Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Darwin: Eboluzioaren teoria eta ondorioak

Charles Darwinek XIX. mende garaikidean eboluzioaren teoria formulatu zuen. Honek esan zuen gizakia aurreko espezieen eboluzioaren ondorioa dela. Darwinen tesia ez zen biologian geratu soilik; kreazionistek (Jainkoak mundua duela milaka urte sortu zuela eta ez dela aldatu) duten tesiari aurka egin zion, eta baita filosofia aristoteliko-tomistaren printzipioari ere, zeinak adierazten duen espezie bakoitza banan-banan sortu dela inolako aldaketarik jasan gabe. Darwinen teoria 'nondik gatozen' galderari erantzuten dio.

Marx: Dialektika eta klase-gatazka

Karl Marxek idealismo hegeliarrean oinarritutako teoria dialektikoa (baieztapena, ezetapena, sintesia) historiaren analisian aplikatu zuen. Hortik ondorioztatzen...

Pentsamenduaren Abiapuntua

Garai hartan, Descartesek metodo baten beharra ikusi zuen. Bere Metodoaren diskurtsoa lanean azaldu zuenez, Platonen garaitik filosofian ez zen aurrerapausorik eman metodo falta zela eta. Zientziaren eta filosofiaren eredua matematika zen, haren egien ziurtasuna beste zientzietakoa baino handiagoa baitzen.

Metodoaren Lau Erregelak

Hutsegiterik ez egiteko, Descartesek lau erregela zorrotz proposatu zituen:

• Nabaritasun-erregela: Ebidentea dena (hau da, argia eta bereizia) soilik onartzea eta, zalantzarik sortzen badu, baztertzea.
• Analisi-erregela: Arazo konplexuak ahalik eta gehien zatitzea, elementu soilenak aurkitu eta intuizio bidez ulertzeko.
• Sintesi-erregela: Dedukzioa erabiliz, elementu sinpleenetatik abiatuta, pentsamenduak

Ortegaren Arraziobitalismoa

Perspektibismoaren garapenetik, Ortegaren doktrina arraziobitalista sortzen da. Arraziobitalistaren ikuskeran kokatzeko, lehenik bitalismoaren eta arrazionalismoaren kritika egiten du, eta gero ikuskera bakoitzaren alde positiboa hartzen du. Bi perspektibatik balio duena hartzen du: bizitzaren perspektiba eta arrazoimenarena. Lehenengoa emandako errealitatea da; bigarrena, errealitate hori ulertzeko ahalegina.

Sustraizko errealitatea

Sustraizko errealitatea erabateko eta funtsezko errealitatea da, eta errealitate guztiek dute hori oinarri. Gizakiaren izaera naturala eta naturaz gaindikoa da aldi berean:

• Osagai naturala (animaliatasuna): Jaiotzatik ematen zaiguna da, baina ez da gizakia bereizten duena.
• Osagai bereizgarria

Ilustrazioaren Ezaugarri Nagusiak

Garai honetan, arrazoia erabiltzen hasten da gizartean. Hiru arrazoi desberdin bereizten ditugu:

1. Arrazoi enpiriko eta analitikoa: Esperientziatik abiatzen den ezagutza zientifikoa da.
2. Arrazoi kritikoa: Honetan arrazoiaren kanpoko aginpideak kritikatzen dira, eta arrazoia bera ere.
3. Arrazoi autonomoa: Arrazoia gizakiaren gidari bakarra dela dio.

Aurrerapenak eta Burguesiaren Mugak

Aurrerapenei dagokienez, hauek munduari buruzko ikuspegi bakarra ematen dute, batez ere zientifiko-teknikoek. Arrazoiaren bidez, natura menderatu eta gizadiaren ongizapen materiala eta tolerantziaren alde jokatzen du; hau da, politikoki kontserbadorea da.

Horrek argi uzten ditu burguesiaren mugak: ausartak erlijio-kontuetan, baina uzkurrak...

Induktibismoari egindako kritika

Filosofo askok uste dute induktibismoa ez dela zientziaren funtzionatzeko moduaren deskribapen onargarria.

Zenbat aldiz errepikatu beharko litzateke esperimentua ondorioak unibertsalak izateko? Hamar aldiz? Ehun aldiz? Mila aldiz? Noski, ezin dugu etengabe errepikatu; uneren batean gelditu behar dugu prozesua. Eta ziur jakin al dezakegu ez dugula ahaztu, hain zuzen, arauaren salbuespena den kasua? Zailtasun horri indukzioaren arazoa esaten zaio, eta filosofo asko beste interpretazio batzuk bilatzera bultzatu ditu, zientziak nola funtzionatzen duen azaltzeko. Indioilar induktibistaren kasuak, modu argian eta atsegingarrian azaltzen du indukzioaren arazoa, eta lagungarria da arazo hori zertan datzan ulertzeko.

Faltsazionismoa:

Zer da Metafisika?

«Metaphysica» latinetik datorren hitza da.

Metafisikak, filosofia gisa, gure zentzumenek hautematen dituzten errealitate naturalen atzean, haietatik harago, zer dagoen jakitea du helburu. Dagoen guztiaren funtsezko oinarriak ikertzea da kontua, hau da, naturatik haratago dagoena aztertzea.

Metafisika Izatearen azterketa da (ontologia), hau da, esentziak bilatzea; filosofia lehena (dagoenari buruzko oinarrizko hausnarketa) eta jakintza orientatzailea duena.

Metafisikaren Gai Nagusiak

Izatearen Auzia (Ontologia)

Ontologia izatearen azterketa da; horregatik, izatearen teoria izenez ezagutzen da. Hau da, gauzen azterketa: zer den, nolakoa den eta nola den posible. Existitzen den guztia dagoenaren zati da.

Arimaren Auzia

Jatorri erlijiosoa...

TOMAS AKINOKOA: Jainkoaren Existentziaren Frogak

Erdi Aroan, kristau pentsalariak Jainkoaren existentzia frogatzen saiatu ziren, horien artean ezagunak dira Tomas Akinokoaren gogoetak.

Bost Bideak (Quinque Viae)

Hona hemen berak proposatutako bost ibilbide edo froga:

• Mugimendua: Aristotelesen eragina du. Bere ustez, mugimenduan dagoen beste zerbaitek mugitua izan behar du; ezer ezin da mugitu bere kabuz. Lehen motor bat onartu behar da, eta horri Jainkoa deitzen diogu.
• Kausa Eragilea: Existitzen den guztiak kausa bat du. Izaki guztiak beste batek kausatuak dira; beraz, lehen kausa bat egon behar du, eta horri Jainkoa deitzen diogu.
• Kontingentzia: Izaki oro garai batean izaki eza izan zen. Izaki guztiak kontingenteak balira, ez litzateke ezer existituko.

Autonomia morala

Subjektuak berak bideratu behar du bere ekintza. Lege morala ezin daiteke gizabanakoaren gainetik dauden elementuetatik eratorri.

Beraz, erregeak ere ez du eskubiderik moralari edo erlijioari lotutako kontuetan bere mendekoei ezer agintzeko: “Caesar non est supra grammaticos”. Hori dela eta, filosofia kantiarrak moraltasuna eta legetasuna bereizten ditu.

Inperatibo kategorikoaren postulatuak

Arrazoi huts teorikoak ukatzen dituen ideiak (sine qua non). Arrazoi teorikoak ezin ditu hiru ideia horiek ezagutu, ekintza morala ahalbidetzen duten postulatu edo a priori-zko aurresuposizio bihurtzen badira ere:

• Askatasuna: Gizakiak askatasunik ez badu eta zerbaitek behartzen badu edonola jokatzera, orduan ezin dugu judizio moralik egin

Platonen eta Aristotelesen Etika

1. Ezaugarri Orokorrak

Platonen Ikuspegia (P)

• Mundu honetako arimaren eta gorputzaren askapena bilatzen du.
• Etika arrazionalista erradikala da: arima arrazionala da gorputza dakien eta zuzentzen duen bakarra.
• Ongi Gorena du helburu: bakarra, betierekoa, jainkozkoa.
• Arima garbitzeko bidea seinalatzen du eta jakintsuek ezarritako arau moralak ematen ditu.
• Gorputzaren zentzu negatiboa du eta giza grinen gainetik agintzen du.
• Etika indibiduala politikara mugatzen da, bertute garrantzitsuena estatuko justizia baita.

Aristotelesen Ikuspegia (A)

• Zoriona bizitza honetan bilatzen du. Ez dago hilezkortasunik.
• Etika arrazionalista moderatua: arrazoiaren arabera eta bertutez bizitzea, baina inguruabar pertsonalak kontuan hartuz.
• Ez

Azalpen Arrazionalaren eta Mitikoaren Kontrastea

Azalpen Arrazionalaren Ideia

Zientzia eta filosofia batera jaio ziren Grezian, unibertsoaren aurrean jarrera berri baten ondorioz: naturaren fenomenoen zein giza portaeraren azalpen arrazional bat bilatzeko jarrera, belaunaldiz belaunaldi jasotako azalpen mitiko-erlijiosoak gainditzeko asmoz.

Mendebaldeko pentsamoldearen sorkuntza askotan, mitos-etik logos-era ematen den urratsa bezala ulertzen da. Logos hitz grekoak, arrazoia eta azalpen arrazionala esan nahi du. Beraz, azalpen arrazionalaren agerpena da.

Azalpen Mitikoa

Mitoak munduaren jatorria, zein kultura baten jatorria azaltzeko miragarrizko kontakizunak dira. Beren pertsonaiak Jainkoak, heroiak eta natur-fenomenoak jainkotuak (euria, haizea,...