Jakintza Motak, Zientziaren Bilakaera eta Metodoak

Jakintza mota desberdinak

• Jakintza arrunta: Eguneroko bizitzako esperientzietan oinarritzen da.
• Jakintza zientifikoa: Esperimentazioaren bidezko esperientzia eta errealitatea ikertzeko matematika erabiltzen ditu.
• Jakintza teknikoa: Zenbait jarduera nola egin jakitean datza.
• Jakintza filosofikoa: Esperientzia filosofikoa pentsatuz eskuratzen da.
• Jakintza artistikoa: Zinema, poesia eta artearen bidez adierazten da.
• Erlijio-jakintza: Sakratua edo jainkozkoa denari buruzko jakintza da.

Zientzia terminoaren eboluzioa

Greziar mundua eta Errenazimentua

Greziar munduan episteme zen jakintza mota gorena eta landuena. Bai zientziak eta bai filosofiak unibertsalak, beharrezkoak, aldaezinak eta betierekoak izan nahi zuten.

Zientziaren nozio modernoa Errenazimentuan garatu zen. Garai hartan, zientzia eta filosofia bereizi egin ziren. Zientzia jakin batzuk antolatu ziren, bakoitzak bere ezaugarri espezifikoak zehaztuz eta bere metodoa diseinatuz. Bi elementu nagusik bereizi zuten zientzia berri hau: esperientziak (esperimentazioa) eta matematikak. Esperimentuak behar bezala antolatutako eta matematikako formuletan oinarritutako ekintzak dira.

Zientzia al da filosofia?

Enuntziatu zientifikoak jakintza modu zorrotz baten zati izateaz gain, egiazkoak edo faltsuak diren frogatu behar da. Jakintza eta zientzia ez dira gauza bera: jakintza mota arrazional batzuk ez dira zientzia; esaterako, filosofia.

Zientzien sailkapena eta metodoa

Zientziak etengabe aldatu dira denboraren joanean. Edozein zientziak bere metodoa proposatu behar du. Zientzia baten ezaugarri bereizgarria metodoa da: helburu bat lortzeko aurrez planifikatu, antolatu eta bideratutako pentsatzeko edo aritzeko modua.

Dedukzioa eta sistema axiomatikoak

Dedukzioa

Dedukzioa: Dedukzio bidezko arrazoiketa-prozesuak premisa izeneko proposizio batetik beste bat deduzitzen du.

Axioma-sistema baten elementuak

• Axiomak: Sistemen funtsezko printzipio frogaezinak dira.
• Antolaketa- eta eraldaketa-arauak: Sistemak osatzeko balio duten enuntziatu berriak sortzeko erabiltzen dira.
• Teoremak: Zenbait axiomarik edo beste teorema batzuetatik dedukzio bidez lortutako enuntziatuak dira.