Bizioa eta Bertutea: Morala sentimenduetan oinarritzen da

Bizioa eta bertutea

Bereizketa morala (bizioa ala bertutea erabakitzea) hautemateetan oinarritzen da, hau da, sentimenduetan. Prinzipioz, bertuteak atsegina ematen digu, eta bizioak desatsegina. Hareago, plazerra eta ondoeza dira gizakiaren lehen erantzuna, eta gero dator ekintzaren balioespena.

Esaldiak

• “Bizioa eta bertutea”: (Bi kontzeptu dira teoria gehienetan zentralak, moraltasunaren objektuak: gizakia (bizioa) eta ongia (bertutea). Moraltasunaren objektuak barnean ditugu, ongia eta gaizkia ekintzen aurrean egiten ditugun balorapenak dira.)
• “Inpresioak edo ideiak”: “Inpresioak zuzenak, momentukoak, idartsuak eta argiak dira. Gogoetazko inpresioak (beldurra, gorrotoa…) eta Sentsaziozko inpresioak (beroa, usaina, kolorea, forma…) osatzen dituzte. Ideiak, aldiz, hautemate ahulak eta nahasiak dira.”
• “Moraltasuna sentitu… baino gehiago”: “Moralaren oinarriak sentimenduak, pasioak etab dira, hau da, borondatea mugatzen dutenak, eta arrazoia haien menpe dago.”
• “Oso antzekoak… ohituragatik”: “Humeren ustez, ideien artean erakarpen indar bat dago, eta indar hori ideien asoziazioaren legeak dira (Antzekotasun legea, jarraikortasun legea eta kausa eta efektuaren legea)”
• “Berehala ohartzen… desatsegina.”: “Sentimendua atsegina bada, ekintza bertutetsua da. Aldiz, sentimendua desatsegina bada, ekintza biziotsua izango da. Hortaz Humeren teoriari “Emotibismoa” esaten zaio, haren ustez emozioak direlako moralaren gidari.”
• “Plazer edo… esplikatzen ari gara.”: Mismo que el 5
• “Sentitzean datza”: Mismo que el 3

Konpar

Jarrera orokorra: D: arrazionalismoa: tabula plena / H: Enpirismoa: tabula rasa // Ezagutza motak: D: matematika sekula ez dago zalantzan/ H: Ideien loturak: Ez dute esperientziarik behar. Kontraesana da ezinezkoa k²+k²=h²// D: mundua (fisika) zalantzan du duda metodikoarekin./ H: Egiatezko arazoak: esperientzia beharrezkoa da: ezezkoa probablea da. // D: cogitoa demostratu ondoren metafisikako substantzia guztiak (Nia, mundua, jainkoa) ontzat ematen du./ H: Metafisika kritikatzen du: kasualitatearen legearen kritika erabiliz. Ezin dugu jakin substantzia horiek badiren ala ez. // Helburua: D: ezagutza ziurraren bila duda metodikoa gauza orori ezartzen dio / H: Inpresioak dira zalantzarik gabeko errealitate bakarrak// Etika: D: ez dugu eman/ H: emozioetan oinarritu.