Platonen Errealitatearen Teoria: Ideien eta Zentzumenen Mundua

Platonen errealitatearen teoria, bere metafisikaren oinarria da. Metafisika zentzumenen bidez hautematen ez dugun errealitatea aztertzen duen filosofiaren adarra da, eta Platonen ustez, hau zen errealitatearen benetako muina.

Bi Munduen Teoria

Platonen arabera, bi errealitate-mota bereiz ditzakegu:

• Zentzumenezko mundua: Aldakorra eta anitza da. Bertan, objektu materialak eta gure zentzumenen bidez hauteman ditzakegun fenomenoak aurkitzen dira.
• Ideien edo Ereduen mundua: Iraunkorra eta bakarra da. Bertan, eredu perfektuak eta aldaezinak aurkitzen dira, zentzumenezko munduko objektuen benetako esentzia direnak.

Platonek uste zuen materia betierekoa zela, baina Ideien munduaren existentzia ere onartzen zuen. Zentzumenezko mundua Ideien munduaren kopia inperfektua da, ordena bati jarraituz etengabe aldatzen dena.

Ideien edo Ereduen Ezaugarriak

Guretzat, ideiak edo ereduak irudikapen mentalak dira, kontzeptuak alegia. Platonentzat, ordea, ereduak dira benetako errealitatea, gauza sentikorren esentzia. Ideiak edo ereduak arrazoimenaren bidez soilik uler daitezke. Hauek dira haien ezaugarri nagusiak:

• Betikoak dira.
• Espiritualak dira.
• Bakarrak dira.

Ideien arteko Harremanak

Ideien arteko harremanak dialektikoak dira, hau da, aurkakotasunean oinarritzen dira (adibidez, gizontasunaren eta emakumetasunaren arteko oposizioa). Aldi berean, ereduak hierarkikoki antolatuta daude, aurkakotasun hori maila altuago batera eraman daitekeelako (adibidez, gizontasunaren eta emakumetasunaren arteko oposizioa gainditzen duen kontzeptua gizatasuna da). Platonen ustez, harreman dialektikoak Ideien artean bakarrik ematen dira, ez mundu fisikoan.

Ongiaren Ideia

Ideiak hierarkikoki ordenatuta daude, eta guztien gainetik Ongiaren Ideia kokatzen da. Beste eredu guztiak Ongiaren Ideiaren menpe daude. Ideiak betierekoak dira.

Errealitatearen Mailak

Platonek bi errealitate-maila bereizten zituen:

1. Zentzumenezko mundua (itxurazkoa)

Gauza materialek eta zentzumenen bidez hautematen ditugun objektuek osatzen dute. Ezaugarriak:

• Aniztasuna
• Aldakortasuna
• Hilkortasuna

Bi azpimaila bereiz daitezke:

• Sentipenezko errealitatea: Gauza naturalak eta gizakiak sortutako gauza artifizialak.
• Irudipenezko errealitatea: Sentipenezko izakien kopiak, hau da, kopien kopiak.

2. Adimenezko mundua (benetakoa)

Bertako gauzak eredu edo ideia espiritualak dira. Ideiak bakarrak eta aldaezinak dira. Bi azpimaila bereiz daitezke:

• Izaki matematikoak: Adigarriak dira eta zubi moduko errealitatea osatzen dute, mundu fisikoaren eta Ideien munduaren artean. Platonen arabera, ez dira Ideiak bezain perfektuak, pluralak direlako.
• Ideiak edo Ereduak: Hauek ere adigarriak dira, baina bakartasuna dute ezaugarri. Aldaezinak eta perfektuak dira.