Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

DESCARTES ERREALITATEAREN TEORIA

Descartesek errealitatea aztertzeko bere metodoa erabiliko du. Izan ere, errealitatean zer existitzen den jakin nahi du. Horretarako, dena jarriko du zalantzan: zentzumenek ematen diguten informazioa (ez baita zentzumenetaz fidatzen), ea esna edo lo gauden, aurreko filosofia guztia, baita ideia matematikoak ere (jeinu maltzur batek engaina gaitzakeelako). Honen ondoren, eta bere metodoaren 1. arauari jarraituz, lehenengo egia sortuko du: "Cogito ergo sum". Beraz, pentsatzen duen subjektua existitzen da, pentsatzea den substantzia existitzen da. Descartesek, Aristoteles bezala, uste du substantzia dela independente existitu daitekeena. Substantzia pentsatzaile hori arima edo nia deituko dio.

Pentsamenduaren Analisia

Baina...

Platonen errealitatearen teoria, bere metafisikaren oinarria da. Metafisika zentzumenen bidez hautematen ez dugun errealitatea aztertzen duen filosofiaren adarra da, eta Platonen ustez, hau zen errealitatearen benetako muina.

Bi Munduen Teoria

Platonen arabera, bi errealitate-mota bereiz ditzakegu:

• Zentzumenezko mundua: Aldakorra eta anitza da. Bertan, objektu materialak eta gure zentzumenen bidez hauteman ditzakegun fenomenoak aurkitzen dira.
• Ideien edo Ereduen mundua: Iraunkorra eta bakarra da. Bertan, eredu perfektuak eta aldaezinak aurkitzen dira, zentzumenezko munduko objektuen benetako esentzia direnak.

Platonek uste zuen materia betierekoa zela, baina Ideien munduaren existentzia ere onartzen zuen. Zentzumenezko mundua Ideien munduaren kopia...

Errealitatea: Ideien Mundua eta Gauzen Mundua

Ideien Mundua

Ideiak benetako errealitatea dira, ez guk gogoan ditugunak, baizik eta beste mundu edo toki batean daudenak. Bi mundu daude, errealak biak, baina errealitate ezberdinekoak: ideien mundua eta gauzen mundua.

Ideien ezaugarriak:

• Gauzen eredu bikainak.
• Aldaezinezkoak dira. Ideiak ez dira sortzen, ez dira desagertzen eta ez dute aldaketarik jasaten.
• Bakarrak eta bakunak dira. Ez dago bi ideia berdinak.
• Ideiak adimenezkoak dira. Zentzuen bidez ezagutzen dena materiala da eta ideiak, materia gabeak.
• Elkarrekiko batasuna, guztiek ezaugarri berberak dituzte. Lengoaian adierazterakoan elkartzen ditugu. Ideiek arima, bizia eta mugimendua dutela dio.
• Ideia guztien arteko komunikaziorik ez dago. Elkartzeko

Wittgenstein: Hizkuntza eta Erabilera

Ludwig Wittgensteinen filosofiaren bi aldi nagusiak, W-I (Tractatus Logico-Philosophicus) eta W-II (Ikerketa Filosofikoak), hizkuntzaren eta esanahiaren inguruko ikuspegian desberdintzen dira nabarmen.

W-I: Hizkuntzaren Funtzio Deskriptiboa

Tractatus-en arabera, hizkuntzaren teoria guztia esanahian oinarritzen zen: hizkuntzaren eginkizun nagusia errealitatea deskribatzea da. Hitzen esanahia izendatzen dituzten objektuetan datza.

W-II: Hizkuntzaren Erabilera eta Hizkuntza-Jokoak

W-II.ak, berriz, ikusmolde hori aldatu zuen. Wittgensteinek adierazi zuen hitzak beste eginkizunetarako ere erabiltzen ditugula, errealitatea adierazteaz gain. Garrantzitsuena hitzak nola erabiltzen ditugun jakitea da. Hizkuntza ikastea...

Platonen ontologia eta ideien mundua

Platonen ontologian, errealitatea bi mundutan banatuta dago: ideien mundua eta mundu fisikoa. Mundu ulergarria osatzen duten ideiek mundu fisikoko gauzen zerizanaren ereduak dira, eta hierarkikoki antolatuta daude. Ongia da garrantzitsuena, ideia guztien artean gorena. Heziketa bitartez egin behar den igoera malkartsuan zehar, iritziak baztertu eta zientzia ezagutzea lortzen duenak gailurrera iritsiko da: ongia ezagutzea lortuko du. Hauek dira, hain zuzen ere, gobernari lana egingo dutenak, hiri zuzentzeko prestakuntza lortu baitute, izatearen goreneko maila eskuratu dute. Azken urratsa ematea lortu dutenez gero, dialektikoak izango dira. Beraz, adimen gaitasun handienekoak agintari izanda eta gainerako gizarte...

Filosofo alemaniarrak, metaforen bitartez, etorkizuna nola izango den aurreikusten saiatzen da. Etorkizunak gizatasuna garatzeko aukera berriak eskaintzen ditu. Gizakia askea delako, nahiak dituelako... Gizakiak lur honetan beteko ditu bere gogoak, haraindiko munduaren ordez. Uneoro gizakia hobetzear dago.

Botere Nahimena: Gizakiaren Bultzada

• Zenbat eta gogorragoa izan nahia, orduan eta handiagoa izango da gizakien arteko desberdintasuna.
• Zenbat eta ahulagoa izan nahia, orduan eta berdintasun gehiago.

Botere-nahia bizi-maila handiagoa eta hobea lortzeko nahia da. Eguneroko bizitzan bere botere-nahia erakutsi behar du gizakiak. Bizitza etengabe doa aurrera. Gizakiari dagokio bizitzaren aurrerakada eragiten duten gertakizunak jasatea eta bideratzea....

EGITASMOA: Wittgensteinen Lengoaiaren Mugak

Lehenengo Wittgensteinen helburua, lengoaiaren mugak aztertzea zen arazo linguistikoak gaindituz. Asmo honetan, filosofiaren helburua ez da teorikoa izan, praktikoa baizik. Filosofia ekintza analitiko bezala ulertzen da. Lengoaia formalizatua, logikoki perfektua eraiki nahi du eta logikaren bidez, esanahi zehatza duen lengoaia lortuko du. Logika, lengoaia logikoki perfektua lortzeko oinarria izango da. Anbiguotasunaren kontra doa, hitz bakoitzari, esanahi bat dagokio.

Ezaugarri Orokorrak

Enpirikoki (esperientzia sentikorren bidez) ezagutzen den errealitatea, lengoaiaren bitartez adierazten da, horrela izanda, lengoaia, errealitatearen irudia da. Proposizio bat zentzuduna izateko, esperientzia sentikorrekin...

Enpirismoaren Ezaugarri Orokorrak

Mendebaldeko filosofiaren historian, XVII. eta XVIII. mendeetako filosofia modernoan, errealitatea ezagutzeko esperientziara jotzeko beharra azpimarratzen duen mugimendua dugu enpirismoa. Oro har, salbuespenak badira ere, Britainia Handian koka dezakegu, eta John Locke dugu aita. Aitzindaria izanik, Berkeley eta Hume ere aipatu behar ditugu ordezkarien artean. Esan bezala, izenak berak esperientziari egiten dio aipamen, grekeraz enpiria esperientzia da. Berpizkundea eta gero, Iraultza Zientifikoarekin batera, honen beharra nabaritzen baita benetako ezagutza zientifikoa lortze aldera. Esperientziatik abiatu eta baieztapen oro esperientzian bertan frogaturik gelditu behar da benetako ezagutza zientifikoa izan...

Sapere Aude: Ilustrazioaren Lema

Sapere aude Kantek ezagutarazi zuen latindar esaera bat da, «Ausart zaitez pentsatzera» esan nahi duena eta Ilustrazioaren helburuaren laburpena dena. Ilustrazioa gizakia bere erruzko adingabetasunetik irtetea da. Gizakia ohituta dago besteen menpe egotera, berezko duen arrazoimena erabili gabe.

Kantek zioen bezala, norberaren pentsatzeko ahalmenera joz (pentsaera autonomoa), gizakia adingabe izatetik (heteronomoa, besteen erabaki eta arrazoimenen menpe egotetik) heldutasuna lortzera igaroko da (pentsamendu autonomoa, arrazoimenaren askatasuna).

Ilustrazioa lortzeko, beharrezkoa da arrazoimenaren erabilera pribatua murriztea, baina erabilera publikoaren askatasun osoa bermatzea. Norbaitek, aditu gisa, irakurlego...

Hiponako Agustinen Pentsamendua: Arrazoia eta Fedea

Kristautasuna ez zen sortu arrazoizko pentsamendu sistema bezala, edo sistema filosofiko bezala, baizik eta salbamenerako doktrina modura. Horrela sortu zen kristau filosofia. Kristau filosofia izenarekin ezagutzen da kristau agerkundearen inguruan zenbait idazlek landutako jarduera arrazionala. Pentsalari kristauen zeregina kristau agerkundearen tesiei babes arrazionala ematea da.

Patristika deitzen zaio, eta lan hori Agustin Hiponakoaren sintesiarekin bukatu zen. Elizaren gurasoen jardueran, ezin da banandu arrazoizko pentsamendua eta esperientzia erlijiosoa, eta horren adibide garbia Hiponako Agustinen pentsamendua da.

Benetako zoriontasuna egia osoa izatean datza, baina egia partikular guztiak...