enpirismoa

Atal honetan, Kanten ezagutza zientifikoaren kezkari eusten diogu. Errealitatea ezagutzeko, XVII. mendean arrazionalistek adimenari eta ulermenari eman zieten lehentasuna, enpiristek berriz behaketetatik datozen esperientziei. Kanten iritziz, bi planteamendu hauek osagarriak dira: esperimentazioaren eta arrazoimenaren bidez errealitatea nolakoa den jakin dezakegu. Beraz, Kanten epistemologiak arrazionalismoaren eta enpirismoaren eragin nabarmena du.

a) Kanten Epistemologia Aurrekritikoa

• Arrazionalismoaren indarguneak: Errealitatea pentsatu eta teorizatzeko aukera ematen du. Frogapen arrazionalak eta logikoak sor daitezke. Pentsamendua gizakiaren ezaugarri baliagarria da.
• Enpirismoaren indarguneak: Behaketek

Barneko Indarra eta Emozioen Kudeaketa

Askok sentituko zuten edo sentitzen dute barneko indarra nonbaitetik atera beharra. Sentipenek gainezka egiten digutenean, oso lagungarria da baliabideren bat edukitzea. Sentipen horiei itxura, kolorea, doinua, forma eman eta partekatzeko. Baina nagia eta etsipena ere senti litezke horren aurrean. Zertan lagun diezagukete, edo zertan lagun dezakegu guk?

Zertarako Idatzi? Helburua eta Kontzientzia

Idatzi edo ez idatzi. Zergatik? Nire ustez, zergatik baino, zertarako idazten dugun pentsatu beharko genuke. Idaztearen helburuak askotarikoak izan daitezke:

• Zoriontsuago bizitzeko, eta gure zoriona besteekin elkarbanatzeko.
• Kontzientzia hedatzeko.
• Injustizien aurka, gure pentsatzeko era besteei ikustarazteko.
• Mundua

Ezagutzaren Teoria

Ezagutzaren teoria honetan, Platonen eragina nabarmentzen da. Gizakia gorputzez eta arimaz osaturiko izakia denez, ezagutzaren prozesuan aztertzen du Agustinek bataren eta bestearen zeregina.

Ezagutza Motak Agustinen Filosofian

• Ezagutza sentikorra: Objektuak sumatzea da. Objektuek gure zentzumenetan aldaketak eragiten dituzte, baina aldaketa horiek ez dira ariman gertatzen. Arima gorputzak jasandako eraldaketaz jabetzen da, eta horren bidez, gauzak, objektu fisikoak, ezagutzen ditu. Beraz, benetako egia ezin da lortu ezagutza sentikorraren bidez; benetako egia arimak bere baitan aurkituko dituen objektu aldaezinak ezagutzean datza.
• Arrazoizko ezagutza: Zentzumen bidezko ezagutza baino askoz garrantzitsuagoa da. Bi maila bereizten

Bi Hiriak: Lurreko Hiria eta Jainkoaren Hiria

Grekoen ikuspegi ziklikoari aurka eginez, Agustin Hiponakoak historia linealaren kontzeptua sortu zuen, historia beste modu batean ulertzeko. Gertaera historiko bakoitzaren arrazoia historiaren helburuaren arabera ulertu behar da. Agustinek Jainkoaren hiria idazlanean azaltzen du historiaren filosofia; obra hau Erromaren gainbeheraren zergatiak argitzeko asmoarekin idatzi zuen.

Harrapakeriak larrimina areagotu zuen, eta ondoren, jakina, gogoeta egin zen gertatutakoaz. Kristauek aldarrikatutako biolentziarik ezaren praktikaren arau, Erroma soldadu gabe gelditu zen, eta bere burua babesteko gai ez zenez, barbaroek suntsitu egin zutela aurpegiratu zieten.

Hiponako pentsalariak Jainkoaren hiria idazlana...