Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Epai moralaren garapenean dauden hiru etapak bereizi. Zein etapatan da heteronomoagoa gizakia? Zein etapatan da autonomoagoa?

Maila Aurrekonbentzionala

Norberaren interesak asetzen dituena. Arauak eteteak izan ditzakeen ondorioengatik betetzen ditu. Norberaren bulkada egoisten arabera jokatzen dute. Heteronomoak dira.

Maila Konbentzionala

Norberaren gizarteko legeekin bat datorrena da bidezkoa. Giza talde bateko kide sentitzen da. Gizarte horren arauak eta printzipioak onartzen ditu.

Maila Postkonbentzionala

Ondo bereizten ditu gizarteko arauak eta moral unibertsalak. Autonomoak dira.

Erantzukizun-Printzipioa

Erantzukizun-printzipioa zer den azaldu: Gure zibilizazioaren oinarri nagusia aurrerapen deritzoguna da, baina delako aurrerapen hori faltsua...

Pertsona Kontzeptuaren Hiru Sustraiak

Antzinaroko eta Erdi Aroko Jatorria

Pertsona terminoa, berez, mozorroa da. Antzerki-aktoreen mozorroa, pertsonaia, pertsona da. Tertulianok erabili zuen lehen aldiz 'pertsona' terminoa, legezko subjektua adierazteko. Definizio klasikoa hau da: "Izaera arrazoiduna den banako substantzia".

• Izaeraz arrazoiduna: Pentsatzeko gaitasuna duen gizakia.
• Banako substantzia: Bere kabuz jarduteko gaitasuna duena.

Kontzeptu Kantiarraren Jatorri Ilustratua

Kantek pertsona kontzeptua aberastu zuten, adiera morala emanez. Pertsona izaki askea da, autonomoa izatea esan nahi duena. Autonomia horrek duintasuna ematen dio pertsonari. Gizakia berez baliotsua da, pertsona bera helburu izatea.

Mugimendu Pertsonalista

Mounierrek sortu...

Askatasuna

Askatasunak bi zentzu izan ditzake:

1. Kanpo askatasuna: gizartean dauden askatasunak → eskubideak. Askatasun sozialak → aldarrikapenetan edo legeetan agertzen dira.
2. Barne askatasuna: (liberum arbitrium → libre albredio → aukeratzeko ahalmena). Aukeramena, horretan sinistea justizia aplikatzea darama.

Bi ikuspuntu daude:

a) Determinismoa

Determinismoaren arabera, dena zehaztuta dago. Batzuek uste dute ez dugula askatasunik, eta ez dugula erabakitzen. Ez dugula aukeramenik pentsatzen dute. Guk sortutako fikzio bat dela, gure ekintzak bideratuak daudela uste dute. Giza ekintza bat eta naturan gauza behera erortzea gauza bera izango litzateke; hor ez dago erabakirik. Kausalismoarekin lotuta dago. Mota desberdinak daude:

a.1) Determinismo

Botere Federatiboa

1. Beste herrialdeekiko harremanez, merkataritzaz eta estatuaren segurtasunaz arduratzen da.

Botereak eskubide naturalei kaltea eragiten dien egoeratarako, gobernatuei matxinatzeko eskubidea aitortzen die. Errebolta justifikatua dago..

1. Estatu etsai batek konkistatutakoan

2. Legegilea eta arbitrarioki aldatutakoan

3. Betearazlea ez denean gai betearazteko

4. Legegileak eta betearazleak ez dituztenean beren eginkizunak betetzen.

Pentsamendu Liberala eta Kapitalista

- John Lockek parlamentarismoa defendatu zuen: gizarteko kide guztiek, subiranoak barne, men egin behar diete b. legegilearen bidez parlamentuak emandako legeei.

- Liberalismoaren oinarria: gizabanakoa eta gizabanakoaren eskubideak dira agertoki politikoaren muin eta erdigune.

- Beraz,...

FORMALISMO ETIKOA

KONTZIENTZIA MORALA: INPERATIBO KATEGORIKOA

Bi inperatibo mota daude:

• Hipotetikoak: Helbururen bat lortu nahi duten pertsonak soilik behartzen dituzte. Aginduan adierazitako ekintza helburua lortzeko bidea da. Aginduak forma hau du: “X egin nahi baduzu, Y egin behar duzu”. Zentzuzko batek emandako aholkuak dira.

• Kategorikoak: Mundu osoa behartzen dute. Aginduak forma hau du: “X egin behar duzu (edo ez duzu egin behar)”. Baldintzarik gabe agintzen du, trukean ezer eskaini gabe. Agindu moralak dira.

ETIKA PROZEDURAZKOA

XX. mendeko hirurogeita hamarreko hamarkadan sortu ziren. Kanten etika bezala, etika deontologistak dira; baina, Kantek ez bezala, haiek uste dute ez duela pertsona bakar batek frogatu behar arau bat unibertsal...

Bizitza errealitaterik behiena izanik, filosofia ororen abiapuntu izan behar du bitalismotik gertu dagoen ortegaren pentsamenduaren arabera. Bizitza betegabeko proiektu edo egitasmo bat dela dio ortegak, jardueraz eta erabakiz bete behar duguna. Nola aztertu bizitza, baina? Ortegaren arabera, ohiko intelektualismo filosofikoa ezaugarritzen due arrazoimen abstraktuak porrot egiten du nahiataez giza bizitzaren historiktasunaren aurrean eta horrexegaitik errealitate berezi horren ezaugarriei egokitzen zaien arrazoimena aldarrikatzen du filosofo madrildarrak: bizi-arrazoia

Ideiak: Ortegaren arabera, ideiak gizakiok eraikitzen ditugun pentsakizunak dira. Ideiez ahartzen garenean, eztabaidatzera iritsiz gaitezke, haien barnean murgilduta sentitzen

HURBILKETA OROKORRA XX. MENDEKO FILOSOFIEI

Pasadan mendeko filosofia oso aberatsa eta emankorra izan zen, pentsamolde ugariz eta ezberdinez osatuta, baina gauzak sinplifikatzeko asmoz esan daiteke bi tradizio filosofiko nagusi eta ezberdin aurki daitezkeela XX. mendean zehar: “Filosofia Analitikoa” eta “Filosofia Kontinentala”.

Filosofo batzuk, zientzia garaikideari zioten miresmena zela eta, haren metodoak analisi filosofikoari aplikatzen ahalegindu ziren, eta horrela sortu zen filosofia analitikoa. Honek XX. mendean zehar garatutako hainbat korronte filosofiko berri barne hartzen ditu: neopositibismoa, atomismo logikoa, hizkuntzaren filosofia… Neopositibismoak ezagutza filosofikoa esperientzia enpirikoaren esparrura mugatu nahi du....

2 Filosofiaren Izaera

Filosofiaren filosofia egiten duenean hainbat zatitan banatu zuen:

A) Filosofiaren Dimentsio Historikoa

Fedea galtzen denean eta zalantzan murgiltzen denean hasiko da hau. Lehen gizakia beste pentsamolde batekin murgildurik zegoen (erlijioa). Horien sinesmena galtzean, zalantzan murgildu ziren, eta ateratzeko gizakiak pentsatzera jo zuen. Horrela sortu ziren sistema filosofikoak. Errealitatea aldatzen denean, filosofia ere derrigor aldatuko da, ez baitago betiereko filosofiarik.

B) Filosofiaren Izaera Erradikalean

Galdetu behar dena ez da zer dien, ezta nolakok dien baizik, dagoena zergatik dagoen. Hori erantzuteko, filosofia bat egongo da, hau gizakiaren dimentsioan eta munduaren ikuskeran oinarrituko da.

C) Filosofiaren Izaera

Bizitza

Nietzscherentzat, bizitza da errealitaterik funtsezkoena. Izatea bizi izatea da. Bizitzaren zerizana botere edo aginte nahia da. Bizitza Macht (indarra, boterea) da, beraz, dinamismoa, aldakuntza, eragozpenen aurkako borroka. Bizitzan ez dago ezer absolutorik, baina bizitza da gauza guztiak baloratzeko erreferentzia; ona da bizitzari laguntzen diona. Nietzscheren bizitza kontzeptua etengabeko jario bat da, non kontrakoen arteko borroka nagusitzen baita, Heraklito edo Darwinen antzera. Bizitzaren zenbait aspektu garrantzitsu guztiz irrazionalak dira, eta, ondorioz, bizitza ezin da ulertu kontzeptu arrazionalen bidez.

Dekadentzia

Bizitzari oztopatzen dion oro dekadentea da. Ahulezia edo gaixotasunaren sintoma da. Dekadentziak ez du suntsitzeko...